Phóng to

Andrea Quỳnh Dao Nguyễn, 37 tuổi, hiện đang sống tại thành phố Santa Cruz, thuộc tiểu bang California, Mỹ. Cô thường xuyên viết bài về nghệ thuật ẩm thực cho các nhật báo Los Angeles Times, San Jose Mercury News và tạp chí Saveur. Cô cũng là thành viên Hiệp hội Chuyên gia nấu ăn quốc tế, và là người sáng lập website chuyên hướng dẫn các món ăn Việt Nam mang tên Viet World Kitchen (www.vietworldkitchen.com).

TTXuân - Những ngày cuối năm 2006, tên Andrea Nguyễn và Vào nhà bếp Việt Nam - cuốn sách đầu tay của cô - được một nhà nghiên cứu nước ngoài giới thiệu cho cộng đồng nghiên cứu quan tâm đến ngành Việt Nam học.

Cùng thời gian này, nhiều nhật báo tại Mỹ như New York Times, Chicago Tribune, Houston Chronicle, San Jose Mercury News, Philadelphia Inquirer... cũng có bài viết về nghệ thuật ẩm thực Việt Nam qua cuốn sách của Andrea. Vào nhà bếp Việt Nam (tạm dịch từ nguyên bản Into the Vietnamese kitchen - treasured foodways, modern flavors) được đánh giá là cuốn sách tiếng Anh hoàn chỉnh và đầy đủ nhất về các món ăn Việt Nam từ truyền thống đến hiện đại.

Không chỉ là một cẩm nang dạy nấu ăn thông thường, 344 trang sách với hơn 175 món ăn Việt được Andrea giới thiệu cùng với lịch sử hình thành nghệ thuật ẩm thực Việt Nam, và chuyện kể về một gia đình gìn giữ cội nguồn bếp Việt qua hơn 30 năm ở nơi cách nửa địa cầu. Câu chuyện bắt đầu từ một cuốn tập học trò bìa màu cam, loại tập Olympic hay được dùng trong những năm 1970. Bìa tập giờ đã ngả màu gần nâu và chữ viết bên trong đã hơi nhòe vì năm tháng, nhưng Andrea vẫn trân trọng đưa tấm hình chụp những trang viết trong tập vào cuốn sách mới của cô.

* Hình ảnh cuốn tập màu cam trong cuốn sách của chị thật ấn tượng...

Niềm kiêu hãnh lan tỏa trong từng trang viết của Andrea. Trong những cuộc phỏng vấn giới thiệu cuốn sách, cô luôn nhắc đến từ “nghệ thuật” để nói về món ăn Việt Nam. Một đoạn viết của cô: “Món ăn Việt sử dụng rất ít vật liệu, kỹ thuật đơn sơ, nhưng thành phẩm thì ngon miệng và hình dáng rất đẹp. Trong nghệ thuật nấu ăn Việt Nam, tổng chất có giá trị cao hơn rất nhiều các thành phần kết hợp nên nó. Sự sáng tạo khéo léo này, kết hợp với nguồn tài nguyên vĩ đại mà chúng ta có được trong nấu ăn, là tâm điểm của nghệ thuật ẩm thực Việt Nam. Tôi cho rằng nghệ thuật của Việt Nam ngang hàng với tất cả các nghệ thuật ẩm thực cao cấp của các nước khác”.

- Đó là cuốn tập mà khi còn ở Việt Nam mẹ tôi đã dùng để ghi chép công thức các món ăn. Mẹ cũng để các chị tôi viết công thức món ăn vào đó như một cách tập cho các chị thói quen ghi chép. Khi rời Việt Nam, quyển tập này là một phần trong số tài sản ít ỏi mà mẹ tôi mang theo mình. Mẹ đã muốn mở một quán ăn Việt khi đến Mỹ nhưng rồi không thực hiện được...

Khi tôi ký hợp đồng xuất bản cuốn sách của tôi, mẹ đã cho tôi cuốn tập này và nói rằng bà không cần đến nữa. Giờ thì bà lưu giữ các công thức nấu ăn của mình trong những tấm giấy cứng để trong một cái hộp.

Andrea bắt đầu hình thành ý tưởng viết một cuốn sách về cách thức nấu các món ăn Việt Nam từ khi chỉ mới là một cô bé lên 10. Cô đã đọc rất nhiều sách nấu bếp, trong đó có những cuốn sách dạy nấu ăn của các bậc thầy ngành nấu ăn như bà Barbara Tropp (Trung Quốc), và theo dõi thường xuyên các chương trình dạy nấu ăn của Julia Child, tác giả các cẩm nang ẩm thực Pháp nổi tiếng. Ước mơ thời trẻ đi cùng cô suốt giai đoạn trưởng thành dù Andrea theo học và tốt nghiệp ngành quản trị kinh doanh và quản lý truyền thông ở bậc đại học.

Năm 2004, cô ký hợp đồng với Nhà xuất bản Ten Speed Press, rồi dành hai năm soạn thảo cuốn sách. Cô sưu tầm tài liệu từ các cuốn sách chỉ dẫn về nấu ăn Việt Nam trong ba giai đoạn - trước 1954, từ 1954 đến 1975 và sau 1975 - và kết hợp với những công thức lấy từ cuốn tập của mẹ mình. Cô cũng tham khảo lịch sử Việt Nam từ nhiều nguồn khác nhau, từ cả sách Việt Nam và sách các nước.

