Kỳ 1: Thanh toán ở vùng than

Phóng to

Một lò than “thổ phỉ” trong vườn nhà dân ở phường Cao Xanh - Ảnh: Đỗ Hữu Lực

Than “thổ phỉ” (một loại than được khai thác trong những hầm lò trái phép tại nhà dân, thậm chí cả trong những công trường khai thác rộng lớn của Tập đoàn Than khoáng sản VN (TKV) mà lực lượng bảo vệ của TKV không bao quát, quản lý nổi) sau khi khai thác, dễ dàng núp bóng dưới dạng than tận thu để vận chuyển dễ dàng.

“Địa bàn lý tưởng”

6 tháng, khởi tố 32 vụ với 155 bị can Trong sáu tháng cuối năm 2008, cơ quan điều tra Công an tỉnh Quảng Ninh và cơ quan công an các địa phương trong tỉnh đã khởi tố 32 vụ, 155 bị can (trong đó bắt giam 94, khởi tố tại ngoại 35, đang truy bắt 26) liên quan đến các vụ tổ chức khai thác than gây hậu quả nghiêm trọng; tổ chức buôn lậu, vận chuyển trái phép than qua biên giới; mua bán hóa đơn nhằm hợp pháp hóa nguồn than. Các cơ quan điều tra công an tỉnh đang tiếp tục điều tra 12 vụ, 110 bị can. (Nguồn: Công an tỉnh Quảng Ninh)

Tại cụm cảng Diễm Vọng - Làng Khánh (TP Hạ Long, Quảng Ninh) hiện có hơn 10 điểm cảng thuộc Công ty cổ phần cảng Làng Khánh và Công ty Kho vận Hòn Gai (TKV) đang khai thác và sử dụng. Riêng trên diện tích 57ha của Công ty cổ phần cảng Làng Khánh có tới bảy đơn vị đang hoạt động. Bên cạnh các công ty thuộc TKV, còn có vốn góp của hai công ty ngoài quốc doanh là Công ty liên doanh Việt - Mỹ Hạ Long và Công ty cổ phần hàng hải Quảng Hưng. Công tác quản lý bến, cảng, vùng nước, luồng chạy tàu do nhiều cơ quan quản lý khác nhau, do đó những vi phạm diễn ra thường rơi vào tình trạng kiến nghị chung chung xong rồi đâu lại vào đó, không hiệu lực.

Theo ông Bùi Viết Cương - quản đốc phân xưởng dịch vụ Công ty cổ phần cảng Làng Khánh, mỗi bến, mỗi cảng của mỗi đơn vị đều có quy định riêng, không bên nào giống bên nào, lực lượng bảo vệ cảng cũng khác nhau, không thống nhất nên những người bên ngoài cứ ngang nhiên vào mặc sức tận thu than mà không gặp một trở ngại nào. Trước thời điểm diễn ra vụ trọng án ngày 15-12-2008, dưới lòng sông Bang diễn ra tấp nập các hoạt động mang danh “tận thu than”.

Bên cạnh các tàu khai thác than tận thu là một lượng lớn thuyền mủng hoạt động ngay trong cảng và dọc tuyến sông. Trên mỗi thuyền thường có 2-3 người mang theo xẻng, thúng, lượn lờ xung quanh các phương tiện, chờ cơ hội cặp mạn lấy trộm than mang bán cho các tàu ximăng lưới thép đỗ phía ngoài. Việc khai thác than tận thu trên sông Bang diễn ra trong nhiều năm nhưng không có sự kiểm soát của các cấp chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng, do vậy đây là “địa bàn lý tưởng” của các băng nhóm hoạt động khai thác, vận chuyển và kinh doanh than trái phép.

Do than tận thu mang lại nguồn lợi khổng lồ nên các “cai than” thường tranh giành lãnh địa do “cai than” tự phân chia trên cụm cảng Diễm Vọng - Làng Khánh. Và để bảo vệ lãnh địa, các “cai than” không ngần ngại trang bị vũ khí cũng như tập hợp các nhóm dưới quyền sẵn sàng tham chiến khi có đụng độ. Theo Công an thành phố Hạ Long, từ tháng 6-2008, trên địa bàn cụm cảng Diễm Vọng - Làng Khánh đã xuất hiện một số nhóm thanh niên có sử dụng vũ khí, dao kiếm để tranh giành địa bàn thu mua than trái phép.

Công an Hạ Long đã triển khai nhiều biện pháp nghiệp vụ để đấu tranh triệt phá, tình hình có vẻ tạm lắng nhưng đến đầu tháng 8-2008 tình trạng này lại tái diễn. Ông Bùi Viết Cương cho hay trước khi vụ trọng án ngày 15-12 xảy ra, ông còn gặp Nam “bang” - một trong ba kẻ chủ mưu gây ra vụ thảm sát làm chết sáu mạng người, vẫn lảng vảng trong bãi than của công ty để chỉ đạo nhóm cửu vạn và “ong ve” bảo kê bốc dỡ than.

