Linh vật Ngựa Tết 2026: Chọn 'thần thái' hơn kích thước

PHÚC TÀI

Trong xưởng gốm, những chú ngựa dần thành hình qua đất, lửa và bàn tay người thợ, mang theo niềm tin về một năm mới khởi sắc và hanh thông.

Cận Tết Nguyên đán 2026, các xưởng gốm ở làng nghề Bát Tràng (Hà Nội) bước vào cao điểm sản xuất linh vật.

Từ nắm đất đến hình hài ông Ngựa

Gắn bó hơn 21 năm với nghề gốm, anh Phạm Đức Dũng (42 tuổi, chủ xưởng gốm Phạm Dũng, thôn 2, xã Bát Tràng, Hà Nội) tiếp cận việc làm linh vật theo cách khá thận trọng. Với anh, linh vật không đơn thuần là sản phẩm theo mùa Tết, mà là con vật phải đủ "duyên" để gửi gắm niềm tin của năm mới.

2026 là năm con Ngựa, với anh Dũng, ngựa không chỉ là con vật của một năm, mà là hình ảnh gợi chuyển động và năng lượng tích cực. Vì thế, anh gọi linh vật mình tạo tác bằng cái tên trân trọng: ông Ngựa.

"Ngựa là sự thăng tiến. Tôi muốn khi người ta đặt ông Ngựa trong nhà, nhìn vào thấy có hướng đi, có cảm giác đang tiến lên", anh Dũng chia sẻ.

Theo anh Dũng, để tạo ra một ông Ngựa, công đoạn khó khăn nhất đó là cụ thể ý tưởng ngay từ khâu tạo cốt ban đầu. Riêng phần này mất gần ba tháng để chỉnh sửa, thử nghiệm.

Linh vật ngựa được thiết kế theo phong cách thuần Việt, từ tỉ lệ hình khối đến hoa văn. Ngựa cao 38cm, dài 42cm, kích thước được tính toán theo thước Lỗ Ban, rơi vào cung tài vượng. Dưới chân ngựa là hệ hoa văn bốn mùa Tùng - Cúc - Trúc - Mai, trên yên là họa tiết mang phong cách thời Lý - Trần.

Khi khuôn hoàn thiện, ông Ngựa bắt đầu hành trình từ đất sang hình hài. Ở công đoạn đầu tiên, đổ rót, anh Bùi Văn Kiểm (46 tuổi, quê Hưng Yên), thợ gắn bó lâu năm với xưởng, là người trực tiếp đảm nhiệm.

Đất được đánh hồ, điều chỉnh tỉ lệ nước và các thành phần để đạt độ chuẩn rồi mới đổ vào khuôn. Với khuôn ngựa linh vật, thời gian từ lúc rót đến khi dỡ khuôn khoảng 1 giờ 30 phút.

"Đây là khâu định hình sản phẩm ngay từ đầu. Dỡ sớm thì thân ngựa mỏng, để muộn thì dày, nặng, dễ mất dáng. Khi tháo khuôn cũng phải tháo từng mảnh, nhẹ tay, nếu không là gãy chân, nứt thân ngay", anh Kiểm nói.

Sau khi ra khuôn, công việc quay lại với anh Dũng ở khâu chắp ghép. Từng chi tiết như chân, bờm, đuôi, yên, cương được chắp thủ công. Theo anh Dũng, chỉ cần lệch một chi tiết nhỏ, khi vào lò nung sản phẩm có thể nghiêng hoặc nứt.

"Thần thái ông Ngựa không nằm ở to hay nhỏ, mà ở dáng đứng và ánh mắt. Tôi chọn dáng tung vó về phía trước, nên mọi chi tiết phải thật chuẩn. Nhìn vào phải thấy có chuyển động, đúng với cái tên Mã Nghênh Phúc Hỷ", anh nói.

Sau khi hoàn thiện tạo dáng sẽ tới bước sơ nung. Ở công đoạn này ông ngựa được nung lần một ở khoảng 500 độ C để tạo độ cứng, đủ điều kiện phủ men và vẽ hoa văn. Khi ra lò, ông Ngựa được chuyển sang khâu vẽ do chị Nguyễn Kim Huế, thợ vẽ ở Bát Tràng, đảm nhiệm.

"Ngựa có nhiều chi tiết nhỏ như dây cương, hoa văn, cây tùng, rồng... Màu phải đều, đúng vị trí thì khi phủ men mới đẹp", chị Huế chia sẻ.

Trước khi đến tay người chơi, mỗi ông Ngựa phải trải qua khoảng 10 công đoạn, hai lần vào lò, đi trọn hành trình từ đất qua lửa trong khoảng bảy ngày.

Ở những mẻ đầu tiên, anh Dũng liên tục gặp trục trặc, đặc biệt ở khâu tạo cốt và vào men, khi chỉ cần đổ rót thiếu tay hay chắp ghép lệch là sản phẩm có thể nghiêng, nứt hoặc co men trong lò.

Mẻ đầu giao cho khách 50 ông Ngựa thì hỏng 10 sản phẩm, mẻ sau tiếp tục hỏng thêm 15 sản phẩm. Phải đến khi mở lò mẻ đạt chuẩn, anh Dũng mới thực sự thở phào. Từ kế hoạch ban đầu làm khoảng 500 ông Ngựa, xưởng Phạm Dũng dần nâng lên gần 700 sản phẩm.

Khi linh vật ngựa bước ra thị trường

Theo ghi nhận tại Bát Tràng, thị trường linh vật Tết 2026 có sự dịch chuyển. Thay vì chạy theo kích thước hay số lượng, nhiều xưởng gốm đầu tư nhiều hơn vào dáng thế, độ tinh xảo và ý nghĩa của sản phẩm.

Người mua cũng thay đổi cách lựa chọn, chú ý nhiều hơn đến thần thái linh vật và dấu ấn của người thợ.

Ông Nguyễn Hà (55 tuổi, khách mua gốm tại Hà Nội) cho biết ông đến Bát Tràng không để tìm linh vật lớn, mà để chọn một con có thể trưng bày lâu dài.

"Nhìn vào phải thấy có hồn, có cảm giác yên tâm. Ngựa là con vật có thể bày quanh năm, nên dáng và thần thái rất quan trọng", ông Hà nói.

Bên cạnh dáng thế, lớp men cũng là yếu tố được người mua quan tâm. Theo các chủ cửa hàng gốm, khách thường hỏi kỹ về màu men, độ sâu và độ bền, thay vì chỉ nhìn giá bán.

"Giá không còn là yếu tố quyết định duy nhất. Khách chọn kỹ hơn, có người quay lại vài lần rồi mới mua", một chủ cửa hàng chia sẻ.

Với các đơn hàng lớn, khâu vận chuyển linh vật cũng được các xưởng gốm đặc biệt chú trọng. Do kết cấu có nhiều chi tiết như chân, đầu, đuôi, linh vật ngựa được bọc nhiều lớp xốp, đóng thùng riêng để hạn chế va đập khi vận chuyển đường dài.

Chi phí vận chuyển có thể tăng thêm nhưng là khâu bắt buộc để giữ nguyên dáng thế và thần thái sản phẩm.

Từ khi rời lò nung đến tay người chơi, ông Ngựa không chỉ là linh vật năm 2026, mà còn gửi gắm mong muốn của người làm gốm về một năm mới hanh thông, thuận việc, vạn sự bình an.