Mới đây tôi có dịp tham gia dẫn chuyện chương trình giao lưu mang tên "Nơi yêu thương là nhà" tại một nhà xuất bản ở TP.HCM. Không gian không quá lớn, nhưng câu chuyện thì mở ra rất rộng từ diễn giả đến khách mời và người tham dự: hôn nhân, gia đình, vai trò của phụ nữ trong đời sống hiện đại.

Ở phần thảo luận, một nhà báo đặt câu hỏi khá thẳng thắn: phụ nữ ngày nay có còn phải nấu ăn để chờ chồng về như trước - khi mà công việc xã hội, sự nghiệp, áp lực cuộc sống đã chiếm gần trọn quỹ thời gian của họ?

Câu hỏi đó ngay lập tức tạo nên một cuộc tranh luận nhỏ, nhiều người "mắc nói" để bày tỏ quan điểm, cảm xúc. Có người nói phụ nữ hiện đại cần được giải phóng khỏi những khuôn mẫu cũ. Có người cho rằng bữa cơm gia đình vẫn là "sợi dây mềm" gắn kết hôn nhân. Không khí vừa sôi nổi vừa có chút… gai góc, như cách những cuộc thảo luận về bình đẳng giới thường diễn ra mà tôi từng dự.

Âm sắc của phụ nữ

Trong dòng trao đổi ấy, tôi chú ý đến một chia sẻ rất điềm tĩnh của tiến sĩ tâm lý, nhà tham vấn kỳ cựu Lý Thị Mai. Bà ủng hộ mạnh mẽ bình đẳng giới.

Phụ nữ, theo bà Mai, cần được cởi trói khỏi những ràng buộc truyền thống nếu những ràng buộc ấy khiến họ mất đi cơ hội phát triển. Nhưng bà Mai cũng nhắc đến một chi tiết tưởng nhỏ mà lại rất lớn trong mối quan hệ tổ ấm: "Âm sắc" của người phụ nữ khi đối thoại trong gia đình. "Không phải phụ nữ phải nói gì, mà là nói như thế nào".

Nữ tiến sĩ nói chậm rãi: phụ nữ có quyền bày tỏ chính kiến nhưng cách nói - âm điệu, thái độ, năng lượng trong lời nói - quyết định rất nhiều đến chất lượng của mối quan hệ.

Nghe vậy, tôi chợt nghĩ đến khái niệm ái ngữ trong đạo Phật, lần đầu nghe thiền sư Thích Nhất Hạnh gợi mở, đó là lời nói hiền hòa, dịu dàng, có khả năng làm dịu lòng người.

Ngôn ngữ, suy cho cùng, không chỉ là thông tin mà còn mang theo năng lượng. Có lời nói chữa lành, nhưng cũng có lời nói như lưỡi dao. Kinh nghiệm cho thấy con người có thể quên nhiều chuyện, nhưng hiếm khi quên cách người khác đã nói với mình.

Trong các cuộc phỏng vấn về đời sống gia đình mà tôi từng thực hiện, một chi tiết thú vị thường lặp lại. Những cặp vợ chồng giữ được hôn nhân bền vững thường có chung một "bí quyết" khá giản dị: trò chuyện.

Không phải những cuộc nói chuyện vội vã giữa hai cuộc họp, cũng không phải những tin nhắn ngắn ngủi giữa dòng công việc ngồn ngộn. Đó là những khoảnh khắc thật sự dành cho nhau: một bữa cơm tối, một buổi đi dạo, một ly trà sau khi con đã ngủ. Và trong những cuộc trò chuyện ấy, âm sắc đóng vai trò rất lớn.

Một người chồng có thể nghe vợ phàn nàn về công việc, về con cái, về những mệt mỏi trong ngày. Nhưng cách nói nhẹ nhàng sẽ khiến anh cảm nhận đó là chia sẻ. Cùng nội dung ấy, nếu được nói bằng giọng căng thẳng hay trách móc, nó có thể biến thành sự tấn công, quy kết thành không hiểu nhau, lâu dần thành gánh nặng.

Không phải ngẫu nhiên mà người xưa đúc kết: "Đàn ông xây nhà, đàn bà xây tổ ấm". Kinh nghiệm quý này đôi khi bị hiểu lầm là một sự phân vai cứng nhắc, nhưng nếu nhìn trong tinh thần hiểu và thương, nội dung đang nói về một dạng năng lực đặc biệt của phụ nữ: năng lực kết nối cảm xúc.

