Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng đã chính thức được Quốc hội thông qua và sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 1-1-2027.

6 loại giao dịch không còn bắt buộc công chứng

Một trong những điểm thay đổi đáng chú ý là việc điều chỉnh liên quan đến các giao dịch bắt buộc phải công chứng tại điều 3 Luật Công chứng. Cụ thể, luật sửa đổi đã bỏ các giao dịch bắt buộc phải công chứng do Chính phủ quy định trong tiêu chí xác định các giao dịch phải công chứng.

Sự điều chỉnh này nhằm thu hẹp phạm vi các giao dịch bắt buộc công chứng và bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, dẫn đến hệ quả pháp lý trực tiếp là các giao dịch đang bị bắt buộc công chứng theo quy định tại các nghị định của Chính phủ sẽ chính thức được bãi bỏ.

Cụ thể, danh mục 6 loại giao dịch không còn bắt buộc công chứng bao gồm:

Văn bản ủy quyền của người đã xuất cảnh cho người khác đứng tên mua nhà ở thuộc tài sản công; Hợp đồng chuyển nhượng hợp đồng kinh doanh bất động sản;

Văn bản thỏa thuận góp vốn bằng quyền sử dụng đất của các đồng sở hữu; Văn bản ủy quyền giải quyết thi hành án khi người phải thi hành án đã xuất cảnh; Văn bản ủy quyền thực hiện quyền khiếu nại; Hợp đồng chuyển nhượng văn phòng thừa phát lại.

Trong số các giao dịch được điều chỉnh, việc bỏ bắt buộc công chứng "Hợp đồng chuyển nhượng hợp đồng kinh doanh bất động sản" đang thu hút nhiều sự quan tâm. 

Việc bãi bỏ yêu cầu công chứng đối với loại giao dịch này mang ý nghĩa đơn giản hóa thủ tục hành chính, nhưng các vấn đề phát sinh trong giai đoạn giao thời có thể gây khó khăn cho việc áp dụng pháp luật trên thực tế.

Bước tiến trong nỗ lực giảm bớt thủ tục

Về mặt thực tiễn thi hành, hợp đồng chuyển nhượng hợp đồng kinh doanh bất động sản hiện đang được hướng dẫn quy trình, thủ tục và hình thức rất rõ ràng trong Nghị định số 96 năm 2024, với điều kiện tiên quyết là phải qua công chứng. Khi quy định bắt buộc này được tháo gỡ từ năm 2027, một số ý kiến quan ngại về sự xuất hiện của một "khoảng trống" về thủ tục pháp lý.

Nếu không có các văn bản hướng dẫn thi hành mới để thay thế kịp thời, việc thực thi sẽ đối diện với một xung đột pháp lý cục bộ.

Tâm lý e ngại trách nhiệm sẽ khiến các cơ quan giải quyết thủ tục (thuế, đăng ký) và chủ đầu tư dự án lúng túng, thậm chí từ chối tiếp nhận các hợp đồng không có dấu công chứng.

Hơn thế nữa, sự thiếu vắng của công chứng viên vô hình trung đẩy gánh nặng thẩm định rủi ro (như xác minh chữ ký, năng lực hành vi) sang các đơn vị vốn không có chuyên môn này.

Hệ lụy là, thay vì được cắt giảm thủ tục, người dân có thể rơi vào tình cảnh ách tắc hồ sơ, làm ảnh hưởng trực tiếp đến quyền định đoạt tài sản chính đáng.

Việc Quốc hội thông qua Luật Công chứng sửa đổi với định hướng bãi bỏ yêu cầu công chứng đối với các giao dịch quy định tại cấp nghị định là một bước tiến trong nỗ lực giảm bớt gánh nặng thủ tục.

Dù vậy, để chính sách thực sự đi vào đời sống mà không tạo ra các điểm nghẽn pháp lý, các cơ quan quản lý cần sớm có những nghị định, thông tư hướng dẫn chi tiết nhằm lấp đầy khoảng trống thủ tục.

Song song đó, người tham gia giao dịch cũng cần chủ động trang bị kiến thức pháp lý và ưu tiên các phương án an toàn, để bảo vệ quyền lợi tài sản của chính mình.

Có nên bỏ địa hạt công chứng nhà đất, người dân có thể công chứng ở bất kỳ nơi nào?

Khi hạ tầng dữ liệu hoàn thiện, công chứng viên ở bất kỳ địa phương nào cũng có thể tra cứu và xác minh đầy đủ tình trạng pháp lý của một thửa đất, bất kể thửa đất đó nằm ở đâu.