Tại tọa đàm "Từ drone đến diều: Bài toán an toàn hàng không trong lòng đô thị" chiều 21-8, nhiều đại biểu cho rằng thách thức hiện nay không chỉ nằm ở việc có quy định quản lý drone hay không, mà là làm sao các quy định đó phát huy tác dụng khi một vật thể bất thường xuất hiện gần sân bay.

Đưa cảnh báo drone đến đúng nơi, đúng người

Khi phát hiện drone gần đường cất hạ cánh, lực lượng chức năng cần nhanh chóng xác định phương tiện nào đang bay, của ai, hoạt động có được cấp phép hay không và nguy cơ đối với máy bay đến mức nào.

Thời gian để trả lời những câu hỏi này càng dài, khả năng hoạt động cất hạ cánh phải gián đoạn càng lớn.

Ông Nguyễn Khắc Minh, Phó Phòng Văn hóa - Xã hội phường Tân Sơn Nhất, cho biết địa bàn có mật độ dân cư khoảng 26.500 người/km², nằm sát sân bay Tân Sơn Nhất. Vì vậy drone, diều, bóng bay và thiết bị chiếu sáng công suất lớn đều là những nguy cơ cần được địa phương theo dõi.

Theo ông Minh, một trong những nhóm cần chú ý là các cơ sở kinh doanh thiết bị bay không người lái. Drone có nguồn gốc rõ ràng thuận lợi hơn cho quản lý, trong khi hàng trôi nổi, nhập lậu có thể được mua bán dễ dàng và người mua không phải lúc nào cũng biết các quy định khi sử dụng.

Công an địa phương đang phối hợp các đơn vị rà soát cơ sở kinh doanh, kiểm tra nguồn gốc thiết bị và phòng ngừa việc sử dụng sai quy định.

Các đơn vị quay phim, chụp ảnh, tổ chức sự kiện cũng được xác định là nhóm cần lưu ý. Drone ngày càng phổ biến trong ghi hình từ trên cao, nhưng quanh sân bay, một chuyến bay ngắn ở sai vị trí cũng có thể ảnh hưởng hoạt động cất hạ cánh.

Đại diện Ban Chỉ huy Quân sự phường Bình Hưng Hòa cho rằng một khoảng trống khác nằm ở việc đưa thông tin đến người dân.

Vị này dẫn trường hợp sau khi ba người thả diều tại một khu vực gây ảnh hưởng đến hoạt động bay, ngay ngày hôm sau vẫn có học sinh tới đúng vị trí này tiếp tục thả diều.

Thực tế này cho thấy việc vùng cấm, hạn chế bay đã được công bố chưa đồng nghĩa người dân tại khu vực đó biết mình đang đứng ở đâu so với sân bay và hành vi nào có thể gây nguy hiểm.

Do đó các chuyên gia chia sẻ tại tọa đàm cho rằng tuyên truyền cần chuyển từ phổ biến chung sang xác định đúng nhóm và đúng địa điểm có nguy cơ. Biển cảnh báo có thể được bố trí tại bãi đất trống, công viên, trường học hoặc những nơi thường xuyên có người thả diều, sử dụng drone quanh sân bay.

Các tình huống thực tế, hậu quả đối với chuyến bay và trách nhiệm pháp lý cũng cần được trình bày trực quan hơn, thay vì chỉ dẫn lại các quy định.

Nhận dạng chiếc drone đang ở trên trời

Từ góc độ quản lý vùng trời, Thượng tá Võ Nhân Tiệp - Phó sư đoàn trưởng Sư đoàn Phòng không 367 - cho rằng cần tiến thêm một bước từ quản lý hồ sơ sang nhận dạng phương tiện trong thực tế.

Các quy định hiện hành đã đặt ra yêu cầu đăng ký đối với phương tiện thuộc diện quản lý, điều kiện người điều khiển và thủ tục đối với hoạt động bay.

Tuy nhiên một drone có dữ liệu đăng ký không đồng nghĩa lực lượng chức năng có thể ngay lập tức biết đó là thiết bị nào khi nó đang xuất hiện trên trời.

Ông Tiệp đề cập khả năng sử dụng định danh điện tử cho drone để hỗ trợ nhận dạng và truy vết.

