Cách biến AI thành gia sư biết hỏi ngược, không làm bài thay học sinh

ThS Trần Hoàng Nam - Phó Trưởng khoa Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TP.HCM (UEF) - dẫn nghiên cứu do Hamsa Bastani (Trường Wharton, Đại học Pennsylvania) dẫn đầu, thử nghiệm với khoảng 1.000 học sinh trung học ở Thổ Nhĩ Kỳ, được chia thành ba nhóm khi luyện toán: không dùng AI, dùng một bản GPT-4 thông thường và dùng một bản "gia sư" chỉ gợi ý, không đưa đáp án.

Kết quả đăng trên PNAS (2025) cho thấy nhóm dùng GPT thông thường làm bài luyện tập tốt hơn 48%. Nhưng khi thi không có AI, điểm thấp hơn 17% so với nhóm không dùng AI. 

Nhóm dùng bản gia sư làm bài luyện tập tốt hơn 127% và khi thi không bị giảm điểm đáng kể. 

Hướng dẫn tự tạo gia sư AI bằng 'skill' trong Gemini

ThS Trần Hoàng Nam gợi ý có thể tận dụng tính năng "skill" (kỹ năng) trong ứng dụng Gemini để tạo gia sư AI, không cần gói trả phí, tạo một lần dùng được ở mọi đoạn chat. 

Ô chat Gemini hiện gợi ý "Type @ for connectors, skills and more", tức gõ @ để gọi skill - Ảnh: TRẦN HOÀNG NAM

Bước 1 - Chuẩn bị tài liệu môn học: 

Gom slide, chương giáo trình, đề cương và đáp án bài tập giảng viên đã công bố. Ưu tiên PDF, vì skill hiện chưa nhận tệp Word (.docx).

Bước 2 - Mở trang Customize: 

Vào gemini.google.com, ở thanh bên chọn Customize (hoặc vào thẳng gemini.google.com/customize/skills). Trang có ba thẻ: Discover, Connectors và Skills.

Trang Customize Gemini với ba thẻ Discover, Connectors, Skills - Ảnh: TRẦN HOÀNG NAM

Bước 3 - Tạo skill thủ công:

Chọn thẻ Skills, bấm Create, rồi chọn Create manually. Menu này còn có Create with Gemini (nhờ Gemini soạn giúp) và Upload (tải lên tệp SKILL.md).

Thẻ Skills với nút Create ở góc phải và các skill gợi ý sẵn - Ảnh: TRẦN HOÀNG NAM

Bước 4 - Điền ba ô Name, Description, Instructions:

Tên skill sẽ được Gemini tự đổi về dạng chữ thường nối gạch ngang, ví dụ gia-su-ai-demo. 

Ô Description rất quan trọng: Gemini dựa vào phần mô tả để biết khi nào nên dùng skill, nên hãy viết rõ "dùng khi nào". 

Ô Instructions là nơi dán câu lệnh gia sư (mẫu bên dưới). Xong, bấm Create.

Bước 5 - Kiểm tra và quản lý skill: 

Skill vừa tạo nằm trong mục Active. 

Bấm dấu ba chấm cạnh tên để mở menu: Use now, Edit with Gemini, Edit manually, Download, Replace skill, Deactivate, Delete. 

Muốn sửa câu lệnh, chọn Edit manually. Muốn tạm tắt, chọn Deactivate.

Skill gia-su-ai-demo đã nằm trong mục Active - Ảnh: TRẦN HOÀNG NAM

Bước 6 - Gọi gia sư: 

Trong ô chat, gõ "@" rồi chọn tên skill, sau đó gõ đề bài. Muốn gia sư bám tài liệu, bấm dấu "+" trong ô chat để đính kèm tệp (Upload files, Add from Drive hoặc Notebooks).

Gõ "@gia" trong ô chat, Gemini hiện skill gia-su-ai-demo kèm phần mô tả

Một ví dụ

Ngày 28-10-2026, tôi thử skill gia-su-ai-demo với một bài toán quen thuộc: áo giá 200.000 đồng, giảm 20% rồi giảm thêm 10% trên giá đã giảm, hỏi giá cuối. 

Thay vì giải, gia sư AI hỏi lại ngay: "Chào bạn! Để cùng nhau giải bài này, bạn đã thử tính như thế nào rồi?".

Lượt đầu tiên, gia sư hỏi người học đã thử tính thế nào

Tôi trả lời "giảm tổng cộng 30% nên còn 140.000 đồng". 

Gia sư AI không sửa thay mà chỉ vào chi tiết của đề: "Cách nghĩ cộng hai lần giảm giá lại rất phổ biến, nhưng bạn chú ý giúp mình chi tiết này nhé: đề bài nói lần hai "giảm thêm 10% trên giá đã giảm". 

Vậy trước tiên, bạn tính giúp mình xem sau khi giảm 20% ở lần đầu thì cái áo còn lại bao nhiêu tiền?".

Gia sư chỉ ra chỗ hiểu sai "cộng 30%" và hỏi bước đầu tiên

Tôi trả lời 160.000. Gia sư: "Chính xác rồi! Bây giờ, nếu giảm tiếp 10% trên mức giá 160.000 đồng đó thì giá cuối cùng của chiếc áo sẽ là bao nhiêu?".

Tôi trả lời 144.000. Gia sư khen đúng và kiểm tra thêm: "Để chắc chắn bạn đã nắm vững bản chất bài toán, bạn có nhận ra vì sao việc giảm 20% rồi giảm tiếp 10% lại khác với việc giảm 30% ngay từ đầu không?".

Gia sư xác nhận 144.000 đồng và đặt câu hỏi kiểm tra cuối

Lựa chọn khác 

Guided learning trong Gemini. Bấm dấu "+" trong ô chat, chọn Guided learning. Ô chat hiện chip "Learn" và câu gợi ý "What do you want to learn?". Chế độ này hiện chưa dùng chung được với skill.

Menu "+" của ô chat, mục Guided learning nằm cùng Create image, Canvas, Deep research.

Ô chat sau khi chọn Guided learning hiện chip "Learn"

Study mode trong ChatGPT. Gõ @study hoặc chọn Study trong menu "+", có ở mọi gói kể cả miễn phí. OpenAI lưu ý chế độ này đôi khi vẫn đưa thẳng đáp án.

Gemini Notebook, bám sát tài liệu nhất. Mở một notebook đã có tài liệu môn học, bấm nút ba chấm ở góc trên bên phải, chọn Configure Chat. Có ba kiểu: Default, Learning Guide (dành cho học khái niệm mới) và Custom.

Một notebook mẫu trong Gemini Notebook với nguồn ở bên trái và Studio ở bên phải

Lắp camera phòng thi: Các nước giám sát thế nào?

Kinh nghiệm từ Singapore, Ấn Độ, Trung Quốc và Anh cho thấy giám sát thi cử không chỉ có camera AI, mà còn cần quy trình độc lập và trách nhiệm rõ ràng của giám thị.