Nghị quyết 19-NQ/TW ngày 28-7-2026 về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam xác định chuyển đổi xanh cùng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực tăng trưởng mới. 

Với giáo dục nghề nghiệp, áp lực cập nhật đang đến trực tiếp từ nhà máy, nơi công nghệ, vật liệu, cách sử dụng năng lượng và quy trình sản xuất liên tục thay đổi.

Đưa kỹ năng 'xanh' vào từng bài thực hành

Tại Trường cao đẳng Công nghệ Quốc tế Lilama 2, một cách làm đang được thí điểm ở khoa cơ khí là thiết kế các bài thực hành theo hướng tuần hoàn.

TS Nguyễn Khánh Cường, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết các bài tập được nối với nhau thành chuỗi. Sản phẩm hoặc phần vật liệu còn sử dụng được sau bài thứ nhất có thể trở thành đầu vào cho bài thứ hai, rồi tiếp tục được dùng ở các công đoạn kế tiếp.

Chẳng hạn, một phôi kim loại có thể lần lượt đi qua nhiều bài thực hành. Sinh viên vì vậy phải tính cả lượng vật liệu đã dùng, phần còn có thể tận dụng và lượng phế phẩm phát sinh, thay vì chỉ hoàn thành yêu cầu kỹ thuật của từng bài.

Theo ông Cường, cách tổ chức này giúp người học tiếp cận tư duy sản xuất tuần hoàn ngay trong xưởng trường. Đầu vào, đầu ra của từng công đoạn được nhìn như một phần của cả quy trình sản xuất. Sau giai đoạn thí điểm tại khoa cơ khí, trường dự kiến mở rộng cách làm trong năm học này.

Ở Trường cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng, chuyển đổi xanh đang được đưa vào những lĩnh vực đào tạo gắn với công nghệ mới. Từ năm 2026 trường tuyển sinh ngành công nghệ kỹ thuật điện và năng lượng tái tạo. Sinh viên được tiếp cận điện mặt trời, điện gió, hệ thống lưu trữ năng lượng BESS, hệ thống hybrid cùng các giải pháp giám sát và quản lý năng lượng.

TS Lê Đình Kha, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết trường đang triển khai các hoạt động phục vụ đánh giá, xếp hạng UI GreenMetric 2026, rà soát từ năng lượng, nước, chất thải, giao thông đến giáo dục và nghiên cứu.

Theo ông, yêu cầu về sử dụng tài nguyên, năng lượng và công nghệ xanh cần dần trở thành một phần trong năng lực nghề của sinh viên. Khi vào doanh nghiệp, người học phải hiểu công nghệ mình vận hành sử dụng năng lượng ra sao, vật liệu được dùng thế nào và quy trình đó liên quan gì đến yêu cầu môi trường.

ThS Trương Văn Tâm, Phó hiệu trưởng Trường cao đẳng Cơ điện và Xây dựng Bắc Ninh, cho rằng nhiều nội dung hiện được gọi là kỹ năng xanh thực tế đã xuất hiện trong đào tạo nghề từ trước, như sử dụng vật tư, tiết kiệm năng lượng, an toàn hay xử lý chất thải.

Điểm cần làm hiện nay là xác định rõ những nội dung đó thành năng lực cụ thể của từng nghề. Với những ngành như điện, cơ khí, ô tô hay xây dựng, tên nghề có thể vẫn vậy nhưng thiết bị, vật liệu và cách tổ chức sản xuất đã thay đổi. 

Doanh nghiệp mang công nghệ mới vào trường nghề

Khoảng cách giữa trường học và nhà máy dễ xuất hiện khi công nghệ thay đổi nhanh hơn chương trình đào tạo. Một cách đang được nhiều trường lựa chọn là đưa doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào quá trình dạy và thực hành.

Tại Trường cao đẳng Công nghệ cao Đồng An TP.HCM, trong năm 2026 trường đã liên tiếp tổ chức các khóa ngắn hạn về kỹ thuật xe đạp điện, xe máy điện cùng doanh nghiệp. 

Nhà trường bố trí xưởng, cơ sở vật chất và đội ngũ chuyên môn, phía doanh nghiệp đưa chuyên gia, các mẫu xe mới và kinh nghiệm sửa chữa thực tế vào lớp. 

Học viên làm trực tiếp trên phương tiện, từ đo kiểm hệ thống, tháo lắp đến xác định và xử lý lỗi. Việc học vì vậy bám khá sát những tình huống mà kỹ thuật viên gặp tại cửa hàng hoặc xưởng sửa chữa.

TS Vũ Đình Bảy, Hiệu trưởng nhà trường, cho rằng cách phối hợp này giúp sử dụng được nguồn lực của cả hai phía. Trường có xưởng, đội ngũ đào tạo và kinh nghiệm tổ chức chương trình, doanh nghiệp có công nghệ mới, chuyên gia, thiết bị và thông tin từ thị trường.

"Nhà trường có thêm điều kiện cập nhật công nghệ, còn người học được tiếp xúc sớm với thiết bị và quy trình đang sử dụng ngoài thực tế. Đây cũng là cách trường rút ngắn khoảng cách giữa bài học trong xưởng và yêu cầu của doanh nghiệp", ông Bảy nói.

Trong khi đó, ông Nguyễn Văn Thành - Trưởng phòng hợp tác nhà trường, Trung tâm đào tạo công nghệ kỹ thuật Goertek, Công ty TNHH Khoa học kỹ thuật Goertek Vina - cho biết doanh nghiệp cũng quan tâm đến khả năng thích ứng của sinh viên khi chuyển từ trường học vào nhà máy, từ làm quen quy trình sản xuất đến học một thiết bị hay công nghệ mới.

Theo ông Thành, nếu sinh viên đã có nền tảng về kỹ năng xanh, kỹ năng số và khả năng tự học, doanh nghiệp có thể rút ngắn thời gian đào tạo lại. Do vậy, doanh nghiệp cần tham gia sớm hơn vào quá trình xây dựng chương trình, tổ chức thực hành và đưa các bài toán sản xuất thực tế vào trường.

U50 đi học cao đẳng: Các bạn học một lần, mình học 10 lần

Từ 27 đến gần 50 tuổi, nhiều người vẫn quyết định trở lại giảng đường, học nghề bài bản sau nhiều năm đi làm, với mong muốn bắt đầu một chặng đường mới.