15 loài sếu cuối cùng của hành tinh: Cuộc chạy đua giữ những cánh chim cổ đại

Trải qua hàng triệu năm tiến hóa, họ sếu hiện chỉ còn 15 loài phân bố trên nhiều châu lục. Mất đất ngập nước, biến đổi khí hậu và hoạt động của con người đang đẩy nhiều loài đến bờ vực tuyệt chủng.

15 loài sếu cuối cùng của hành tinh: Cuộc chạy đua giữ những cánh chim cổ đại - Ảnh 1.

Đàn sếu yếm trên đồng bằng ngập nước châu Phi - Ảnh: Griffin Shanungu/Nguồn: International Crane Foundation

Sếu là một trong những nhóm chim có lịch sử tiến hóa lâu đời. Ngày nay, họ Sếu (Gruidae) chỉ còn 15 loài trên thế giới, phân bố chủ yếu ở châu Phi, châu Á, châu Âu, Bắc Mỹ và Úc.

Không chỉ nổi bật bởi vóc dáng cao lớn, đôi chân dài và những điệu nhảy đặc trưng trong mùa sinh sản, sếu còn gắn bó mật thiết với các hệ sinh thái đất ngập nước. Nhiều loài phụ thuộc vào đầm lầy, đồng cỏ ngập nước, cửa sông để kiếm ăn, làm tổ và nuôi con.

Đây cũng là điểm yếu khiến sếu dễ bị tổn thương trước những biến đổi môi trường. Việc san lấp đầm lầy, xây dựng đập thủy điện, mở rộng nông nghiệp, săn bắt và biến đổi khí hậu khiến sinh cảnh của chúng ngày càng thu hẹp.

Bên cạnh đó, sếu thường sinh sản chậm, mỗi năm chỉ đẻ một số ít trứng và cần thời gian dài để nuôi con trưởng thành. Vì vậy, khi số lượng cá thể suy giảm, quần thể khó phục hồi nhanh chóng.

15 loài sếu với những đặc điểm đặc biệt

15 loài sếu cuối cùng của hành tinh: Cuộc chạy đua giữ những cánh chim cổ đại - Ảnh 2.

Sếu vương miện xám (Balearica regulorum) - Ảnh: Gerben/BirdLife South Africa

Trong 15 loài sếu còn tồn tại, hai loài thuộc nhóm sếu vương miện sinh sống tại châu Phi là sếu vương miện xám (Balearica regulorum) và sếu vương miện đen (Balearica pavonina).

Sếu vương miện xám có bộ lông màu xám, chỏm lông vàng dựng trên đầu và túi họng đỏ nổi bật. Đây là quốc điểu của Uganda. Loài này sinh sống tại các vùng đồng cỏ và đất ngập nước ở Đông, Nam Phi, nhưng đang chịu sức ép từ mất sinh cảnh và săn bắt.

Trong khi đó, sếu vương miện đen phân bố chủ yếu ở khu vực Sahel và Tây, Trung Phi. Bộ lông đen cùng chiếc mào vàng giúp chúng dễ nhận diện. Hạn hán, suy thoái đất ngập nước và hoạt động săn bắt đang đe dọa quần thể loài này.

15 loài sếu cuối cùng của hành tinh: Cuộc chạy đua giữ những cánh chim cổ đại - Ảnh 3.

Sếu vương miện đen (Balearica pavonina) - Ảnh: International Crane Foundation

13 loài còn lại thuộc nhóm sếu thực thụ, với nhiều đặc điểm thích nghi đáng chú ý.

Ở châu Á, sếu đầu đỏ (Antigone antigone) là loài có vóc dáng cao nhất trong họ Sếu, có thể đạt khoảng 1,8m. Chúng phân bố tại Ấn Độ, Đông Nam Á và Úc. Tại Việt Nam, sếu đầu đỏ từng gắn bó với Vườn quốc gia Tràm Chim (Đồng Tháp), nhưng số lượng xuất hiện ngày càng ít do sinh cảnh đồng cỏ ngập nước bị biến đổi.

