Từ trung tâm tỉnh Cà Mau, xe máy chúng tôi men theo những cung đường vận chuyển vật tư vào làm các tuyến cao tốc đi Đất Mũi. Đất đá, cát vàng đang được các máy xúc hối hả thi công dù đang là những ngày Tết. Ở nhiều vị trí, cọc bê tông đã được đóng xuống vùng đất yếu, máy móc rền vang giữa nắng xuân.

Cửa ngõ ra biển lớn

Khởi công từ tháng 8-2025, đến nay công trình bước vào giai đoạn đắp đất nền, xử lý đất yếu, đóng cọc, đạt tiến độ theo kế hoạch.

Tuyến cao tốc Cà Mau - Đất Mũi gồm hai dự án thành phần: Cà Mau - Cái Nước và Cái Nước - Đất Mũi với tổng mức đầu tư gần 60.000 tỉ đồng. Đây là đoạn cuối cùng nối thông trục cao tốc Bắc - Nam đến điểm cực Nam của đất nước. 

Từ điểm cuối của cao tốc, một nhánh đường khác đang được mở ra biển, hướng về đảo Hòn Khoai, nơi sẽ hình thành cảng tổng hợp lưỡng dụng và cầu vượt biển dài nhất Việt Nam. Trên bến tàu ở xã Đất Mũi, gió chướng thổi lồng lộng. Những chuyến sà lan chở vật liệu nối nhau ra khơi. Xa xa, đảo Hòn Khoai hiện lên xanh thẫm giữa biển Tây Nam.

Đứng nhìn về phía đảo, ông Lê Văn Hồng, cựu chiến binh ở ấp Khai Long, xã Đất Mũi, bùi ngùi: "Năm 1983 tôi về đây sống tới giờ. Hồi đó tàu bè ra vô Hòn Khoai khó lắm. Lương thực mỗi tháng phải vô Năm Căn lấy một lần, biển động là chịu. Tôi từng là lính trên đảo, khó khăn muôn phần. Giờ nằm mơ cũng không nghĩ có ngày từ đảo Hòn Khoai lại xây được đường vô đất liền, có đường cao tốc, có cảng ngoài đó". 

Ông Hồng nói chậm rãi, ánh mắt dõi theo công trường phía biển: "Bà con phấn khởi lắm. Đường đi ngang, đất cát sẵn sàng giao cho Nhà nước làm công trình. Tới đây thu nhập của bà con khu vực có đường đi ngang chắc chắn sẽ khác xưa nhiều lắm. Có cảng, có đường, nơi đây không còn là vùng đất tận cùng nữa mà thành cửa ngõ ra biển lớn".

"Ăn tranh thủ, ngủ khẩn trương"

Tại khu vực thi công cầu vượt biển ra cảng Hòn Khoai, tiếng máy đóng cọc vang dội. Công trình có tổng mức đầu tư khoảng 25.700 tỉ đồng, quy mô 4 làn xe, tốc độ thiết kế 80km/h, bề rộng 16,5m. Đây được xem là cầu vượt biển dài nhất Việt Nam hiện nay.

Trung tá Nguyễn Thanh Nam - Phó giám đốc Ban điều hành Trường Sơn 10, Binh đoàn 12 - cho biết đơn vị đang thi công ba dự án trọng điểm tại Cà Mau gồm đường cao tốc Cà Mau - Cái Nước, Cái Nước - Đất Mũi và cầu ra đảo Hòn Khoai.

"Đây là công trình thực hiện theo lệnh khẩn cấp của Bộ Quốc phòng. Khó khăn lớn nhất là vật liệu khan hiếm, vận chuyển trên biển phụ thuộc sóng gió. Khu vực này mỗi năm có ít nhất sáu tháng biển động, nên thời gian thi công thực tế bị rút ngắn còn khoảng một nửa", trung tá Nam nói.

Theo ông Nam, để bù tiến độ, công trường tổ chức ba ca, bốn kíp, làm việc gần như 24/24 giờ, kể cả ngày lễ, Tết. "Chúng tôi xác định rõ trách nhiệm. Theo chỉ đạo của Bộ tư lệnh, công trường tại Cà Mau phải bảo đảm 100% quân số, nhân công. Tinh thần là ăn tranh thủ, ngủ khẩn trương, không để công việc gián đoạn", ông Nam nhấn mạnh.

