Vào ngày 28-8 vừa qua, Ủy ban Quỹ khoa học tự nhiên quốc gia Trung Quốc (NSFC) đã chính thức công bố kết quả xử lý đối với 46 nhà nghiên cứu tại các trường đại học và cơ sở y tế, liên quan 31 vụ vi phạm quy định trong nghiên cứu khoa học.

Trong số này có bốn vụ việc liên quan đến các nhóm nghiên cứu của bốn trường đại học danh tiếng tại Trung Quốc, gồm Đại học Đồng Tế, Đại học Nam Khai, Đại học Thượng Hải và Đại học Trung Sơn, từng được ông Cảnh Hồng Vỹ, chủ kênh truyền thông "Bạn học Cảnh kể chuyện", công khai chỉ ra những dấu hiệu gian lận học thuật từ tháng 4-2026.

Blogger khiến giới nghiên cứu vừa sợ, vừa cần

Trong vài tháng qua, ông Cảnh Hồng Vỹ (33 tuổi) là nhân vật khiến giới nghiên cứu Trung Quốc vừa dè chừng, vừa cần đến.

Theo tuần san Southern Weekly, ông là cử nhân và thạc sĩ chuyên ngành sinh học tại Đại học Cát Lâm, sau đó ông tiếp tục theo học nhưng bỏ dở chương trình tiến sĩ chuyên ngành kỹ thuật y sinh tại Đại học Hàng không vũ trụ Bắc Kinh.

Quá trình làm nội dung trực tuyến của ông bắt đầu từ năm 2022, khi ông vẫn còn là nghiên cứu sinh tiến sĩ.

Kể từ ngày 9-4, trong vòng 36 ngày, ông Cảnh Hồng Vỹ đã đăng tám video lên nhiều nền tảng video nội địa, công khai đặt nghi vấn về các bài báo khoa học của năm học giả thuộc bốn trường đại học.

Bao gồm: ông Vương Bình, viện trưởng Viện Khoa học sự sống và công nghệ, Đại học Đồng Tế; ông Trần Thuyên, viện trưởng Viện Khoa học sự sống, Đại học Nam Khai; ông Khang Thiết Bang, phó giám đốc phòng nghiên cứu thực nghiệm, Trung tâm Phòng chống ung thư, Đại học Trung Sơn; ông Khoáng Đống Minh, phó viện trưởng Viện Khoa học sự sống, Đại học Trung Sơn; và ông Tô Giai Xán, viện trưởng Viện Y học chuyển hóa, Đại học Thượng Hải.

Đây đều là những nhà nghiên cứu từng nhận Quỹ Khoa học quốc gia dành cho thanh niên kiệt xuất, hoặc được tuyển chọn vào chương trình Học giả Trường Giang - một trong số các chương trình cấp quốc gia hỗ trợ các nhà nghiên cứu có thành tích nổi bật tại Trung Quốc.

Cả năm người này sau đó đều bị miễn nhiệm chức vụ quản lý, chịu thêm các hình thức xử lý từ nhà trường và NSFC, như hủy dự án, thu hồi toàn bộ kinh phí tài trợ và bị cấm xin cấp hoặc tham gia các dự án do tổ chức này tài trợ trong 3 - 7 năm.

Ông Cảnh Hồng Vỹ cho biết ông tập trung vào các nhà nghiên cứu có chức vụ hoặc danh hiệu cao vì họ thường được ưu tiên về phòng thí nghiệm và kinh phí, nên cũng phải chịu trách nhiệm cao hơn về chất lượng nghiên cứu.

Để kiểm tra tính xác thực của các bài báo khoa học, ông Cảnh tập trung vào việc phân tích dữ liệu gốc và tài liệu bổ sung, đặc biệt là những con số, hình ảnh Western blot và ảnh hiển vi có dấu hiệu phân bố bất thường hoặc bị chỉnh sửa.

Ngoài ra, ông cũng hợp tác với nhóm nghiên cứu 5GH - một đơn vị chuyên sử dụng phương pháp thống kê để phát hiện dữ liệu bất thường trong từng lĩnh vực cụ thể.

Tấm gương soi vào lỗ hổng giám sát

Hành động của ông Cảnh Hồng Vỹ nhận được nhiều ủng hộ từ cộng đồng người theo dõi, đặc biệt là sinh viên và nghiên cứu sinh, và được một số cơ quan truyền thông Trung Quốc đánh giá tích cực.

Bình luận về chuỗi sự việc, Tân Hoa xã nhận định rằng việc một blogger độc lập có thể thúc đẩy nhiều trường đại học vào cuộc điều tra như vậy là "một tấm gương phản chiếu rõ những vấn đề của hệ thống giám sát học thuật trong nước".

Trong bài phát biểu tại hội nghị toàn quốc về khoa học và công nghệ vào tháng 7-2026, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cũng yêu cầu tăng cường tính liêm chính trong nghiên cứu và xử lý nghiêm các hành vi sai phạm học thuật.

Sự việc được nhiều tạp chí và hãng truyền thông quốc tế như Nature, Science và The Wall Street Journal đưa tin rộng rãi.

Ngày 8-9, truyền thông Trung Quốc đưa tin ông Cảnh Hồng Vỹ đã được mời làm giảng viên đặc biệt tại Học viện Công nghiệp truyền thông khoa học, trực thuộc Học viện Truyền thông Chiết Giang.

Chủ tịch Hội Liên hiệp truyền thông khoa học tỉnh Chiết Giang, ông Chu Quốc Huy, đặc biệt khen ngợi ông Cảnh Hồng Vỹ là người trẻ "dám nói thật, theo đuổi sự thật", chủ động làm nhiều việc mà lẽ ra các cơ quan quản lý và tổ chức liên quan phải thực hiện. 

Ông Chu Quốc Huy cũng nhấn mạnh rằng ông Cảnh Hồng Vỹ là lực lượng quan trọng góp phần xây dựng môi trường khoa học trong sạch của Trung Quốc.

Trung Quốc cấm 10 nhà khoa học tham gia đề tài nhà nước tài trợ do gian lận

Các nhà khoa học này bị cấm tham gia các dự án nghiên cứu do Chính phủ Trung Quốc tài trợ trong tối đa 7 năm và bị ghi tên vào cơ sở dữ liệu gian lận học thuật quốc gia.