Sếu Siberia hay sếu trắng (Leucogeranus leucogeranus) là một trong những loài nguy cấp nhất, được xếp vào nhóm cực kỳ nguy cấp. Loài này sinh sản tại vùng lãnh nguyên Bắc Cực của Nga, di cư hàng nghìn km đến Trung Quốc trú đông. Quần thể phía đông tập trung chủ yếu tại hồ Bà Dương, khiến chúng đặc biệt dễ bị tác động khi môi trường sống tại đây thay đổi.

15 loài sếu cuối cùng của hành tinh: Cuộc chạy đua giữ những cánh chim cổ đại - Ảnh 4.

Sếu Siberia sải cánh trên bầu trời hồ Bà Dương - Ảnh: 10.000 Birds (10000birds.com)

Sếu Nhật Bản (Grus japonensis) gây ấn tượng với thân lông trắng, cổ đen và đốm đỏ trên đỉnh đầu. Chúng phân bố tại Nhật Bản, Trung Quốc, Nga và bán đảo Triều Tiên. Trong văn hóa Á Đông, loài chim này thường tượng trưng cho sự trường thọ và may mắn.

Sếu cổ đen (Grus nigricollis) là loài sếu duy nhất sinh sản ở vùng núi cao, chủ yếu trên cao nguyên Tây Tạng và khu vực Himalaya. Chúng có thể sống ở độ cao gần 5.000m. Trong khi đó, sếu khuê nữ (Grus virgo) là loài nhỏ nhất trong họ, cao khoảng 90cm, nổi tiếng với hành trình di cư vượt dãy Himalaya.

Tại Bắc Mỹ, sếu Mỹ (Grus americana) từng đứng trước nguy cơ tuyệt chủng khi năm 1941 chỉ còn 21 cá thể ngoài tự nhiên. Nhờ các chương trình bảo tồn, nhân giống và hỗ trợ di cư, quần thể loài này đã phục hồi lên hơn 800 cá thể.

Trái lại, sếu đồi cát (Antigone canadensis) là loài có số lượng đông đảo nhất trong họ Sếu, với quần thể toàn cầu ước tính hơn 800.000 cá thể. Mỗi năm, hàng trăm nghìn cá thể tập trung tại sông Platte (Mỹ) trong mùa di cư, tạo nên cảnh tượng thiên nhiên đặc biệt.

15 loài sếu cuối cùng của hành tinh: Cuộc chạy đua giữ những cánh chim cổ đại - Ảnh 5.
15 loài sếu cuối cùng của hành tinh: Cuộc chạy đua giữ những cánh chim cổ đại - Ảnh 6.
15 loài sếu cuối cùng của hành tinh: Cuộc chạy đua giữ những cánh chim cổ đại - Ảnh 7.

Sếu xám (ảnh trên), sếu khuê nữ (trái) và sếu cổ đen (phải) - Ảnh: Artur Rydzewski Nature Photography - International Crane Foundation - Mh Photoz

Các loài còn lại cũng có những đặc điểm riêng. Sếu Brolga (Antigone rubicunda) sinh sống tại Úc và Papua New Guinea, nổi tiếng với những điệu nhảy tập thể. Sếu gáy trắng (Antigone vipio) phân bố ở Đông Bắc Á, trong đó khu phi quân sự giữa hai miền Triều Tiên là một trong những nơi trú đông quan trọng.

Sếu thầy tu (Grus monacha) sinh sản tại vùng Đông Bắc Á và tập trung trú đông tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc. Sếu xám (Grus grus) phân bố rộng từ châu Âu đến châu Á, từng suy giảm do săn bắt nhưng đã phục hồi tại nhiều khu vực nhờ bảo vệ sinh cảnh.

Ở châu Phi, sếu xanh (Grus paradisea) gần như chỉ phân bố tại Nam Phi, có bộ lông xanh xám đặc trưng và là quốc điểu của nước này. Sếu yếm cổ (Grus carunculata) là một trong những loài sếu cao lớn nhất châu Phi, sinh sống chủ yếu tại các vùng đất ngập nước rộng lớn như châu thổ Okavango.

Giữ môi trường sống để sếu đầu đỏ trở về

15 loài sếu cuối cùng của hành tinh: Cuộc chạy đua giữ những cánh chim cổ đại - Ảnh 8.

