Ngày 17-6, Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP.HCM (SIHUB) phối hợp VNQuantum Network và các đơn vị đối tác tổ chức chương trình về lượng tử HCMC Quantum-Ready Day 2026 với chủ đề "Từ bài toán thành phố đến năng lực doanh nghiệp và nguồn nhân lực tương lai".

Chuẩn bị năng lực trước khi lượng tử thành xu thế

Công nghệ lượng tử những năm gần đây đang dần chuyển từ phạm vi nghiên cứu chuyên sâu sang các hướng ứng dụng có khả năng tác động đến dữ liệu, an toàn thông tin, tài chính, logistics, trí tuệ nhân tạo và hạ tầng số.

Phát biểu khai mạc, ông Trần Trọng Tuyên - Phó giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM - cho biết TP.HCM đang trong giai đoạn thúc đẩy chuyển đổi số mạnh mẽ, khi các công nghệ lõi ngày càng định hình năng lực cạnh tranh của quốc gia và đô thị.

Theo ông, với vai trò là trung tâm kinh tế, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo lớn của cả nước, TP.HCM cần tiếp cận sớm, hiểu đúng và chuẩn bị có hệ thống đối với các công nghệ chiến lược mới. Với công nghệ lượng tử, thành phố cần chủ động đi trước một bước bằng những việc cụ thể, có lộ trình và có khả năng triển khai.

Các việc này gồm kết nối hệ sinh thái Nhà nước - đại học - doanh nghiệp, chuẩn bị nguồn nhân lực, rà soát yêu cầu an toàn dữ liệu, đồng thời nhận diện sớm các bài toán đô thị, tài chính, logistics, y tế, giáo dục mà công nghệ lượng tử có thể đóng góp trong tương lai.

Ông cho rằng năng lực này bao gồm con người, từ kỹ sư, giảng viên, nhà nghiên cứu đến đội ngũ quản lý và doanh nghiệp, năng lực bảo vệ dữ liệu dài hạn thông qua an toàn thông tin hậu lượng tử, khả năng nhận diện các bài toán thực tiễn về tối ưu hóa, logistics, tài chính, quản trị rủi ro và hạ tầng đô thị cùng năng lực phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và cộng đồng chuyên gia.

TP.HCM kỳ vọng chương trình sẽ mở ra một lộ trình hành động, từ xây dựng mạng lưới chuyên gia lượng tử, thiết kế chương trình đào tạo ngắn hạn và liên trường đến hình thành danh mục bài toán thí điểm của thành phố và doanh nghiệp.

Từ an toàn dữ liệu đến bài toán giao thông, logistics

Ở phần chuyên môn, PGS.TS Đinh Trung Hòa - Trưởng ban đào tạo VNQuantum Network - cho rằng TP.HCM chưa cần đặt vấn đề mua máy tính lượng tử ngay. Việc cần làm trước là xây dựng năng lực để biết thời điểm phù hợp để hành động, tránh thổi phồng công nghệ và hạn chế nguy cơ bị động trước các thay đổi sắp tới.

Theo ông, cơ hội lượng tử bắt đầu từ những bài toán đủ lớn. Tại TP.HCM, các nhóm bài toán có thể được nhận diện sớm gồm dữ liệu dài hạn, tối ưu giao thông, logistics, tài chính, y tế, năng lượng và đô thị thông minh.

PGS.TS Đinh Trung Hòa cho biết thêm rủi ro nằm ở khả năng dữ liệu nhạy cảm bị thu thập từ hôm nay và chờ giải mã trong tương lai, khi máy tính lượng tử đủ mạnh xuất hiện. 

Vì vậy việc gần nhất cần làm là kiểm kê hệ thống mật mã, xác định những nhóm dữ liệu cần bảo vệ trong 10-20 năm, xây dựng lộ trình chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử hoặc mô hình lai, đồng thời ban hành hướng dẫn quản trị rủi ro cho cơ quan và doanh nghiệp.

Ở góc độ ứng dụng, TS Trần Nguyên Lân - Trưởng nhóm QuantumLab, khoa vật lý - vật lý kỹ thuật, Trường đại học Khoa học tự nhiên TP.HCM (Đại học Quốc gia TP.HCM) - cho rằng thành phố có thể bắt đầu từ những bài toán tối ưu cụ thể, với trọng tâm là khai thác hạ tầng và nguồn lực sẵn có.

Một số bài toán tối ưu 1.000-5.000 biến số, thời gian giải có thể giảm từ nhiều giờ xuống vài phút trên cụm GPU tầm trung, với sai số gần tối ưu 1-2%, so với 5-10% của phương pháp cổ điển truyền thống.

Trong lĩnh vực logistics, các bài toán tại hệ thống cảng container với hàng chục nghìn lượt xe mỗi ngày, từ xếp container, lập lịch tàu đến định tuyến xe và cân bằng chi phí - thời gian - phát thải. 

Nếu được mô hình hóa và tối ưu bằng cách tiếp cận lại, việc sắp xếp bãi và lịch bốc xếp có thể cắt giảm 15-25% thời gian xử lý container, rút ngắn 10-15% tổng quãng đường xe tải, tiết kiệm hàng triệu lít nhiên liệu mỗi năm, đồng thời giảm 30-40% lượt xe xếp hàng trên đường tiếp cận cảng.

Với giao thông đô thị, ông Lân cho rằng các thuật toán tối ưu có thể hỗ trợ xử lý bài toán hàng trăm nút giao, hàng nghìn phương tiện và số tổ hợp điều phối đèn, phân luồng tăng theo cấp số nhân. 

Với mạng lưới metro, tối ưu kết nối tuyến buýt có thể giúp mở rộng vùng phục vụ mỗi ga thêm 15-20%, kết nối thêm hàng trăm nghìn cư dân và giảm phụ thuộc vào xe cá nhân.

Nhiều phương thức mã hóa không còn bảo đảm an toàn trước điện toán lượng tử

Theo chuyên gia, sự trỗi dậy của điện toán lượng tử đang đặt ra nguy cơ phá vỡ các chuẩn mã hóa truyền thống. Thực tế này đòi hỏi các quốc gia và doanh nghiệp không thể chậm trễ, buộc phải khẩn trương xây dựng chiến lược phòng thủ mới.