Vấn đề môi trường liên quan đến nhà máy nhiệt điện than, hơn lúc nào hết, luôn nhận được sự quan tâm của người dân. 

Bởi hàng loạt "sự cố" môi trường do các nhà máy nhiệt điện than gây ra thời gian qua đã đặt ra không ít câu hỏi về những bất cập trong quản lý, giám sát, vận hành các nhà máy này.

Thậm chí tư tưởng "xét lại" nhiệt điện than còn được không ít chuyên gia trong lĩnh vực năng lượng đặt ra, ngay cả khi trong Quy hoạch điện VII (điều chỉnh), nguồn năng lượng này vẫn chiếm vai trò chủ đạo với trên 40%.

Tại Việt Nam, dù chưa có nhà máy nhiệt điện than nào phải "đóng cửa" như nhiều nước trong thời gian gần đây, nhưng việc loại bỏ những công nghệ cũ, không đáp ứng điều kiện về môi trường đã được Bộ Công thương thực hiện. 

Tháng 7-2016, hai khối cao áp tại Nhà máy nhiệt điện Uông Bí do công nghệ cũ, hiệu suất thấp, không đáp ứng quy chuẩn môi trường đã bị bộ này "tuýt còi" yêu cầu phải loại bỏ.

Rồi một loạt nhà máy nhiệt điện than được yêu cầu phải đầu tư, nâng cấp thêm thiết bị để cải thiện hiệu suất và giảm tác động đến môi trường như hệ thống lọc bụi, quan trắc...

Đó là chưa kể tại nhiều địa phương, đời sống người dân bị đảo lộn, hoạt động sản xuất kinh doanh bị ảnh hưởng nặng nề và cả những lo lắng về bệnh tật khi hằng ngày sống bên cạnh những bãi thải tro xỉ ngổn ngang, cao như núi. 

Đến nỗi đã có nhà máy lên tiếng cảnh báo về nguy cơ phải... đóng cửa do bãi chứa tro xỉ gần đầy, không tìm được nguồn tiêu thụ cũng như không được cấp thêm đất để làm bãi chứa. 

Nếu tình trạng này không được xử lý, đến năm 2018 khi Bộ luật hình sự có hiệu lực, các nhà máy nhiệt điện than nằm trong diện bị điều chỉnh thì các nhà đầu tư nhiệt điện than sẽ có nguy cơ bị xử lý hình sự.

Đó là một lời cảnh báo cho các chủ đầu tư nhà máy nhiệt điện cần phải chú trọng vấn đề bảo vệ môi trường. 

Thế nhưng sự chủ động của các nhà đầu tư trong việc tuân thủ các quy định về môi trường là chưa đủ, mà quan trọng hơn là các cơ chế chính sách về quy hoạch, phê duyệt đầu tư, giám sát xây dựng và vận hành... cần phải chặt chẽ hơn nữa.

"Xét lại" nhiệt điện than không có nghĩa là loại bỏ hoàn toàn, hay "đóng cửa" các nhà máy nhiệt điện than. 

Trong bối cảnh nguồn thủy điện đã khai thác gần hết dư địa, nguồn năng lượng tái tạo chưa thể đóng góp sản lượng điện đủ lớn, đáp ứng yêu cầu của đất nước thì nhiệt điện than vẫn còn là một lựa chọn. 

Tuy nhiên, tỉ trọng nhiệt điện than ở mức bao nhiêu là phù hợp và có nên giữ nguyên tỉ lệ lên đến 40 - 50% như hiện nay, trong khi nguồn năng lượng tái tạo chỉ chiếm tỉ lệ khiêm tốn chưa đến 10%?

Nhiều chuyên gia khuyến nghị cần thiết phải rà soát lại các quy định, tiêu chuẩn, quy chuẩn liên quan đến việc cấp phép, quản lý, đầu tư và vận hành với các nhà máy nhiệt điện than để "bịt" các lỗ hổng. 

Đặc biệt, cần phải có những quy định nghiêm ngặt, bắt buộc các nhà đầu tư phải đầu tư công nghệ hiện đại để giảm thiểu và ngăn chặn những tác động môi trường do các nhà máy nhiệt điện than có thể gây ra.