Ngày 9-7, Tổ chức Lao động thế giới (ILO) vừa công bố báo cáo "Trí tuệ nhân tạo tạo sinh (GenAI) và thị trường lao động ASEAN: Mức độ tác động lớn, nguy cơ gián đoạn hạn chế, mức độ sẵn sàng không đồng đều".

Báo cáo phân tích tác động của GenAI đối với việc làm và thị trường lao động tại 11 quốc gia ASEAN, dựa trên mức độ nghề nghiệp có khả năng chịu tác động của AI cũng như xu hướng ứng dụng GenAI.

Chưa ghi nhận mất việc trên diện rộng

Theo ước tính của ILO cho năm 2025, tuy lượng lao động chịu tác động của GenAI lớn nhưng chỉ có 3,3% lực lượng lao động, tương đương khoảng 11,7 triệu người, chịu tác động cao nhất.

Singapore là nước có tỉ lệ người lao động làm việc trong các nghề chịu tác động từ GenAI cao hơn, chiếm 42,2% tổng số việc làm. Tiếp theo là Philippines, Indonesia, Việt Nam và Thái Lan.

Báo cáo cũng cho thấy tiềm năng biến đổi của thị trường lao động là rất lớn, nhưng những xáo trộn trên diện rộng vẫn chưa xuất hiện. Việc ứng dụng GenAI hiện vẫn ở giai đoạn đầu, chưa phổ biến, chủ yếu tập trung ở các ngành nghề sử dụng nhiều công nghệ.

Mức độ chịu tác động của GenAI không khác biệt giữa lao động trẻ (15-24 tuổi) và lao động trưởng thành, nhưng lại có sự chênh lệch theo giới tính. Phụ nữ được đánh giá có khả năng chịu tác động cao từ GenAI gấp hai lần nam giới, do họ tập trung nhiều ở các công việc văn thư, hành chính và chuyên môn.

Singapore có hệ sinh thái AI phát triển nhất khu vực

Trong khu vực ASEAN, mức độ sẵn sàng ứng dụng GenAI giữa các quốc gia có sự chênh lệch. Singapore nổi bật với hệ sinh thái AI có năng lực cạnh tranh hàng đầu thế giới nhờ hạ tầng số phát triển, nguồn nhân lực chất lượng cao và cách tiếp cận đồng bộ của toàn bộ bộ máy nhà nước trong triển khai chiến lược AI.

Ông Christian Viegelahn, chuyên gia kinh tế của ILO và là tác giả chính của báo cáo, cho rằng để khai thác hiệu quả lợi ích của GenAI, chỉ tiếp cận công nghệ là chưa đủ.

"Việc nâng cao năng suất phụ thuộc vào đầu tư cho nguồn nhân lực và hệ thống an sinh xã hội. Tương lai của thị trường lao động sẽ không chỉ được quyết định bởi mức độ chịu tác động của AI, mà còn bởi những lựa chọn chính sách nhằm nâng cao mức độ sẵn sàng và khả năng thích ứng của người lao động, doanh nghiệp và các thể chế", ông Christian Viegelahn cho hay.

Tổ chức Lao động thế giới đề xuất để bảo đảm đổi mới sáng tạo dựa trên AI góp phần nâng cao năng suất, tạo việc làm có chất lượng và mang lại lợi ích bao trùm, công bằng cho toàn khu vực ASEAN, cần ưu tiên một số chính sách.

Xây dựng cơ chế quản trị AI lấy con người làm trung tâm; phát triển kỹ năng theo hướng bao trùm thông qua mở rộng các chương trình nâng cao kỹ năng và đào tạo lại, đặc biệt dành cho phụ nữ và thanh niên.

Đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa vượt qua các rào cản trong ứng dụng AI; tăng cường chia sẻ tri thức và phối hợp phát triển nguồn nhân lực giữa các quốc gia trong khu vực.

AI chưa thay thế việc làm nhưng đang làm thay đổi thị trường lao động

AI đang tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với thị trường lao động toàn cầu, song chưa gây ra làn sóng thất nghiệp quy mô lớn như nhiều dự báo trước đây.