Con số này đưa Việt Nam vào nhóm 15 nền thương mại lớn nhất toàn cầu là dấu mốc đặc biệt, tiếp tục khẳng định vai trò của xuất nhập khẩu là động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế và mức độ hội nhập sâu rộng của nền kinh tế. Tuổi Trẻ đã đi tìm câu trả lời cho con số ấn tượng này và những kỳ vọng phát triển hơn cho năm 2026.

* Thưa ông, trong kết quả kỷ lục này, những ngành hàng và lĩnh vực nào đã tận dụng cơ hội hiệu quả?

- Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, đứt gãy chuỗi cung ứng cục bộ và nhu cầu tại một số thị trường lớn phục hồi chưa đồng đều, nhiều ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam vẫn thể hiện khả năng thích ứng tốt, vượt qua thách thức và tận dụng hiệu quả các cơ hội thị trường.

Đó là nhóm hàng công nghiệp chế biến - chế tạo tiếp tục giữ vai trò trụ cột khi chiếm khoảng 85% tổng kim ngạch, với nhiều ngành duy trì mức tăng trưởng hai con số. Các ngành như điện tử, máy móc thiết bị, dệt may, da giày, đồ gỗ... đã chủ động tái cơ cấu sản xuất, đa dạng hóa thị trường và sản phẩm, tận dụng tốt các hiệp định thương mại (FTA) để duy trì và mở rộng đơn hàng.

Bên cạnh đó, nhóm hàng nông, lâm, thủy sản ghi nhận nhiều điểm sáng. Nhiều mặt hàng chủ lực như gạo, cà phê, rau quả, thủy sản không chỉ tăng về kim ngạch mà còn chuyển dịch tích cực về chất lượng và giá trị gia tăng. 

Nhờ đó, hàng hóa từng bước đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. Đây là kết quả của quá trình nâng cao chất lượng sản xuất gắn với xây dựng vùng nguyên liệu và liên kết chuỗi.

* Một trong những thách thức lớn nhất trong năm qua là lệnh áp thuế đối ứng. Vậy Bộ Công Thương đã chuyển hướng chiến lược thế nào để có kết quả tích cực trên?

- Để thích nghi với tình hình này, Bộ Công Thương đã đưa ra hàng loạt giải pháp như:

Tập trung thúc đẩy đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và chuỗi cung ứng. Bên cạnh việc duy trì thị trường truyền thống, chúng ta đã đẩy mạnh khai thác các thị trường đã ký kết FTA như EU, Anh, Canada, Mexico, khu vực Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP), cũng như các thị trường mới, thị trường tiềm năng tại Trung Đông, châu Phi, Nam Á và Mỹ Latin. 

Đây được xem là hướng đi chiến lược nhằm giảm thiểu rủi ro từ các biện pháp bảo hộ thương mại gia tăng tại một số thị trường.

Chú trọng nâng cao năng lực tận dụng FTA và tuân thủ quy định của thị trường nhập khẩu bằng cách hoàn thiện thể chế, hướng dẫn doanh nghiệp đáp ứng quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, các yêu cầu mới về môi trường, lao động và phát triển bền vững, hỗ trợ doanh nghiệp hạn chế rủi ro bị điều tra phòng vệ thương mại, nâng cao tính bền vững của xuất khẩu.

Công tác theo dõi, cảnh báo sớm và ứng phó với các biện pháp phòng vệ thương mại cũng được chú trọng. Cùng với đó, bộ cũng thúc đẩy đa dạng hóa thị trường nhập khẩu. Từ đó tìm kiếm các thị trường nhập khẩu thay thế, ứng phó với các rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng đầu vào và cân đối hài hòa cán cân thương mại với các đối tác chủ chốt, chuyển dịch thị trường nhập khẩu.

Ngoài ra, bộ cũng đẩy mạnh cải cách hành chính và tạo thuận lợi thương mại để hỗ trợ doanh nghiệp vượt khó, qua đó góp phần giảm chi phí và thời gian cho doanh nghiệp, nâng cao khả năng cạnh tranh trong bối cảnh chi phí thương mại toàn cầu gia tăng.

