Các đề xuất cho thấy xu hướng siết chặt đáng kể: cá nhân giao dịch crypto không thông qua tổ chức được cấp phép có thể bị phạt từ vài chục đến cả trăm triệu đồng; tổ chức vi phạm có thể chịu khung phạt lên tới 200 triệu đồng, thậm chí bị điều tra hình sự nếu có dấu hiệu nghiêm trọng.

Thông điệp chính sách là dễ hiểu và hợp lý: cần tăng tính răn đe, hạn chế giao dịch trái phép, bảo vệ nhà đầu tư, tránh thất thu thuế và phòng lừa đảo trong một thị trường vốn nhiều "vùng xám" rủi ro.

Tuân thủ bằng cách nào?

Nhưng, nếu muốn tuân thủ, nhà đầu tư sẽ phải tuân thủ bằng cách nào?

Tôi kiểm tra vài ví phụ từng dùng để săn airdrop (phần thưởng). Mỗi ví vài trăm đô token, rải rác, có đồng token đã bị hủy niêm yết trên sàn tập trung.

Trong khi khung thí điểm còn đang hình thành, danh mục tài sản trong ví thì đã tồn tại từ trước. Tôi phân vân bán "đứt đuôi" luôn hay giữ đợi giá tốt hơn. Nếu tiếp tục đợi và nếu bán qua các nền tảng ngoài hệ thống được cấp phép, rủi ro pháp lý lại thành mối lo mới khi chế tài ngày càng nặng.

Khoảng trống tuân thủ cũng không kéo dài vô hạn. Lộ trình chuyển tiếp có mốc khá rõ: sau 6 tháng kể từ khi có đơn vị đầu tiên được cấp phép, giao dịch ngoài hệ thống sẽ đối diện nguy cơ bị xử lý.

Phức tạp hơn, với những token tự rơi vào ví - vốn là "đặc sản" của crypto; airdrop - token được tặng, phần thưởng cộng đồng… về kỹ thuật là tài sản phát sinh thụ động của người dùng. Không xử lý thì bị "kẹt" trong ví nhưng muốn bán để đóng vị thế rủi ro cũng cần một lối đi hợp pháp.

Khi danh mục chứa cả token nhỏ, chưa niêm yết, thậm chí đã hủy niêm yết, câu hỏi tuân thủ không còn là "có muốn hay không", mà là "có thể hay không".

Phần lớn nhà đầu tư crypto Việt Nam không nắm giữ coin top như Bitcoin hay Ethereum. Danh mục của họ trải rộng trên nhiều hệ sinh thái khác nhau với không ít token ngoài vùng phủ niêm yết.

Chính những phần "phát sinh thụ động" và "ngoài vùng phủ" này mới là thứ khiến người dùng dễ mắc kẹt nhất khi siết luật.

Tình huống này không riêng tôi, nó đang phản ánh một mâu thuẫn lớn: chế tài được bàn rất kỹ, nhưng hạ tầng để tuân thủ thì chưa hoàn thiện. Siết chặt có kéo được hoạt động crypto về "vùng sáng", hay lại đẩy dòng chảy ra xa hơn - một dạng "chảy máu crypto"?

Thực tế là thị trường đã tồn tại, nhưng dòng chảy lớn đang diễn ra bên ngoài hệ thống quản lý trong nước. Việt Nam có khoảng 17 triệu người sở hữu tài sản mã hóa, tỉ lệ tham gia thuộc nhóm cao trên thế giới. 

Con số này cho thấy crypto đã vận hành như một thị trường thực, hình thành thói quen giao dịch trước khi Việt Nam có khung pháp lý đầy đủ.

Crypto là hệ sinh thái mở với hàng nghìn token liên tục sinh ra, gắn với nhiều lớp công nghệ: blockchain, gamefi, data, AI, meme, và vô số thử nghiệm rất sớm.

Danh mục tài sản của nhà đầu tư crypto vì thế rất phân mảnh, không tập trung vào một nhóm "bluechip" cố định (những đồng lớn, ổn định như Bitcoin, Ethereum).

Ngay cả các sàn lớn quốc tế cũng không niêm yết đầy đủ mọi token, vì vậy kỳ vọng một sàn nội địa tương lai có thể "ôm" phần danh mục phân mảnh của người dùng lại càng khó.

Cần thiết kế cửa tuân thủ đủ rộng

Khi lộ trình thí điểm đã được đặt ra, thách thức tiếp theo sẽ nằm ở cách thị trường được tổ chức và vận hành trong thực tế.

Chưa bàn về bảo mật, lúc này sàn nội địa sẽ phải đối mặt đồng thời với ba yêu cầu cốt lõi: đủ coin/token để giao dịch, đủ nhanh để không lỡ cơ hội, và đủ thanh khoản để thị trường vận hành đúng nghĩa.

