Vì sao gas rò rỉ có thể gây nổ tung, sập cả căn nhà?

Trưa 13-11, vụ nổ trên đường Bùi Văn Ba, phường Tân Thuận (TP.HCM) khiến hai căn nhà đổ sập, các nhà bên cạnh hư hại, với nghi vấn do nổ khí gas. 

Một tia lửa có thể đốt cháy vùng khí tích tụ

Theo Cơ quan An toàn và Sức khỏe Anh (HSE), khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG), thường dùng để đun nấu, chủ yếu là propane, butane hoặc hỗn hợp hai chất này. 

Trong bình, nhiên liệu được giữ dưới dạng lỏng có áp suất. Gas thoát ra ngoài có thể hòa trộn với không khí, tạo thành hỗn hợp dễ cháy.

Hơi LPG nặng hơn không khí nên có xu hướng lan xuống thấp, tích tụ ở những nơi như hố, rãnh thoát nước hoặc tầng hầm. Tại khu vực thông gió kém, khí có thể tích tụ dần trước khi gặp nguồn đánh lửa.

Theo Viện Quốc gia về an toàn và sức khỏe nghề nghiệp Mỹ (NIOSH), propane có khoảng nồng độ cháy nổ trong không khí là 2,1-9,5% thể tích, còn butane là 1,9-8,5%. 

Nghĩa là hỗn hợp chỉ chứa khoảng 2% khí nhiên liệu đã có thể bắt cháy nếu gặp nguồn mồi phù hợp. Đặc tính của gas sử dụng thực tế còn phụ thuộc thành phần hỗn hợp.

Nguồn đánh lửa có thể là ngọn lửa bếp, tia lửa điện, tĩnh điện hoặc bề mặt nóng. HSE cảnh báo các nguồn này đều có thể làm LPG rò rỉ bắt cháy.

Phiếu an toàn propane do Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) và Tổ chức Y tế thế giới (WHO) xây dựng lưu ý khí có thể lan dọc mặt đất rồi bắt lửa ở nơi cách xa điểm rò. Vì thế vùng nguy hiểm có thể rộng hơn khu vực đặt bình gas.

Sức ép vụ nổ thế nào khiến tường, mái đổ sập?

Hỗn hợp gas và không khí cháy nhanh sẽ giải phóng nhiệt, khiến khí nóng giãn nở. Trong căn phòng, khí không thoát ra kịp có thể làm áp suất tăng đột ngột, tác động lên cửa, tường và mái.

Theo tài liệu kỹ thuật của HSE, diễn biến vụ nổ phụ thuộc vào loại khí, hình dạng không gian, vị trí đánh lửa, mức độ xáo trộn của hỗn hợp và đường thoát áp. 

Để hình dung sức ép đó, Cơ quan Quản lý khí quyển và đại dương Mỹ (NOAA) công bố bảng tham khảo về áp suất dư, tức phần áp suất tăng thêm so với áp suất khí quyển. 

Ở mức 0,5-1 psi, tương đương khoảng 3,4-6,9 kPa, cửa kính thường bị vỡ. Khoảng 2 psi, tương đương 13,8 kPa, có thể gây sập một phần tường và mái nhà.

Thiệt hại còn tùy kết cấu nhà và cách áp lực tác động. NOAA cũng cảnh báo sức ép có thể làm kính, gạch và vật liệu xây dựng văng ra, gây thương tích cho người xung quanh.

Đơn cử là vụ nổ tại cửa hàng Little General ở Ghent, bang West Virginia (Mỹ), ngày 30-1-2007. Theo Ủy ban Điều tra an toàn hóa chất Mỹ (CSB), propane thoát ra trong lúc thao tác với van bồn chứa rồi gây nổ, làm bốn người chết. 

Điều tra chỉ ra những thiếu sót về đào tạo, ứng phó khẩn cấp và việc đặt bồn chứa sát cửa hàng. Sau tai nạn, CSB đưa yêu cầu sơ tán ngay khi rò rỉ propane vào các khuyến nghị an toàn.

Ngửi thấy mùi gas, cần làm gì?

Hội đồng Giáo dục và Nghiên cứu propane Mỹ (PERC) khuyến cáo người sử dụng thực hiện các bước sau nếu ngửi thấy mùi gas hoặc nghi có rò rỉ.

Một là tránh tạo tia lửa. Không hút thuốc, dùng diêm hay bật lửa. Không bật hoặc tắt đèn, quạt và các thiết bị điện. Không sử dụng điện thoại trong khu vực nghi rò khí. Những thao tác này có thể tạo nguồn đánh lửa. 

Hai là đưa mọi người ra ngoài ngay. PERC yêu cầu rời khỏi căn nhà hoặc khu vực nghi rò rỉ. Chỉ khóa van cấp gas nếu có thể làm an toàn. 

Ba là gọi hỗ trợ từ nơi an toàn. Sau khi ra xa khu vực nghi rò gas, liên hệ nhà cung cấp và lực lượng cứu hỏa. Cung cấp vị trí, dấu hiệu bất thường và làm theo hướng dẫn. 

Bốn là chỉ trở lại khi thật sự an toàn. PERC khuyến cáo chỉ trở lại sau khi nhà cung cấp, lực lượng ứng cứu hoặc kỹ thuật viên đủ chuyên môn xác nhận an toàn. Trước khi sử dụng lại, cần để người có chuyên môn kiểm tra hệ thống và xử lý chỗ rò.

Nếu trong nhà có thiết bị phát hiện rò rỉ gas, PERC lưu ý phải coi tín hiệu báo động của thiết bị phát hiện gas là tình huống khẩn cấp, kể cả lúc không ngửi thấy mùi. 

Từ vụ nổ khí gas ở phường An Phú Đông, cách xử lý khi bình gas bị rò rỉ sao cho đúng?

Vụ nổ tại căn nhà trong hẻm 261 đường Hà Huy Giáp, phường An Phú Đông, TP.HCM vào rạng sáng 2-8 khiến hai người bị thương nặng, nguyên nhân nghi rò rỉ khí gas. Các sự cố này có thể tránh được nếu người dân kiểm tra, phát hiện xử lý từ sớm.