Những chú ngựa này sẽ tham gia Hội đua ngựa Gò Thì Thùng được tổ chức vào mùng 9 tháng giêng hằng năm tại Di tích lịch sử quốc gia địa đạo Gò Thì Thùng (xã Tuy An Tây, tỉnh Đắk Lắk, trước là huyện Tuy An, Phú Yên).

Đây là sự kiện thu hút hàng chục tay "nài" cũng là chủ ngựa, hầu hết họ là nông dân, tham gia tranh tài và dự khán của hàng ngàn khán giả, du khách nhiều tỉnh.

Chọn ngựa đua như thi hoa hậu

Tại danh thắng quốc gia Gành Đá Đĩa, xã Tuy An Đông, Đắk Lắk, người ta dễ bắt gặp những chú ngựa lực lưỡng, bờm dựng trong gió, lóc cóc theo chân chủ đón khách đến cưỡi, chụp ảnh…

Những ngày này, các chú ngựa ở đây còn bước vào mùa huấn luyện chuẩn bị cho Hội đua ngựa truyền thống - cuộc hẹn mà người dân gọi vui là "Tết của vó ngựa".

Vuốt ve bộ lông của cô ngựa tên Hồng (7 tuổi), ông Nguyễn Hữu Chi (76 tuổi, trú thôn Mỹ Phú 2, xã Ô Loan) cho hay con ngựa này đã cùng ông vô địch hội đua ngựa các năm 2024, 2025… Ông cũng liên tiếp đạt giải cao ở các mùa trước.

Ông Chi cho hay đây là giống ngựa Mông Cổ, nặng 3 - 4 tạ, có độ bền cao, ngoại hình đẹp, được ông nhập từ các trại tại TP.HCM hoặc Khánh Hòa. Giống ngựa này không chỉ chạy nhanh mà còn thồ hàng tốt.

"Phải chọn con giống tốt ngay từ đầu, ngựa chỉ khoảng 6 - 7 tháng tuổi là tách đàn tập luyện.

Theo kinh nghiệm của cha ông, một con ngựa có ngoại hình đẹp phải có đầu nhỏ, cổ thắt, mình thon, eo thắt, chày gối phân ba", ông Chi nói.

Ông Chi là người đã có gần 50 năm nuôi ngựa, trước đây ông nuôi hẳn một đàn ngựa 11 con. Ông cho hay hầu hết các nhà ở vùng núi đều có một chuồng ngựa nuôi 1 - 2 con để kéo xe, chở hàng. Sau đó nghề nuôi ngựa không còn thịnh, ông bán dần, chỉ còn nuôi một vài con để phục vụ khách du lịch.

Nhiều người nghĩ huấn luyện ngựa là huấn luyện sức bền, tốc độ. Nhưng với người nuôi ngựa, chuyện ăn uống của chúng quyết định một nửa chiến thắng. Ông Chi cho hay từ trước Tết cả tháng, khẩu phần ăn của ngựa phải được tính kỹ cho "ăn khô, uống đặc" như cỏ, lúa, nước pha cám...

"Ngựa mà ăn quá tay là nặng thân, chạy không bốc. Còn nếu ăn thiếu thì nó ‘rụng’ sức. Mỗi con mỗi khác, mình phải canh như canh lửa nấu nồi bánh tét vậy", ông Chi cười nói.

Rồi ông chỉ vào móng ngựa, nơi vừa được làm sạch: "Đua mà nứt móng một đường thôi là coi như xong. Vậy nên chăm móng ngựa còn hơn chăm… giày của mình. Trước khi đua thì tỉa tót lại bờm, chải lông đuôi để ngựa thêm đẹp".

Muốn ngựa hay thì nài phải giỏi

Khác với các trường đua chuyên nghiệp, "giáo án" ở đây nằm trong đôi mắt quan sát của người nuôi: nhìn ánh lông có mượt không, mũi có ướt đều không, bước chân có chắc không, ngựa có chịu ăn đúng bữa không.

"Ngựa cũng như người. Có con gan, có con nhát. Có con nghe tiếng trống hội là hăng máu lao như bay, nên mình phải chọn lựa huấn luyện. Mình phải hiểu tính nết, thương nó thì nó mới chịu mình. Quan trọng nhất là ngựa hay thì nài phải giỏi, người cưỡi phải gan dạ, bản lĩnh", ông Chi nói.

Ông Chi cho hay kỵ sĩ giỏi chỉ cần nhịp đường cương là ngựa biết ý chạy nhanh hay chậm. Với ông ngựa vừa là "cần câu cơm", vừa là bạn vừa là niềm tự hào.

Bà Nguyễn Thị Thắm (45 tuổi, con gái út của ông Chi) cho hay ngoài bà và anh trai thì hầu hết các anh chị em trong nhà đều không cưỡi được ngựa.

"Hồi nhỏ tôi mê ngựa lắm, cứ đi cắt cỏ, dắt ngựa ra suối ăn thì lên lưng ngựa cưỡi luôn nên quen. Tôi cũng tham gia thi cưỡi ngựa một vài lần và có giải. Nhưng tôi thích công việc dắt khách trên ngựa, chụp ảnh cho khách hơn vì nó nhẹ nhàng, nữ tính. Công việc này không yêu cầu nhiều thể lực, chỉ cần đảm bảo an toàn cho khách", chị Thắm nói.

Ông Chi cho hay cận ngày đua, ông sẽ hạn chế cho ngựa chở khách để giữ lực. Thu nhập vì thế giảm, nhưng ông bảo "đành chịu", bởi giải thưởng không chỉ là tiền.

"Đua ngựa ở đây là truyền thống, ngựa to ngựa nhỏ đều được tham gia. Nó giống như mình giữ lại cái hồn quê. Mình thắng cũng vui, mà không thắng vẫn vui vì được ra hội, được nghe tiếng ngựa hí, tiếng người cổ vũ là sướng trong người rồi", ông Chi bộc bạch.

Lộ diện linh vật ngựa Đà Nẵng tung vó mang trên mình tên 94 xã, phường, đặc khu

Linh vật ngựa Đà Nẵng năm nay do nghệ nhân Đinh Văn Tâm (Quảng Trị) chế tác mang trên mình tên 94 xã, phường, đặc khu của thành phố mới.