Thứ nhất là độ phủ niêm yết. Nếu sàn trong nước chỉ niêm yết một danh mục hạn chế thì danh mục tài sản phân mảnh của người dùng vẫn bị "kẹt": không giao dịch được, sẽ dẫn đến nhu cầu "bán chui" qua sàn nước ngoài.

Thứ hai là tốc độ. Crypto là thị trường của cơ hội sớm, lợi thế "earlybird" (người dùng sớm) được tính bằng ngày, thậm chí bằng giờ. Một quy trình niêm yết kéo dài đồng nghĩa bỏ lỡ cơ hội.

Thứ ba là thanh khoản. Thanh khoản phụ thuộc vào quy mô người dùng, market maker, dòng vốn và khả năng kết nối thị trường. Nếu thiếu các điều kiện này, sàn nội địa dễ rơi vào giá kém, chênh lệch lớn, khớp lệnh xấu, không đảm bảo được quyền lợi của nhà đầu tư.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy cấm hoặc phạt nặng không đồng nghĩa với triệt tiêu. Trường hợp Trung Quốc là một ví dụ điển hình. Sau khi tuyên bố cấm toàn diện từ 2021, hoạt động crypto không biến mất, mà nó chuyển sang các hình thức khác, khó giám sát hơn.

Theo Chainalysis, giai đoạn 2022-2023 vẫn ghi nhận khoảng 86,4 tỉ USD giá trị crypto chảy vào Trung Quốc - con số này vượt quá GDP của nhiều nền kinh tế đang phát triển. Riêng năm 2023, Reuters cho biết giá trị tài sản số liên quan các vụ án hình sự lên tới khoảng 60 tỉ USD.

Ở mảng đào Bitcoin, vốn đã bị cấm cũng đã hồi phục khoảng 14% vào cuối tháng 10-2025. Nói cách khác, khi nhu cầu đủ lớn, thị trường không biến mất; nó chỉ đổi hình dạng, thường theo những cách khó theo dõi và kiểm soát hơn.

Việt Nam khó nằm ngoài quy luật đó nếu mức phạt tăng mạnh trong khi chưa có phương án tuân thủ khả thi. Khi đó người dùng sẽ tìm đường giao dịch trên sàn nước ngoài; chuyển sang P2P, OTC (giao dịch trực tiếp); hoặc sử dụng các nền tảng phi tập trung. Rủi ro không giảm; nó chỉ tìm cách trốn khỏi vùng quan sát của cơ quan quản lý.

"Chảy máu crypto" không chỉ là chảy tiền. Khi giao dịch bị đẩy ra ngoài, dữ liệu giao dịch không còn nằm trong nước, cơ quan quản lý khó nắm bắt đầy đủ quy mô và cấu trúc thị trường, làm suy giảm hiệu quả giám sát rủi ro, khiến việc điều chỉnh và hoạch định chính sách kém chính xác, đồng thời làm thất thoát nguồn thu thuế tiềm năng.

Trong bối cảnh đó, phạt nặng mà thiếu hạ tầng tuân thủ phù hợp có thể vô tình khiến chính sách phản tác dụng.

Quy mô người dùng trong nước đủ lớn để các sàn quốc tế ưu tiên theo dõi và đầu tư nguồn lực. Binance từng công khai Việt Nam là thị trường trọng điểm trong chiến lược toàn cầu, trong khi OKX và Bybit liên tục triển khai hoạt động cộng đồng tại Việt Nam.

Những tín hiệu này cho thấy dòng chảy người dùng đã đủ lớn để bị hút mạnh ra ngoài, nếu trong nước không có phương án tuân thủ khả thi.

Tránh "chảy máu crypto" không chỉ nằm ở chuyện nâng mức phạt thêm bao nhiêu, mà là bài toán thiết kế cửa tuân thủ đủ rộng để dòng chảy ở lại trong vùng kiểm soát.

Nếu không, thứ rời khỏi hệ thống không chỉ là tiền, mà là dữ liệu, khả năng bảo vệ nhà đầu tư và cả năng lực vận hành thị trường.

Sau cùng, mọi chính sách chỉ thực sự có hiệu lực khi dòng chảy tự nguyện ở lại.

88% nhà đầu tư crypto ở Việt Nam dưới 35 tuổi, nhóm thu nhập cao có hiệu suất bất ngờ

Một báo cáo về thị trường crypto Việt Nam 2025 chỉ ra, 88% nhà đầu tư Việt dưới 35 tuổi, tăng 11 điểm phần trăm so với năm trước, phản ánh sức hút bền bỉ của crypto với giới trẻ.