Nhắc đến trạm y tế, nhiều người vẫn quen với việc tiêm chủng, chống dịch hay chỉ đo huyết áp, cấp phát thuốc đơn giản. 

Thế nhưng nhiều mô hình mới đang được triển khai giúp y tế cơ sở ngày càng "nâng cấp", trở thành cơ sở khám chữa bệnh ban đầu đúng nghĩa.

Trạm y tế chuyên môn "như tuyến cuối"

Nhiều năm trước đây bức tranh y tế cơ sở khá ảm đạm. Để thay đổi tình trạng ấy, ngành y tế xác định rõ mục tiêu, muốn y tế cơ sở mạnh lên thì phải có sự "bắt tay" thực sự với tuyến trên.

Hà Nội bắt đầu triển khai mô hình trạm y tế xã, phường liên kết chặt chẽ với bệnh viện tuyến trung ương và tuyến thành phố. Chỉ trong những ngày đầu năm 2026, Hà Nội triển khai hàng loạt mô hình hợp tác toàn diện giữa các bệnh viện trên địa bàn và trạm y tế.

Mới đây Bệnh viện Đại học Y Hà Nội và Trạm y tế phường Vĩnh Hưng công bố hợp tác toàn diện. Trước đó trạm y tế này được xây dựng suốt 4 năm nhưng hầu như không có bệnh nhân. Việc hợp tác toàn diện với Bệnh viện Đại học Y Hà Nội đã giúp cơ sở y tế đi vào hoạt động.

Theo mô hình này, trạm y tế được hỗ trợ toàn diện về nhân lực, trang thiết bị, cấp cứu 24/24 giờ, tiêm chủng, quản lý bệnh mạn tính và truyền thông giáo dục sức khỏe. Người dân được tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao ngay nơi cư trú với thiết bị máy móc hiện đại như tại Bệnh viện Đại học Y.

Trước đây, bà Đỗ Thị Lánh (70 tuổi, phường Vĩnh Hưng) muốn nội soi tai mũi họng phải đến bệnh viện đa khoa, chuyên khoa tại Hà Nội thì giờ đây những kỹ thuật này đã được thực hiện ngay tại trạm y tế gần nhà.

Bà Lánh chia sẻ nay trạm y tế có bác sĩ tuyến trên, đi lại gần, khám thuận tiện. "Người cao tuổi như chúng tôi mỗi lần đi khám, xét nghiệm, đi lại rất vất vả. Giờ ở gần nhà vẫn được khám như viện trung ương, người dân rất mừng", bà nói.

Bước ngoặt hồi sinh

Chia sẻ với Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, đánh giá hợp tác là bước ngoặt đánh dấu sự "hồi sinh" của trạm y tế cơ sở. Điểm khác biệt của mô hình là bác sĩ tuyến trung ương trực tiếp, thường xuyên khám chữa bệnh tại trạm, thay vì chỉ hỗ trợ ngắn hạn theo từng đợt.

"Lần đầu tiên một bệnh viện tuyến trung ương xây dựng cơ sở khám chữa bệnh ngay tại xã, phường. Người dân được phân luồng, nếu phát hiện bệnh lý phức tạp thì ngay tại trạm đã có giáo sư, bác sĩ đầu ngành và trang thiết bị hiện đại, không cần lên bệnh viện xếp hàng chờ đợi", ông Hiếu nói.

Còn tại xã Bình Minh (Hà Nội), Bệnh viện Đa khoa Hà Đông và Trạm y tế xã Bình Minh cũng vừa ký kết hỗ trợ chuyên môn toàn diện. Mô hình phòng khám Hà Đông - Bình Minh theo nguyên tắc "4 tại chỗ": nhân lực chất lượng cao tại chỗ, khám tại chỗ, cận lâm sàng tại chỗ, cấp thuốc tại chỗ giúp người dân tiếp cận nhiều dịch vụ chuyên sâu ngay tại địa phương.

Bệnh viện Đa khoa Hà Đông và Trạm y tế xã Bình Minh phối hợp tổ chức các phòng khám chuyên khoa ngay tại trạm, bao gồm: phòng khám nội, ngoại, sản khoa, mắt, tai - mũi - họng, răng - hàm - mặt, siêu âm - điện tim và 1 phòng lấy mẫu xét nghiệm.

Phó giám đốc Bệnh viện Đa khoa Hà Đông Lê Hoàng Tú cho hay việc phối hợp giữa viện - trạm không chỉ hỗ trợ về chuyên môn, đào tạo nhân lực, mà còn đưa bác sĩ, kỹ thuật và quy trình của bệnh viện về tận cơ sở, giúp người dân được khám chữa bệnh chất lượng cao ngay tại địa phương, giảm áp lực cho tuyến trên và nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe ban đầu.

Ở phường Phú Thượng, trạm y tế phối hợp Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn vận hành thử nghiệm mô hình chăm sóc sức khỏe ban đầu 3S (Saint Paul Support System of Primary Health).

Bệnh viện Xanh Pôn cũng hỗ trợ toàn diện cho trạm y tế về nhân lực, trang thiết bị, giúp người dân tiếp cận y tế chất lượng cao từ sớm, giảm chi phí đi lại, phát hiện bệnh sớm và quản lý sức khỏe hiệu quả hơn.

Trạm y tế 4.0

Không chỉ có mô hình liên kết với bệnh viện tuyến trung ương, Hà Nội còn triển khai nhiều cách làm mới. Ở một hướng đi khác, phường Bồ Đề và Long Biên là hai địa phương đầu tiên của thủ đô triển khai mô hình trạm y tế 4.0 dưới sự hỗ trợ của Bệnh viện Đa khoa Đức Giang.

Các trạm y tế ứng dụng đồng bộ nhiều giải pháp công nghệ trong đặt lịch khám, tiếp nhận người bệnh điện tử; chỉ định và trả kết quả cận lâm sàng trên hệ thống máy tính; liên thông dữ liệu giữa phần mềm quản lý trạm y tế với hệ thống bệnh viện và các nền tảng dùng chung.

Ông Đỗ Đình Tùng, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Đức Giang, cho hay với mô hình này, trạm y tế được hỗ trợ toàn diện. Người dân có thể dễ dàng tra cứu lịch sử khám chữa bệnh, theo dõi kết quả xét nghiệm trực tuyến. Đội ngũ y bác sĩ tuyến cơ sở được hỗ trợ hội chẩn từ xa, quản lý bệnh án điện tử, thực hiện giám định và thanh toán chi phí khám chữa bệnh bảo hiểm y tế chính xác, minh bạch.

TP.HCM đề xuất mô hình trạm y tế quản lý sức khỏe người dân theo hộ gia đình

Ngành y tế TP.HCM đề xuất trạm y tế hoạt động theo mô hình các "đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn", chuyển đổi thành trung tâm điều phối chủ động công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân.