Ngày 21-3-2026, các nhà báo của VTV4 đã kể trên sóng truyền hình một câu chuyện gần 4 phút về hành trình 4 năm của cô gái Việt tên Lê Thị Kim Khuyên với "Dấu ấn cà phê phin Việt Nam tại New York, Mỹ" (*).

Mùng 2 Tết Nhâm Dần, ngày 2-2-2022, Lê Phin Coffee khai trương tại 259 đường số 10 Đông, khu East Village, Manhattan, New York; mở cửa suốt tuần từ 8h sáng đến 5h30 chiều.

Để đến hôm nay, cái quán nhỏ xinh chỉ 50m² ấy đã làm nên một cuộc chinh phục ngoạn mục với thực khách Mỹ! Nói "ngoạn mục" là nói theo cả nghĩa đen - có thể thấy được, có thể đếm được.

Bạn có tin không, giờ đây vào dịp xuân - hè, ngày thường trung bình quán bán được đến 200 ly, cuối tuần 400 ly; còn những ngày thường mùa đông cũng được 150 ly, cuối tuần cũng được 200 ly!

Hành trình đi tìm cà phê Việt cho... người Mỹ!

Trong con mắt của người Mỹ, cà phê Việt Nam quá đắng, quá đậm, quá ngọt và quá nhiều... đá.

"Khi mang văn hóa cà phê Việt đến với người Mỹ, điều quan trọng không chỉ là giữ bản sắc và hương vị riêng có, mà còn là hiểu được khẩu vị và thói quen thưởng thức cà phê của người bản địa. Chỉ khi dung hòa được cả hai điều đó thì câu chuyện về cà phê Việt mới thật sự được đón nhận.

Nói cách khác, không phải là thay đổi bản sắc của cà phê Việt, mà là tìm ra điểm giao thoa giữa hai nền văn hóa. Khi người uống có thể vừa cảm nhận được nét đặc trưng của cà phê Việt, vừa thấy quen thuộc với thói quen thưởng thức của mình, lúc đó cà phê Việt không chỉ là một thức uống mới lạ, mà sẽ trở thành một trải nghiệm văn hóa thật sự" - chị Kim Khuyên tâm sự.

Ai cũng biết, cà phê phin là "đặc sản" của Việt Nam. Nhưng người Mỹ khó lòng mà chờ mà đợi... từng giọt, từng giọt như người xứ ta, nhất là với kiểu uống "take away" (mang đi) vốn đề cao sự nhanh chóng và tiện lợi của họ.

Vậy thời gian bao nhiêu giây là phù hợp cho một lần đứng trước quầy chờ nhận được ly cà phê phin?

Chưa hết. Phin giấy thì không thể. Nhưng chất liệu phin nào thì phù hợp nhất: phin gốm, phin bạc, phin nhôm hay phin inox? Và còn tỉ lệ nước, nhiệt độ nước...

Ròng rã hai năm trời mày mò "thử và sai", một cái máy pha cà phê "độc bản" đã ra đời, do một chuyên gia người Mỹ thiết kế riêng theo yêu cầu: một người phục vụ đứng máy có thể pha một lúc ba ly cà phê phin theo những công thức khác nhau - từ cà phê kiểu Việt cho đến espresso, capuchino, americano, latte...

Để trở thành một "barista" (thuật ngữ chỉ những người pha chế chuyên nghiệp các loại cà phê và thức uống không cồn) thực thụ, Kim Khuyên đã học, học liên tục, học không ngừng trong nhiều năm cả về pha chế, thử nếm, rang xay cà phê... tại Mỹ và tại Việt Nam.

Chị đã có chứng chỉ CQI (Coffee Quality Institute) thường được gọi là "Q Grader" - một trong những chứng nhận chuyên môn uy tín nhất trong ngành cà phê thế giới. Và từng được mời làm giám khảo Vietnam Barista Competition tại Hà Nội (11-2023 và 4-2025).

Nhưng trên hết, hơn tất cả, chính là một nỗ lực hơn 10.000 ngày tìm cách định hình cho được một công thức cà phê Việt cho... khẩu vị của người Mỹ: từ tỉ lệ pha trộn hạt robusta và hạt arabica cho đến kích cỡ cà phê sau khi xay, từ loại sữa đặc phù hợp, nguồn nguyên liệu hạt ở các nước cho đến bí quyết trực tiếp rang xay hạt cà phê như thế nào...