"Nếu mỗi phương tiện có định danh thì khi xảy ra vấn đề sẽ rất dễ truy vết" - ông Tiệp nói và cho biết có thể nghiên cứu giải pháp kỹ thuật để phương tiện mang hoặc phát thông tin nhận dạng, liên kết với dữ liệu đăng ký và chủ sở hữu.

Khi một drone được phát hiện gần sân bay, thông tin nhận dạng có thể được đối chiếu nhanh với dữ liệu quản lý để xác định thiết bị có thuộc một hoạt động được phép hay không.

Theo ông Tiệp, thông tin của các hoạt động bay hợp pháp cũng cần được lực lượng quản lý vùng trời nắm rõ về tọa độ, phạm vi và thời gian. Khi biết phương tiện nào được phép xuất hiện tại một khu vực, việc tách chúng khỏi những vật thể bất thường sẽ thuận lợi hơn.

Khả năng nhận dạng nhanh đặc biệt quan trọng với hoạt động hàng không. Khi xuất hiện một vật thể lạ gần sân bay, trước hết phải xác định nó có đe dọa hoạt động cất hạ cánh hay không. Nếu nguy cơ chưa được loại trừ, phía hàng không khó có thể quyết định khôi phục khai thác bình thường.

"Nếu chưa xác định được nguy cơ thì cũng chưa thể mở lại hoạt động bay" - Thượng tá Võ Nhân Tiệp chia sẻ.

Vì vậy muốn làm được điều này cần kết nối thông tin phương tiện, chủ sở hữu, người điều khiển, hoạt động được cấp phép và khu vực bay. Dữ liệu cần được chia sẻ giữa các lực lượng liên quan theo thẩm quyền.

Thay vì phát hiện một "chấm lạ" trên trời rồi mới tìm người điều khiển, cơ quan chức năng có thể sớm xác định đó là phương tiện hợp pháp hay bất thường để lựa chọn cách xử lý. Ông Tiệp cũng lưu ý không phải cứ phát hiện drone là có thể lập tức áp dụng biện pháp chế áp. Việc xử lý phụ thuộc tính chất mục tiêu, mức độ nguy hiểm và thẩm quyền của từng lực lượng.

Ngày càng nhiều người dùng drone nhưng "muốn chơi phải tìm hiểu luật chơi"

Ông Tô Tử Hà, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV), cho rằng nguy hiểm lớn đối với hàng không dân dụng là những phương tiện không được quản lý, hoạt động không phép và có quỹ đạo khó dự đoán.

Drone có thể bất ngờ thay đổi hướng bay. Với diều, khả năng kiểm soát còn thấp hơn khi hướng di chuyển phụ thuộc vào gió hoặc dây bị đứt.

Theo ông Hà, qua nghiên cứu kinh nghiệm Mỹ và Trung Quốc trong quản lý hoạt động ở tầng không thấp, một xu hướng quan trọng là số hóa dữ liệu phương tiện và người sử dụng.

Tuy nhiên công nghệ quản lý chỉ là một phần. Người sử dụng cũng phải biết khu vực nào được phép hoạt động và hành vi của mình có thể ảnh hưởng đến hàng không ra sao.

Thông tin về vùng cấm, hạn chế bay hiện đã được Bộ Quốc phòng công bố để tra cứu, nhưng theo ông Hà, việc thông tin tồn tại trên hệ thống chưa bảo đảm tất cả người mua drone hoặc người thả diều quanh sân bay đều biết.

Theo ông Hà, nhu cầu sử dụng drone ngày càng nhiều mà "muốn chơi thì phải tìm hiểu luật chơi". Theo ông, tuyên truyền không nên chỉ dừng lại ở thông điệp "không được bay", mà cần giải thích vì sao khu vực đó bị hạn chế và hậu quả có thể xảy ra khi một drone hoặc con diều lọt vào vùng máy bay đang hoạt động.

Sân bay tăng thiết bị phát hiện và truy vết drone từ Bộ Công An

Phát hiện được drone gần sân bay mới chỉ là bước đầu. Câu hỏi khó hơn là ai đang điều khiển, từ đâu, truy vết bằng cách nào và xử lý nhanh đến mức nào. ACV cho biết vừa thêm thiết bị phát hiện truy vết drone từ Bộ Công An.