* Nhưng cũng có nhiều lo ngại khi kim ngạch xuất khẩu phụ thuộc nhiều vào doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và sức cạnh tranh của doanh nghiệp nội dù cải thiện vẫn chưa được kỳ vọng?

- Hiện khu vực FDI vẫn giữ vai trò quan trọng trong xuất nhập khẩu, đặc biệt trong các ngành công nghiệp chế biến - chế tạo và các chuỗi sản xuất toàn cầu. Đây là kết quả của quá trình hội nhập sâu rộng, thu hút đầu tư hiệu quả và tham gia ngày càng sâu của Việt Nam vào chuỗi giá trị. Vấn đề đặt ra không phải là giảm vai trò của khu vực FDI mà là từng bước nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước để tham gia sâu hơn, hiệu quả hơn vào các chuỗi cung ứng do FDI dẫn dắt.

Trong thời gian qua, Bộ Công Thương đã và đang triển khai nhiều giải pháp nhằm tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước. Đó là việc thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao năng lực cung ứng nội địa, qua đó tăng tỉ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng. 

Đồng thời, bộ cũng chú trọng hoàn thiện chính sách, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng để doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực sản xuất, quản trị và đổi mới công nghệ.

Có thể khẳng định việc khu vực FDI chiếm tỉ trọng lớn trong xuất nhập khẩu vừa là động lực tăng trưởng, vừa là cơ hội để doanh nghiệp trong nước học hỏi, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. 

Trọng tâm điều hành của Bộ Công Thương trong thời gian tới là phát huy hiệu quả khu vực FDI song song với việc nâng cao vai trò, vị thế và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước, qua đó hướng tới cơ cấu xuất nhập khẩu cân bằng, bền vững và có khả năng chống chịu cao hơn trước các biến động bên ngoài.

* Chủ nghĩa bảo hộ đang là xu hướng với các lệnh trừng phạt gia tăng, các quy chuẩn tiêu chuẩn cũng ngày càng khắt khe hơn đặt ra vấn đề gì trong hoạt động xuất nhập khẩu?

- Thực tế này sẽ gia tăng chi phí tuân thủ, kéo dài thời gian tiếp cận thị trường và tạo áp lực lớn hơn đối với doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tiêu chuẩn, quy chuẩn và phát triển bền vững sẽ trở thành "điều kiện bắt buộc". 

Quy định liên quan đến phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc, lao động, môi trường và trách nhiệm xã hội không còn mang tính khuyến khích, mà dần trở thành tiêu chí tiếp cận thị trường, buộc doanh nghiệp phải đầu tư bài bản và lâu dài để đáp ứng.

Tuy vậy, chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục tái cấu trúc, làm thay đổi dòng chảy thương mại và đầu tư. Điều này vừa tạo áp lực cạnh tranh lớn hơn, vừa mở ra cơ hội để Việt Nam tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng mới nếu biết nắm bắt kịp thời.

Thách thức cũng đi kèm cơ hội, đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải chuyển từ tăng trưởng chiều rộng sang chiều sâu, chú trọng nâng cao năng lực cạnh tranh, khả năng tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế và đa dạng hóa thị trường, đối tác và chuỗi cung ứng.

Về phía cơ quan quản lý, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến thương mại toàn cầu, hoàn thiện chính sách, đẩy mạnh cảnh báo sớm rủi ro, hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng FTA và thích ứng với các yêu cầu mới của thị trường, qua đó góp phần giúp hoạt động xuất nhập khẩu duy trì ổn định và bền vững hơn trong thời gian tới.

* Ông Phạm Văn Việt (Phó chủ tịch Hiệp hội Dệt may - Thời trang TP.HCM):

Nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt

Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, ngành dệt may Việt Nam đã gặt hái được những kết quả ấn tượng.