Chính quãng thời gian hơn 4 năm làm việc mỗi ngày tại các quán cà phê ở Manhattan như L’ Adresse (Nomad và Bryant Park), Perk Kafe (Kips Bay) đã biến chị trở thành mẫu người mà nhà nghiên cứu văn hóa Phan Ngọc từng nói đến khi bàn về việc "Văn hóa Việt Nam muốn giữ vững bản sắc của mình và muốn phát huy bản sắc ấy để làm nhân dân lao động Việt Nam giàu có" thì "phải có những người làm việc thường xuyên ở nước người ta, hoạt động thành công đến mức khiến người ta thích các biểu hiện văn hóa của mình" (Bản sắc Văn hóa Việt Nam, NXB Văn hóa - Thông tin, 1998, trang 530 và 538).

Một góc hồn Việt nơi xứ người

Bảng hiệu của Lê Phin là một tấm bảng gỗ, chữ viết tay bằng phấn, dựng trước cửa tiệm, bên cạnh hai khóm trúc. Giữa hai khóm trúc là một băng ghế có chỗ ngồi dành cho nhóm 2 - 3 khách muốn thưởng thức cà phê ngoài trời. Sau lưng là cái cửa sổ cao rộng có rèm che.

Quán nhỏ, bên trong có một bàn trên bệ cửa sổ và 4 chiếc bàn vuông, cùng lúc có thể ngồi được 14 - 16 khách.

Góc trên cửa sổ là một góc sách với một cuốn ảnh về Hà Nội, một cuốn sách viết về nhạc sĩ Văn Cao, một tuyển tập của nhà văn Tô Hoài, một tập thơ của nhà thơ Xuân Quỳnh, một cuốn sách bàn về tiếng Việt - Tình ca Tiếng nước ta và một tập thơ của Pháp mà Văn Cao vừa là người dịch vừa là người vẽ tranh minh họa...

Gần quầy nước lại có một kệ hàng bày ra nhiều món thủ công mỹ nghệ của một số nghệ sĩ, nghệ nhân Việt như tranh, khăn lụa, hàng thêu, hàng gốm sứ, đèn trang trí...

Đặc biệt, thực đơn của quán còn có các loại cà phê latte mang hương vị đặc Việt với những sấu, sen, tắc, lá dứa, mè đen... làm ngất ngây các bạn trẻ xứ người cùng với những xôi khúc, bánh bò, bánh da lợn...

Tất cả cùng góp mặt tạo nên một không gian mang hồn Việt với sắc màu có thể nhìn thấy, hòa với hương vị có thể ngửi được, nếm được, và một cảm nhận an vui từ thái độ phục vụ ân cần, chu đáo, hiếu khách của mỗi một nhân viên.

Vài tháng nay, Lê Phin đã được góp mặt trong bốn buổi chiêu đãi của phái đoàn Việt Nam tại Liên hợp quốc, tiếp đón những nhà ngoại giao, chính trị gia đến từ nhiều quốc gia tham dự những phiên họp quan trọng về hòa bình, phát triển và hợp tác toàn cầu tại trụ sở Liên hợp quốc (Manhattan).

Giữa thành phố New York có thể gọi là nơi tụ hội tinh hoa ẩm thực của thế giới, cà phê Lê Phin đã thực sự tỏa hương cho văn hóa nước nhà.

Và theo cách nói của GS Phan Ngọc, những người như Kim Khuyên với Lê Phin Coffee, như "chị bán phở trong các hiệu ăn ở nước ngoài có công với văn hóa Việt Nam hơn tôi, con người chỉ lo ca ngợi tiếp xúc văn hóa chung chung" (sách đã dẫn, trang 539).

(*) Bạn đọc có thể xem lại video này trên kênh YouTube

Chuỗi cà phê Việt vào top lớn nhất Đông Nam Á

Thị trường chuỗi cà phê tại Việt Nam đứng thứ ba trong khu vực, được định giá vào khoảng 725 triệu USD.