Ngày 14-8, dưới sự chứng kiến và ủng hộ của Đại sứ quán Đan Mạch tại Việt Nam và UBND TP.HCM, Sở Y tế, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM và Novo Nordisk Việt Nam đã ký biên bản ghi nhớ hợp tác chương trình Cities for Better Health (Thành phố vì sức khỏe thế hệ tương lai).

Sự kiện đánh dấu TP.HCM trở thành thành phố đầu tiên của Việt Nam và là thành phố thứ 57 trên toàn cầu tham gia mạng lưới Cities for Better Health nhằm thúc đẩy phòng ngừa bệnh tật, nâng cao hiểu biết sức khỏe và xây dựng các cộng đồng khỏe mạnh hơn.

Gần 5 triệu trẻ em Việt Nam thừa cân, béo phì

PGS Huỳnh Thị Vũ Quỳnh, Trưởng khoa thận - nội tiết Bệnh viện Nhi đồng 2 (TP.HCM), cho biết hiện nay trên thế giới các nước có tỉ lệ béo phì dưới 10% ngày càng trở nên hiếm. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã sử dụng khái niệm "đại dịch" để nói về gánh nặng béo phì và các bệnh lý liên quan.

Theo số liệu giai đoạn 2010 - 2025, Việt Nam nằm trong nhóm 10 quốc gia có tốc độ gia tăng tỉ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ 5 - 19 tuổi cao nhất thế giới, đứng thứ 4 về tốc độ gia tăng tỉ lệ trẻ mắc béo phì, với mức tăng 8,7% mỗi năm. Hiện có gần 5 triệu trẻ em từ 5 - 19 tuổi bị thừa cân, béo phì.

Tỉ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ em khu vực thành thị cao hơn khu vực nông thôn và miền núi. Điều này có thể liên quan đến điều kiện tiếp cận thực phẩm, mức độ dư thừa năng lượng, hoạt động thể lực cũng như điều kiện kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, theo bác sĩ Quỳnh, hiện nhiều phụ huynh vẫn không chấp nhận béo phì được xem là một tình trạng bệnh lý.

Thực tế, thừa cân, béo phì liên quan đến nhiều bệnh lý như tăng huyết áp, rối loạn đường huyết, đái tháo đường, gan nhiễm mỡ không do rượu, rối loạn chuyển hóa lipid, bệnh tim mạch và nhiều vấn đề sức khỏe khác.

Năm 2025, có khoảng 352.000 trẻ em Việt Nam mắc tăng huyết áp, 991.000 trẻ bị gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chức năng chuyển hóa, trong đó tới 30-50% liên quan chặt chẽ với thừa cân, béo phì.

Cứ 10 học sinh tiểu học TP.HCM có 2 em béo phì

Đại diện Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC) cho biết sau sáp nhập, TP.HCM có dân số hơn 14 triệu người, trong đó trẻ em và thanh thiếu niên chiếm khoảng 1/4 dân số.

TP.HCM đã thực hiện giám sát với hơn 3.000 hộ gia đình có trẻ dưới 5 tuổi cho thấy tỉ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ dưới 5 tuổi có xu hướng giảm, từ 14,7% năm 2020 xuống còn hơn 8,1% năm 2025. Dù vậy số lượng trẻ có nguy cơ vẫn rất đáng kể, kéo theo nguy cơ mắc các bệnh mạn tính trong tương lai.

Ở học sinh tiểu học, theo số liệu thống kê trong năm học 2025 - 2026, hơn 98% học sinh các cấp được khám sức khỏe định kỳ. Trong đó, tỉ lệ thừa cân ở học sinh tiểu học là 20,4% và béo phì là 18,3%.

Như vậy, cứ 10 học sinh tiểu học thì có khoảng 2 em thừa cân hoặc béo phì. Theo HCDC, các yếu tố nguy cơ của thừa cân, béo phì rất đa chiều, từ lối sống ít vận động, sử dụng nhiều thực phẩm và đồ uống có đường, áp lực học tập đến quan niệm dinh dưỡng của gia đình, trong đó vẫn có tâm lý thích trẻ "mũm mĩm" và chưa nhìn nhận đầy đủ béo phì là một bệnh lý.

Bên cạnh đó là những vấn đề liên quan đến môi trường sống, thực phẩm, việc thực thi các chính sách và sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và ngành y tế. Vì vậy, phòng chống thừa cân, béo phì không thể chỉ dựa vào một giải pháp đơn lẻ mà cần một cách tiếp cận tổng thể.

Đến năm 2030, TP.HCM xác định ba định hướng trọng tâm gồm chuẩn hóa bữa ăn học đường, kiểm soát môi trường thực phẩm và tăng cường vận động thể lực.

Mục tiêu cuối cùng là khống chế tỉ lệ thừa cân, béo phì ở các nhóm tuổi: trẻ dưới 5 tuổi dưới 14%; trẻ từ 5 đến 18 tuổi dưới 40%; người trưởng thành dưới 35%. Trọng tâm của mô hình là sự gắn kết chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và hệ thống y tế.

Chuyên gia cảnh báo về trào lưu giảm cân cực đoan

Hiện nay có rất nhiều chế độ ăn giảm cân cực đoan được quảng bá trên mạng xã hội, từ cắt hoàn toàn tinh bột đến loại bỏ một nhóm thực phẩm nhất định. Tuy nhiên phần lớn những phương pháp này đều thiếu cơ sở khoa học, và khó mang lại hiệu quả lâu dài.