Băng này bị bắt, nhóm khác nổi lên

Phóng to

Một nhóm cửu vạn cho “cai than” đang phân loại than trong một bến trái phép tại phường Hà Phong (TP Hạ Long) - Ảnh: Trịnh Mạnh

Nhiều người dân ở Quảng Ninh khi được hỏi chuyện làm than “thổ phỉ” đều lắc đầu, khuyên chúng tôi “không nên dính vào” vì lo sợ mắc mớ những chuyện không đâu. Sau nhiều lần hẹn và mượn danh muốn vào lò than “thổ phỉ” để đánh hàng vào miền Nam nhân chuyến xe chở hàng ra Móng Cái nhưng khi về thì xe không tải sẽ lãng phí, chúng tôi được Trường (tên nhân vật đã được thay đổi) - một “cai than thổ phỉ” đã giải nghệ nay chuyển sang làm vận tải - dẫn vào một mỏ than “thổ phỉ” nằm trong nhà dân ở phường Cao Xanh.

Một vài lán trại được dựng tạm bợ dọc lối vào lò than. Một “cai than” ngực xăm rồng tiếp chúng tôi với vẻ mặt lạnh lùng, ăn nói nhát gừng. Sau khi rõ chuyện và biết Trường vốn là “đồng đội” thời làm than “thổ phỉ”, “cai than” tự giới thiệu mình là Hùng “đen”, trước làm than “thổ phỉ” ở Cẩm Phả, dưới trướng anh em nhà Trung - Dũng trú tại phường Cẩm Trung (thị xã Cẩm Phả) đã bị Công an tỉnh Quảng Ninh đưa vô trại “bóc lịch” từ tháng 11-2007.

Sau khi “tướng” vào khám, đám “ong ve” như Hùng “đen” nổi lên tự xưng làm đại ca và quy nạp một số “chiến hữu” dạt về phường Cao Xanh (TP Hạ Long) chăn dắt một số cửu vạn thuê một nhà dân có vườn rộng rồi đào lò, móc than lên bán. Khi được hỏi chuyện giấy tờ hóa đơn vận chuyển than từ Hạ Long vào Nam tiêu thụ, Hùng “đen” nói thẳng thừng: “Tôi chỉ lo cho ông trong địa bàn thôi, ra ngoài tỉnh ông tự lo”.

Theo “cai than” Trường đã giải nghệ, tình trạng than “thổ phỉ” rất khó dẹp vì lợi nhuận “khủng khiếp”, tiền thuê cửu vạn rất thấp, khoảng 60.000 đồng/ngày/người. Mỗi nhóm chừng mười người chỉ phải trả 500.000-600.000 đồng, rủi ro tự chịu. Trong khi đó, mỗi “mỏ than” ở nhà dân “cai than” chỉ thuê với giá 10-20 triệu đồng là muốn làm gì thì làm.

Mỗi ngày “cai than” chỉ đạo đám cửu vạn “móc” 7-8 tấn than, mỗi tấn bình quân bán được 1,2 - 1,6 triệu đồng. Đó là chưa kể số “cai than” lớn có trong tay hàng chục lò than “thổ phỉ” thường xuyên ngồi xe đẹp, uống cà phê tại những nhà hàng sang trọng của Hạ Long, chỉ đạo các “cai nhỏ” qua điện thoại di động và bàn nhau tiêu thụ than qua biên giới.

Trường cho biết “cai than thổ phỉ” thường xuyên liên hệ mật thiết với “cai than” tại các bến bãi tận thu vì hai bên sẽ bàn nhau hợp thức hóa những hóa đơn vận chuyển sau khi khai thác, tận thu. Mỗi nhóm đều có lãnh địa riêng và quy tập riêng một đám “ong ve” trang bị vũ khí có cả “nóng, lạnh”. Nhóm nào có ý đồ xâm phạm sẽ lập tức bị nói chuyện “phải quấy” .

Theo “luật giang hồ” đất mỏ, nếu xảy ra đụng độ, thanh toán nhau không được báo cáo chính quyền mà hai bên phải tự giải quyết, nếu có khó khăn thì nhờ “trung gian” là một “đại ca” có uy tín nào đó đứng ra phân giải. Nếu nhóm nào hoạt động quá lộ liễu và “rủi ro” bị cơ quan chức năng triệt phá thì có ngay những nhóm khác tranh giành, thế chỗ làm ăn.

Cho nên bao năm qua, TP Hạ Long cũng như các địa phương khác đều tổ chức những đợt ra quân rầm rộ để triệt phá than “thổ phỉ” và những băng nhóm hoạt động theo kiểu xã hội đen, nhưng khi tình hình tạm lắng, các bến bãi của các “cai than” lập tức hoạt động trở lại.

____________________

Mỏ nào, cảng nào cũng có lực lượng bảo vệ đông đảo. Lực lượng an ninh địa phương thường xuyên tuần tra, kiểm soát cũng không ngăn được các hoạt động khai thác, vận chuyển kinh doanh than trái phép.

Kỳ tới: Cơ quan chức năng ở đâu?