Trong báo cáo, vấn đề hạt nhân Iran tiếp tục là tâm điểm, cùng với những lo ngại ngày càng rõ rệt về các động thái an ninh tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, báo South China Morning Post ngày 21-4 đưa tin.

Mỹ bị chỉ trích là "nguyên nhân gốc rễ" của chiến sự Iran

Trong báo cáo được công bố hôm 20-4, Bộ Ngoại giao Trung Quốc kêu gọi Mỹ cần thể hiện "thiện chí chính trị" nhằm đưa vấn đề hạt nhân Iran trở lại quỹ đạo đối thoại và đàm phán, đồng thời thúc giục chấm dứt ngay các hành động quân sự.

Bắc Kinh cho rằng các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran hồi tháng 6-2025 và cuối tháng 2 vừa qua đã "vi phạm nghiêm trọng luật pháp quốc tế và mục tiêu của Hiến chương Liên hợp quốc".

Đáng chú ý, Trung Quốc chỉ đích danh việc Washington rút khỏi Kế hoạch hành động toàn diện chung (JCPOA) năm 2018 là "nguyên nhân gốc rễ" dẫn đến căng thẳng hiện nay xung quanh vấn đề hạt nhân Iran.

Thỏa thuận này được ký kết năm 2015 giữa Iran với các cường quốc như Anh, Trung Quốc, Liên minh châu Âu, Pháp, Nga, và Mỹ dưới thời Tổng thống Barack Obama. Tuy nhiên đến nhiệm kỳ của ông Trump vào năm 2018, Mỹ đã đơn phương rút khỏi, làm suy yếu cơ chế kiểm soát chương trình hạt nhân của Tehran.

Báo cáo được công bố trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran đã kéo dài gần hai tháng, với mục tiêu được Washington tuyên bố là ngăn chặn Iran phát triển vũ khí hạt nhân.

Tuy nhiên, các nỗ lực ngoại giao gần đây vẫn chưa đạt kết quả. Các cuộc đàm phán tại Pakistan đầu tháng này đã kết thúc mà không có thỏa thuận, trong khi Phó tổng thống Mỹ JD Vance cho biết Washington chưa thấy cam kết rõ ràng từ phía Iran trong việc từ bỏ chương trình vũ khí hạt nhân.

Trong bối cảnh đó, Trung Quốc nhấn mạnh cần tăng cường nỗ lực ngoại giao và "đưa vấn đề trở lại đúng hướng", hàm ý phản đối cách tiếp cận thiên về sức ép quân sự của Mỹ.

Phản đối kiểm soát vũ khí ba bên, cảnh báo Nhật Bản

Bên cạnh vấn đề Iran, Trung Quốc cũng thể hiện rõ lập trường trong cấu trúc kiểm soát vũ khí toàn cầu. Bắc Kinh tái khẳng định từ chối tham gia các cuộc đàm phán kiểm soát vũ khí ba bên với Mỹ và Nga, cho rằng đề xuất này là "không công bằng, không hợp lý và không khả thi".

Theo Trung Quốc, kho vũ khí hạt nhân của nước này vẫn nhỏ hơn đáng kể so với hai cường quốc còn lại, do đó trách nhiệm cắt giảm nên thuộc về những quốc gia sở hữu số lượng lớn hơn.

"Các nước có kho vũ khí lớn nhất cần tiếp tục cắt giảm một cách đáng kể và thực chất", báo cáo nêu rõ.

Mỹ đã tìm cách đưa Trung Quốc vào Hiệp ước cắt giảm vũ khí chiến lược mới (New START) - thỏa thuận kiểm soát vũ khí hạt nhân ràng buộc cuối cùng trên thế giới, được ký giữa Washington và Matxcơva năm 2010 và hết hạn vào tháng 2 vừa qua.

Báo cáo cũng nhấn mạnh cái gọi là "sự kiềm chế tối đa" của Trung Quốc trong phát triển vũ khí hạt nhân, dẫn chứng nước này đã chủ động thông báo cho Mỹ và Nga trước khi tiến hành vụ phóng tên lửa đạn đạo xuyên lục địa ra Thái Bình Dương vào tháng 9-2024 như một dấu hiệu của sự minh bạch.

Ngược lại, Bắc Kinh chỉ trích hệ thống phòng thủ tên lửa "Golden Dome" (Vòm Vàng) của Mỹ là yếu tố có thể "làm suy yếu nghiêm trọng ổn định chiến lược toàn cầu". Đây là hệ thống được thiết kế nhằm bảo vệ toàn bộ lãnh thổ Mỹ trước các mối đe dọa từ tên lửa và các phương tiện tấn công trên không.

Đáng chú ý, Trung Quốc cũng bày tỏ quan ngại trước các phát biểu gần đây của một quan chức Nhật Bản liên quan đến khả năng sở hữu vũ khí hạt nhân. Báo cáo gọi đây là xu hướng "nguy hiểm", có thể đe dọa nghiêm trọng đến hòa bình và ổn định khu vực.

"Trung Quốc và các quốc gia yêu chuộng hòa bình cần hết sức cảnh giác và kiên quyết phản đối", báo cáo nhấn mạnh, kêu gọi Nhật Bản tuân thủ các nghĩa vụ theo luật pháp quốc tế và chấm dứt những động thái bị coi là khiêu khích.

Việc công bố báo cáo diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Trump dự kiến thăm Trung Quốc vào tháng 5, nơi vấn đề hạt nhân và an ninh chiến lược nhiều khả năng sẽ trở thành nội dung trọng tâm trong các cuộc trao đổi cấp cao.

Xuất khẩu của Trung Quốc sang Iran giảm 90%, nhập khẩu chỉ giảm 48%

Hoạt động thương mại của Trung Quốc với Iran và các nước vùng Vịnh dù giảm mạnh trong tháng 3 nhưng vẫn duy trì giữa căng thẳng quân sự tại Trung Đông khiến eo biển Hormuz gần như tê liệt.