Kỹ sư Huỳnh Văn Thế, công tác tại Ban Trường Sơn Nam, cho biết anh em làm việc từ 6h - 17h, ca đêm từ 17h - 6h sáng hôm sau. "Tết Nguyên đán nhưng tất cả vẫn bám công trường. Lương, thưởng Tết được nhân ba nên anh em phấn khởi. Quan trọng hơn là cảm giác được góp phần vào công trình trọng điểm quốc gia", anh Thế chia sẻ.

Anh Trần Rô Bi, cán bộ Ban điều hành Trường Sơn 10, kể đây là lần đầu anh thi công xuyên Tết với cường độ cao như vậy. "Xa quê cũng chạnh lòng, nhưng anh em động viên nhau. Hết ca lại gọi điện về nhà. Ai cũng tin khi công trình hoàn thành, mình sẽ tự hào vì đã được góp sức ở nơi đầu sóng ngọn gió này".

Kỹ thuật trưởng công trình cầu Sông Đốc 2, ông Hà Sĩ Văn, nói thêm: "Được về quê ăn Tết thì ai cũng muốn. Nhưng là người lính thợ, chúng tôi quen với cường độ lao động cao. Gia đình hiểu và ủng hộ. Trực Tết bố trí ba tổ thi công liên tục, đặc biệt là các hạng mục cọc khoan nhồi để bảo đảm tiến độ".

Ông Phan Ngọc Dũng, Phó giám đốc Ban Trường Sơn Nam, cho biết tuyến cao tốc Cà Mau - Cái Nước đi qua nhiều vùng đất yếu, việc xử lý nền móng đòi hỏi kỹ thuật cao. "Ngay từ đầu chúng tôi xác định tầm quan trọng của dự án. Làm nhanh nhưng phải bảo đảm chất lượng. Mỗi ca 8 tiếng, xoay vòng liên tục. Thi công xuyên Tết vẫn bảo đảm đầy đủ chế độ cho người lao động", ông Dũng nói.

"Mũi thuyền ta đó - Mũi Cà Mau"

Ông Đỗ Văn Nghiệp (phường Lý Văn Lâm, tỉnh Cà Mau) nhắc lại câu thơ của nhà thơ Xuân Diệu: "Tổ quốc tôi như một con tàu / Mũi thuyền ta đó - Mũi Cà Mau". "Mấy chục năm trước nơi đây là điểm khởi đầu nhiều cuộc đấu tranh.

Nay Hòn Khoai lại tiếp tục rực sáng bởi những công trình mới. Có đường Hồ Chí Minh trên biển, có cầu nối ra đảo, người dân Đất Mũi tự hào lắm vì tầm vóc nơi đây được đầu tư xứng đáng", ông Nghiệp nói.

Từ nhiều năm qua, nông sản đồng bằng sông Cửu Long phải đi đường vòng lên các cảng khu vực Đông Nam Bộ để xuất khẩu. Khi cảng Hòn Khoai hình thành, hàng hóa có thể đi thẳng ra biển lớn, giảm chi phí logistics, tăng sức cạnh tranh cho cả vùng...

Hòn Khoai thức giấc

Con tàu lướt trên biển Tây Nam, để lại vệt sóng trắng mỏng phía sau. Đảo Hòn Khoai dần hiện ra.

Với độ cao khoảng 318m so với mực nước biển "đảo tiền tiêu" đang án ngữ cửa ngõ phía Tây Nam, gần tuyến hàng hải quốc tế sôi động. Từ lâu, đảo giữ vai trò bảo vệ vùng biển cực Nam. Nhưng trong nhiều năm, nơi đây vẫn khép kín, tiềm năng chưa được đánh thức.

Giờ đây, cùng với tuyến cao tốc và cầu vượt biển, dự án Cảng tổng hợp lưỡng dụng Hòn Khoai đang được chuẩn bị đầu tư với tổng mức khoảng 15.000 tỉ đồng.

Cảng có một bến tàu dài 1.000m, công suất 20 triệu tấn/năm, có thể tiếp nhận tàu đến 250.000 DWT; luồng tàu dài khoảng 5.000m, rộng 230m, vũng quay tàu đường kính 800m.

Những công trình định hình tương lai

Hàng loạt dự án đã và sẽ được khởi công để tạo ra cơ sở hạ tầng hiện đại cho quốc gia trong giai đoạn phát triển mới - giai đoạn tăng tốc phát triển với mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số để thực hiện hai mục tiêu 100 năm (2030 và 2045).