Kỷ nguyên vũ trụ chính thức mở ra kể từ ngày 4-10-1957 khi vệ tinh Sputnik 1 lần đầu tiên bay vòng quanh Trái đất và phát tín hiệu vô tuyến. Tất nhiên, nước Mỹ không chấp nhận tụt hậu trước Liên Xô trong cuộc đua này ở thời kỳ Chiến tranh lạnh. Thành tựu khám phá vũ trụ không chỉ là khoa học, tiềm năng phát triển tên lửa tầm xa mà còn là uy tín quốc gia và tuyên truyền của hai cường quốc Liên Xô - Mỹ.

NASA được thành lập

Đêm 31-1-1958, cuối cùng Mỹ cũng phóng thành công vệ tinh đầu tiên Explorer 1 sau thất bại nặng nề của vụ phóng Vanguard trước đó gần hai tháng.

Sử gia Roger D. Launius của Cơ quan Hàng không và vũ trụ quốc gia (NASA) ghi lại: "Một số áp lực chính trị đối với chính quyền Eisenhower trong việc đáp trả thành công của Liên Xô với Sputnik đã giảm bớt với sự phóng tàu Explorer 1. Nhưng điều đó vẫn chưa đủ ngăn chặn sự chuyển đổi trong cấu trúc chính phủ.

Hệ quả trực tiếp của cuộc khủng hoảng này vào mùa đông năm 1957-1958, chính quyền đã hợp tác với các nhà lãnh đạo quốc hội để soạn thảo luật thành lập một cơ quan liên bang thường trực chuyên trách việc khám phá không gian...

Bước ngoặt vào ngày 4-2-1958 khi Eisenhower cuối cùng cũng nhượng bộ và yêu cầu cố vấn khoa học của mình, James R. Killian, triệu tập Ủy ban Cố vấn khoa học của tổng thống (PSAC) để đưa ra kế hoạch cho một tổ chức bay vào vũ trụ mới.

Sau nhiều tháng âm thầm xem xét việc thành lập một cơ quan vũ trụ dân sự mới, PSAC đã làm việc với các thành viên của quốc hội và nhanh chóng đưa ra một đề xuất đặt tất cả các nỗ lực phi quân sự liên quan đến thám hiểm vũ trụ dưới sự quản lý của Ủy ban Cố vấn hàng không quốc gia (NACA) được tăng cường và đổi tên.

Tổng thống Eisenhower đã chấp nhận các khuyến nghị của PSAC và bảo trợ dự luật mở rộng NACA thành một cơ quan có nhiệm vụ rộng lớn là "lập kế hoạch, chỉ đạo và thực hiện các hoạt động hàng không và vũ trụ", thu hút cộng đồng khoa học quốc gia tham gia các hoạt động này và phổ biến rộng rãi thông tin hoạt động.

Một người quản lý do tổng thống bổ nhiệm sẽ đứng đầu NASA. Trong mùa hè năm 1958, Quốc hội đã thông qua Đạo luật Hàng không và vũ trụ quốc gia và tổng thống đã ký ban hành luật ngày 29-7-1958.

Điều này đã chấm dứt cuộc tranh luận về loại hình tổ chức cần được thành lập và các kế hoạch khác đã lặng lẽ bị hủy bỏ. Tổ chức mới bắt đầu hoạt động vào ngày 1-10-1958, chưa đầy một năm sau khi Sputnik 1 được phóng.

Nhiệm vụ đầu tiên của nó là phát triển chương trình thám hiểm không gian có người lái. NASA đã tiếp tục chỉ đạo các sáng kiến thám hiểm không gian có người lái của Mỹ kể từ đó".

Như vậy NASA chính thức hoạt động từ đầu tháng 10-1958 và chịu trách nhiệm chính trong cuộc chạy đua kỷ nguyên vũ trụ với Liên Xô. NASA này là sự mở rộng cả về quy mô và chiều sâu của NACA đã được thành lập vào năm 1915 để thúc đẩy sự phát triển hàng không Mỹ.

Siêu cường Mỹ đã có bước tiến lớn về mặt tổ chức, cơ chế hoạt động và cả kinh phí đầu tư cho tham vọng khám phá vũ trụ nhưng ít nhất ở thời điểm này, chính Liên Xô lại tiếp tục dẫn trước những thành tựu chinh phục không gian.