Kim ngạch xuất khẩu toàn ngành ước đạt 46 tỉ USD, tăng khoảng 5% so với năm 2024, và ngành dệt may đang đặt kỳ vọng lớn vào năm 2026 với mức tăng trưởng hai con số.

Các dấu hiệu tăng trưởng sẽ rõ nét hơn từ quý 2-2026, và bắt đầu bùng nổ trở lại vào quý 4 khi xung đột quốc tế dịu bớt và các rào cản thuế quan được nới lỏng.

Bên cạnh đó, với dân số 100 triệu người, thị trường nội địa là một thị trường đầy tiềm năng mà các doanh nghiệp Việt cần phải chú trọng hơn nữa. Để hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng, doanh nghiệp Việt phải thực hiện hai thay đổi cốt lõi.

Đó là ứng dụng công nghệ cao và trí tuệ nhân tạo khi cần vào tất cả các công đoạn từ thiết kế, quản lý sản xuất đến tìm hiểu thị trường. Đặc biệt là cần chủ động nguồn nguyên liệu khi đây vẫn là điểm yếu của nhiều doanh nghiệp hiện chưa tự chủ được nguồn cung ứng, dẫn đến sự phụ thuộc và tăng trưởng thấp trong những năm qua.

Để giữ vững vị thế, ngành dệt may cần những chính sách hợp lý từ Nhà nước để hỗ trợ doanh nghiệp nội địa xây dựng sức mạnh từ bên trong, từ chủ động nguyên liệu, thay đổi công nghệ và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của thế giới.

* Ông Đỗ Phước Tống (Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp cơ khí - điện TP.HCM):

Kỳ vọng có thêm nhiều đơn hàng, thị trường mới

Ngành công nghiệp Việt Nam đang đứng trước những tín hiệu tích cực khi nhu cầu đặt hàng tại các thị trường đang tăng lên.

Điều này giúp cho các doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu duy trì các bạn hàng truyền thống, có thêm đơn hàng mới và bạn hàng, thị trường mới.

Tôi kỳ vọng sang năm 2026 tình hình kinh tế thế giới phục hồi và phát triển, giúp doanh nghiệp tạo ra công ăn việc làm nhiều hơn, đóng góp nhiều hơn cho nền kinh tế đất nước.

Dù kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt con số ấn tượng, song cần lưu ý phần lớn giá trị này vẫn đến từ khối doanh nghiệp FDI; số lượng doanh nghiệp thuần Việt có quy mô lớn, đủ sức đóng vai trò đầu mối trong chuỗi cung ứng toàn cầu hiện chưa nhiều.

Một trong những rào cản lớn nhất đối với doanh nghiệp là nguồn lực tài chính và khả năng tiếp cận vốn. Dù vậy, với sự "máu lửa" và lòng đam mê của doanh nghiệp Việt, tôi cho rằng doanh nghiệp cần mạnh dạn đầu tư máy móc mới để nâng cao tính cạnh tranh và chất lượng sản phẩm.

Bên cạnh đó, việc quản trị tốt và đáp ứng các yêu cầu khắt khe về ESG (bộ ba tiêu chuẩn về môi trường - xã hội và quản trị) là điều kiện bắt buộc để vượt qua các kỳ kiểm tra của các chuỗi cung ứng quốc tế.

Ngoài ra, tôi kỳ vọng Chính phủ sẽ có những chính sách hỗ trợ rõ rệt hơn nữa, tạo ra "bệ đỡ" vững chắc để doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đủ sức vươn mình, không bị lép vế ngay trên sân nhà.

Xuất khẩu nông lâm thủy sản năm 2025 đạt 70,09 tỉ USD, cao nhất từ trước đến nay

Năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản ước đạt 70,09 tỉ USD, tăng 12% so với cùng kỳ năm 2024 và đạt giá trị cao nhất từ trước đến nay, vượt mục tiêu Chính phủ giao 65 tỉ USD.