* Sự ra đời của Vào nhà bếp Việt Nam có ý nghĩa như thế nào với chị và thân mẫu?

Phóng to

Năm 2006, Vào nhà bếp Việt Nam nằm trang trọng trong tủ sách hướng dẫn các món ăn trên thế giới của nhiều nhà sách toàn nước Mỹ

- Mẹ tôi rất hãnh diện. Tôi nghĩ bà đã nhận được phần thưởng cho những khó nhọc và những nguyên tắc nghiêm khắc của mình trong việc nấu bếp, vì những điều đó đã thấm vào trong tôi khi tôi viết cuốn sách này. Khi nhìn thấy cuốn sách, mẹ tôi chỉ nói: “Đây là một cuốn sách có giá trị, và mẹ nói điều này không phải chỉ vì con là con của mẹ”. Mẹ luôn là người phê bình nghiêm khắc, nên những lời này có ý nghĩa rất quan trọng đối với tôi.

Còn với riêng mình... Đây là điều mà nhiều năm qua tôi hằng mơ ước thực hiện được. Cuốn sách sẽ làm cho nhiều người hiểu được và nấu được các món ăn Việt Nam ngon.

Andrea không chỉ thực hiện Vào nhà bếp Việt Nam vì giấc mơ của riêng mình. Cô viết thay các bậc sinh thành, những người mà bao nhiêu năm qua vẫn cố gắng duy trì nguồn cội qua từng bữa ăn gia đình. Khi đến nước Mỹ, họ sống tại thành phố San Clemente, thuộc tiểu bang California. Những năm đầu tiên không có chợ Việt Nam, đi tìm các món ăn Việt Nam ở các vùng xa hơn cũng không thuận tiện. Dù vậy, bữa ăn của gia đình Andrea vẫn là bữa ăn thuần túy Việt Nam.

* Chị từng viết ẩm thực Việt Nam là một cách để các bậc sinh thành bảo tồn gia nghiệp và giữ được sự ổn định của gia đình...

Phóng to

Cuốn tập viết tay của người mẹ

- Vâng. Nấu và thưởng thức các món ăn Việt Nam là cách để nhắc nhở chúng tôi về quá khứ của mình. Mẹ tôi nấu ăn rất giỏi, khi còn ở Việt Nam bà thường làm bánh pâté chaud, buche de Noel và bánh trung thu. Khi sang đến Mỹ, bữa cơm tối hằng ngày của chúng tôi vẫn có đủ canh, thịt cá, rau và cơm. Vào những ngày cuối tuần, chúng tôi nấu xôi, làm bánh ít, bánh khúc, bánh cuốn, phở, bún thang hay bún bò Huế để ăn sáng.

Trong mỗi bữa ăn, mẹ thường yêu cầu chúng tôi dọn bàn cho đúng cách: mỗi chỗ phải dọn một chén ăn cơm đặt trong một cái đĩa, bên cạnh là một đôi đũa đặt ngay ngắn. Mẹ luôn xem xét bàn ăn trước giờ cơm. Khung cảnh và nghi thức này rất quan trọng đối với gia đình tôi, vì nhờ đó chúng tôi tự xem mình như những người Việt sống ở Mỹ thay vì là người Mỹ gốc Việt.

* Theo chị, ở một mức độ khái quát hơn, nghệ thuật ẩm thực nói lên điều gì về đất nước Việt Nam?

- Theo tôi, nghệ thuật ẩm thực Việt Nam là một sự kết hợp độc đáo của các ảnh hưởng đông và tây. Chúng ta đã trải qua cả ngàn năm lao nhọc nhưng vẫn giữ được danh dự của mình là người Việt. Những món ăn như phở hay ổ bánh mì chẳng hạn, đã phản ánh được lịch sử Việt Nam và chứng minh được khả năng biến những điều hay mà người nước ngoài mang đến thành món ăn riêng của mình. Hai món ăn này được phát triển trong thời kỳ Pháp chiếm đóng nước ta nhưng đều là những món ăn thuần túy Việt Nam. Chúng ta đã là chủ của món ăn đó.

Tôi luôn cho rằng thích ứng văn hóa cũng nói lên chiến lược trường tồn của Việt Nam, hay nói cách khác là cách chúng ta giữ được đặc thù văn hóa nhờ quyết tâm của toàn dân tộc Việt. Chúng ta cần nhìn thấy danh dự và niềm tự hào tràn đầy trong đó.

Tình yêu mà Andrea Nguyễn dành cho các món ăn Việt như đã trở thành một phần lớn lao trong cuộc sống của cô. Năm 2003, Andrea trở lại Việt Nam lần đầu tiên, đi khắp Hà Nội, Huế, Sài Gòn. “Nhiều món ăn ngon một cách lạ lùng”, cô nói. Cô nếm thử phở Hà Nội, bánh xèo Sài Gòn và yêu tô bún bò mộc mạc của Huế.

Tại Mỹ, Andrea tự tay nấu toàn bộ 175 công thức nấu ăn được giới thiệu trong sách của mình. Cô tâm sự: mỗi món ăn được cô xem như “một đứa con” và cô yêu tất cả. Hiện nay, Andrea Nguyễn vẫn tiếp tục đi nói chuyện ở các hiệu sách trên toàn nước Mỹ, ký tặng sách và dạy nấu các món ăn Việt Nam.