Sải cánh kiêu hãnh của sếu đầu đỏ - Ảnh: NSNA Nguyễn Trường Sinh - Nguồn: Báo Tuổi Trẻ

Trong 15 loài sếu, sếu đầu đỏ có ý nghĩa đặc biệt đối với Việt Nam. Loài chim cao lớn với phần đầu, cổ đỏ nổi bật trên nền lông xám bạc này từng là hình ảnh quen thuộc của vùng đất ngập nước Đồng Tháp Mười.

Tại Vườn quốc gia Tràm Chim, sự trở về của sếu đầu đỏ không chỉ là dấu hiệu đáng mừng đối với công tác bảo tồn mà còn phản ánh phần nào tình trạng hệ sinh thái đất ngập nước.

Tuy nhiên, việc phục hồi quần thể không thể chỉ dựa vào bảo vệ từng cá thể. Điều quan trọng là khôi phục sinh cảnh, duy trì chế độ thủy văn phù hợp, bảo vệ đồng cỏ năng kim và bảo đảm nguồn thức ăn tự nhiên.

Bởi sếu đầu đỏ cần những vùng đất ngập nước có điều kiện sinh thái thích hợp để kiếm ăn, nghỉ ngơi và sinh sản. Khi môi trường sống bị thay đổi, chúng có thể rời bỏ nơi từng gắn bó qua nhiều thế hệ.

Bảo tồn sếu vì thế không chỉ là giữ lại một loài chim quý hiếm mà còn góp phần bảo vệ hệ sinh thái đất ngập nước, nguồn nước và đa dạng sinh học của Đồng bằng sông Cửu Long.

Mỗi mùa sếu trở về Tràm Chim sẽ không chỉ là một cảnh tượng thiên nhiên đẹp mắt, mà còn là dấu hiệu cho thấy những nỗ lực phục hồi môi trường đang đi đúng hướng.

15 loài sếu cuối cùng của hành tinh: Cuộc chạy đua giữ những cánh chim cổ đại - Ảnh 9.
15 loài sếu cuối cùng của hành tinh: Cuộc chạy đua giữ những cánh chim cổ đại - Ảnh 10.
15 loài sếu cuối cùng của hành tinh: Cuộc chạy đua giữ những cánh chim cổ đại - Ảnh 11.

Sếu đầu đỏ - Ảnh: NSNA Nguyễn Trường Sinh - Nguồn: Báo Tuổi Trẻ

Cuốn sách ảnh kỷ lục về sếu đầu đỏ

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Trường Sinh đã dành 10 năm đi qua 5 quốc gia gồm Việt Nam, Campuchia, Ấn Độ, Myanmar và Úc để ghi lại hình ảnh sếu đầu đỏ.

Từ hơn 100.000 bức ảnh, ông tuyển chọn và thực hiện cuốn sách ảnh Sếu đầu đỏ. Ấn phẩm được xác lập Kỷ lục Việt Nam, có sự tham vấn của các tổ chức bảo tồn quốc tế như International Crane Foundation (ICF), IUCN, BirdLife và WCS, góp phần giới thiệu vẻ đẹp và nâng cao nhận thức về bảo tồn loài chim quý này.

15 loài sếu cuối cùng của hành tinh: Cuộc chạy đua giữ những cánh chim cổ đại - Ảnh 9.

15 loài sếu cuối cùng của hành tinh: Cuộc chạy đua giữ những cánh chim cổ đại - Ảnh 6.Chăm được sếu đầu đỏ, Thảo cầm viên Sài Gòn còn ấp nở được sếu vương miện

Tiếp nối thành công chăm sếu đầu đỏ trước khi thả về tự nhiên, Thảo cầm viên Sài Gòn còn ấp nở thành công sếu vương miện sau nhiều năm.

Trở thành người đầu tiên tặng sao cho bài viết 0 0 0
google Nguồn ưu tiên trên Google Ưu tiên Tuổi Trẻ trên Google Search. Xem hướng dẫn.
Bình luận (0)
thông tin tài khoản
Được quan tâm nhất Mới nhất Tặng sao cho thành viên
    Tải App

    Tuổi Trẻ Online Newsletters

    Đăng ký ngay để nhận gói tin tức mới

    Tuổi Trẻ Online sẽ gởi đến bạn những tin tức nổi bật nhất