Nhiều nghiên cứu tâm lý hiện đại cũng cho thấy phụ nữ thường có trí tuệ cảm xúc cao hơn nam giới. Họ nhạy cảm hơn với bầu không khí trong gia đình, nhận ra sớm những rạn nứt trong mối quan hệ. Có lẽ vì vậy mà trong nhiều thống kê, chính phụ nữ là người chủ động đưa ra quyết định ly hôn nhiều hơn.

Nghiên cứu năm 2019 của Đại học Stanford cho thấy trong hơn một triệu vụ ly hôn ở Mỹ, gần 70% đơn ly hôn do phụ nữ nộp.

Thực trạng tương tự cũng xuất hiện tại Việt Nam: trong khoảng 600.000 vụ ly hôn mỗi năm, khoảng 70% xuất phát từ yêu cầu của người vợ. Những con số ấy không đơn giản là câu chuyện "phụ nữ dễ bỏ chồng". Các nghiên cứu tâm lý cho thấy nhiều phụ nữ ngày nay nhận ra khi một mối quan hệ không còn đem lại hạnh phúc hoặc không còn sự tôn trọng.

Một số nghiên cứu còn chỉ ra điều khá bất ngờ: hôn nhân mang lại nhiều lợi ích sức khỏe cho đàn ông hơn phụ nữ. Những người đàn ông đã kết hôn thường sống lâu hơn trung bình 2,2 năm, có chế độ ăn uống và chăm sóc sức khỏe tốt hơn - phần lớn nhờ ảnh hưởng của người vợ.

Trong khi đó phụ nữ thường gánh nhiều trách nhiệm gia đình hơn, từ chăm sóc con cái đến công việc nhà. Khi gánh nặng ấy không được chia sẻ, sự mệt mỏi tích tụ có thể khiến họ cảm thấy hôn nhân không còn là nơi nương tựa.

Khả năng đối thoại

Thiệt ra nếu thử quan sát sâu hơn vào những cuộc hôn nhân bền vững, ta thấy một yếu tố lặp đi lặp lại: khả năng đối thoại. Theo đó, hôn nhân hạnh phúc không phải không có mâu thuẫn; không phải lúc nào cũng đồng ý với nhau, nhưng quan trọng họ biết nói với nhau bằng một âm sắc khiến đối phương muốn tiếp tục lắng nghe, chịu ngồi lại để tìm tiếng nói chung, đưa ra giải pháp thay vì đẩy đến bờ vực.

Một giọng nói dịu dàng không có nghĩa là nhún nhường hay cam chịu mà là biểu hiện của sự trưởng thành cảm xúc. Tôi cũng nghĩ, người phụ nữ hiện đại hoàn toàn có quyền theo đuổi sự nghiệp, bày tỏ quan điểm, từ chối những vai trò truyền thống nếu chúng không còn phù hợp.

Nhưng giữa những thay đổi đó, có một điều vẫn rất cần các chị giữ nguyên giá trị: cách đối thoại với nhau một cách văn minh, tử tế. Không một ai thích nghe chỉ trích, chì chiết, nhất là khi nó lặp lại hằng ngay, "nhai" lại sau nhiều năm tháng.

Có thể nói một lời nói có thể làm cho ngôi nhà trở nên ấm áp, và một lời nói khác có thể khiến căn nhà ấy lạnh đi rất nhanh. Trong thế giới ngày càng nhanh, nhạy, nơi ai cũng bận rộn chứng minh bản thân, âm sắc dịu dàng của một người phụ nữ đôi khi giống như một khoảng lặng cần thiết, một sợi dây kéo các thành viên gần lại.

Cố nhiên đó không phải là thủ thuật để làm hài lòng ai, mà là nghệ thuật đặc sắc để giữ cho những mối quan hệ quan trọng nhất trong đời - như gia đình, hôn nhân, con cái - vẫn còn chỗ để thở, để an.

Có lẽ đó cũng là lý do vì sao giữa rất nhiều năng lực mà xã hội hiện đại đòi hỏi ở phụ nữ, âm sắc của họ vẫn là một dạng sức mạnh đặc biệt.

Nói như vị nữ tiến sĩ trong buổi chia sẻ "Nơi yêu thương là nhà", đó là một sức mạnh không "mềm" nhưng đủ để giữ cho một mái nhà còn là nơi người ta muốn quay về.

Nơi yêu thương là nhà: Giữ hạnh phúc gia đình từ những điều nhỏ nhất

Sáng 28-2, tại Nhà xuất bản Phụ Nữ (chi nhánh TP.HCM), cuốn sách 'Nơi yêu thương là nhà - Hành trình tạo dựng hạnh phúc' chính thức ra mắt bạn đọc.