Những chuyến bay vũ trụ khứ hồi đầu tiên

Sau chuyến bay không có "vé về" của cô chó Laika trên vệ tinh Sputkik 2 vào ngày 3-11-1957, chỉ 10 tháng sau Liên Xô lại tiếp tục phóng Sputnik 5 đưa đôi chó Belka và Strelka lên quỹ đạo vào ngày 19-8-1960 để nghiên cứu cho con người lên không gian vũ trụ. Đôi chó đã sống sót kỳ diệu trong suốt 25 giờ ngoài vũ trụ và bay quanh quỹ đạo trái đất 17 vòng.

Sau khi hạ cánh thành công, cặp Belka và Strelka được nuôi dưỡng tại Viện Y học hàng không vũ trụ Liên Xô để tiếp tục nghiên cứu tác động bức xạ vũ trụ lên sinh vật.

Thật kỳ diệu là đôi chó vẫn khỏe mạnh, tiếp tục "ăn ở" hòa thuận với nhau và sinh được sáu chú cún con xinh đẹp. Một con trong đó đã được chính lãnh đạo Liên Xô Nikita Khrushchev tặng cho phu nhân tổng thống Mỹ John F. Kennedy như thiện chí thời Chiến tranh lạnh nhưng cũng là tuyên truyền thành tựu vũ trụ của Liên Xô...

Bốn tháng sau vụ phóng Spuknit 5, đến lượt Mỹ thành công cho sinh vật bay lên quỹ đạo. Lần này Mỹ không chọn chó mà là chú tinh tinh có tên Ham, 4 tuổi, sinh ở Cameroon, được bắt về nuôi tại vườn thú ở Mỹ. Ngày

31-1-1961, tại bãi phóng vũ trụ Mũi Canaveral, Florida, Mỹ, chú tinh tinh được gắn các cảm biến theo dõi chỉ số sự sống và thắt đai vào chiếc ghế phi hành gia tàu Mercury-Redstone 2 để bay lên độ cao 251km phía trên Trái đất. 

Theo NASA, đã xảy sự cố giảm áp suất không khí trên tàu nhưng Ham vẫn an toàn trong khoang ngồi bọc kín của mình. Trong chuyến bay dài 16 phút 39 giây này, Ham đã trải qua 6 phút rưỡi trong tình trạng không trọng lượng hoàn toàn.

Một vấn đề nữa đã xảy ra khi khoang ngồi của Ham hạ cánh chệch khỏi nơi dự kiến tới hơn 200km trên biển Đại Tây Dương. Nghiêm trọng hơn, khoang đáp còn bị nứt khiến nước biển tràn vào nhưng đội cứu hộ trên tàu USS Donner đã kịp giải cứu Ham an toàn.

Sau đó, chú tinh tinh - "phi hành gia" đầu tiên của Mỹ - có gương mặt hay cười bay lên vũ trụ thành công vẫn khỏe mạnh và được nuôi dưỡng, nghiên cứu tại vườn thú quốc gia ở Washington. Ham qua đời ở tuổi 25, được chôn cất tại Đại sảnh danh vọng không gian quốc tế ở bang New Mexico, Mỹ...

Người đầu tiên chinh phục vũ trụ

Sau khi Mỹ thực hiện chuyến bay vũ trụ khứ hồi thành công cho chú tinh tinh Ham có gương mặt hay cười, cuộc chạy đua kỷ nguyên vũ trụ giữa Liên Xô và Mỹ tiếp tục diễn ra vô cùng quyết liệt.

Một lần nữa Liên Xô lại dẫn trước khi là quốc gia đầu tiên đưa người bay lên quỹ đạo và trở về an toàn. Ngày 12-4-1961, tàu vũ trụ Vostok 1 (Phương Đông 1) được phóng từ sân bay vũ trụ Baikonur, Kazakhstan đã đưa nhà du hành vũ trụ Yuri Alekseyevich Gagarin lên vũ trụ trong 108 phút bay.

Thành công này đã mở ra dấu mốc đầu tiên của con người trực tiếp ngồi trên ghế bay để thực hiện ước mơ đến những vì sao và tất nhiên hành trình này vẫn còn rất dài...

----------------

Kỳ tới: Chuyến bay vũ trụ lịch sử

Chinh phục những vì sao - Kỳ 2: Mỹ - Liên Xô chạy đua khám phá vũ trụ

Sau Thế chiến 2, cuộc chạy đua phát triển tên lửa diễn ra gay gắt giữa hai cường quốc Mỹ - Liên Xô.