Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Sự phát triển của Việt Nam mở thêm cơ hội cho Nhật Bản

Ngày 9-11, trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Nhật Bản, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phu nhân Ngô Phương Ly đã có cuộc gặp Chủ tịch Hạ viện và Chủ tịch Thượng viện Nhật Bản.

Người đứng đầu Đảng, Nhà nước Việt Nam sau đó phát biểu trước Quốc hội Nhật Bản - cơ quan lập pháp lâu đời nhất châu Á. Bài phát biểu đã nhận được sự hoan nghênh lớn từ hàng trăm nghị sĩ có mặt tại sự kiện.

Trong đó Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định Việt Nam mong muốn cùng Nhật Bản trở thành đối tác "đồng hành, đồng kiến tạo, cùng có lợi" trong chặng đường phát triển mới. 

Nhà lãnh đạo Việt Nam cũng đề xuất 5 định hướng cho chặng đường hợp tác sắp tới giữa hai nước. 

Báo Tuổi Trẻ trân trọng giới thiệu toàn văn bài phát biểu quan trọng này của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

--------

Konnichiwa

Thưa Ngài Chủ tịch Hạ viện Mori Eisuke,

Thưa Ngài Chủ tịch Thượng viện Sekiguchi Masakazu,

Thưa các vị nghị sĩ,

Thưa Quý vị và các bạn,

Tôi trân trọng cảm ơn Quốc hội Nhật Bản đã cho tôi vinh dự được phát biểu trước toàn thể các nghị sĩ và quý vị. Thay mặt Đảng, Nhà nước và Nhân dân Việt Nam, tôi xin gửi tới Quốc hội, Chính phủ và Nhân dân Nhật Bản lời chào trân trọng, lời chúc sức khỏe và tình hữu nghị chân thành nhất.

Tôi đặc biệt vui mừng được trở lại Nhật Bản lần đầu tiên trên cương vị mới và cảm nhận sâu sắc hơn giá trị và chiều sâu lịch sử của quan hệ Việt Nam - Nhật Bản. 53 năm quan hệ ngoại giao và những giao lưu từ nhiều thế kỷ trước đã tạo nên một nền tảng hết sức quý giá giữa hai dân tộc.

Từ khuôn khổ Đối tác chiến lược sâu rộng năm 2014 đến Đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng tại châu Á và trên thế giới năm 2023, quan hệ Việt Nam - Nhật Bản đã không ngừng được bồi đắp, phát triển. Các chuyến thăm, tiếp xúc giữa lãnh đạo hai nước qua nhiều nhiệm kỳ cho thấy sự tiếp nối trong cam kết và sự đồng thuận ngày càng sâu sắc về lợi ích của hợp tác. Tôi đặc biệt trân trọng sự ủng hộ rộng rãi, xuyên suốt của các chính đảng và các thế hệ nghị sĩ Nhật Bản dành cho quan hệ với Việt Nam.

Ở Việt Nam, người dân nhìn thấy sự hiện diện của Nhật Bản và kết quả hợp tác Việt - Nhật qua các công trình mang tính biểu tượng cao, như cầu Nhật Tân, nhà ga T2 sân bay quốc tế Nội Bài, tuyến đường sắt đô thị số 1 thành phố Hồ Chí Minh; qua Trường đại học Việt - Nhật và Trung tâm Vũ trụ Việt Nam; qua những sản phẩm văn hóa, sản phẩm phục vụ nhu cầu cuộc sống hằng ngày của người dân Việt Nam. Chúng tôi hết sức trân trọng sự đóng góp của Chính phủ, Quốc hội, doanh nghiệp, chuyên gia và người dân Nhật Bản đối với sự phát triển của Việt Nam trong nhiều năm qua.

Tình hữu nghị giữa hai nước cũng thể hiện trong những thời điểm khó khăn. Trong đại dịch COVID-19, Việt Nam đã gửi khẩu trang hỗ trợ Nhật Bản; Nhật Bản đã hỗ trợ vắc xin cho Việt Nam. Chính phủ, các tổ chức và Nhân dân Nhật Bản đã có nhiều hoạt động giúp đỡ Việt Nam trong khắc phục hậu quả chiến tranh, chăm sóc người có hoàn cảnh khó khăn và ứng phó thiên tai, từ rà phá bom mìn, phục hồi chức năng và dạy nghề cho nạn nhân chất độc da cam, đến các chương trình y tế và hỗ trợ người dân sau bão lũ. Việt Nam luôn ghi nhớ sự sẻ chia nghĩa tình của Chính phủ và Nhân dân Nhật Bản.

Về kinh tế, Nhật Bản là nhà tài trợ ODA lớn nhất và là một trong những đối tác hàng đầu của Việt Nam về đầu tư, thương mại, hợp tác lao động. Năm 2025, thương mại song phương lần đầu vượt 50 tỉ USD. Vốn đầu tư đăng ký lũy kế của Nhật Bản tại Việt Nam đạt hơn 80 tỉ USD. Hơn 100 thỏa thuận hợp tác giữa các địa phương cùng cộng đồng gần 700.000 người Việt Nam tại Nhật Bản đã và đang làm sâu sắc thêm nền tảng xã hội của quan hệ hai nước.

Trên nền tảng hữu nghị và tin cậy đặc biệt, Việt Nam mong muốn cùng Nhật Bản đồng hành trong chặng đường phát triển mới, để sự phát triển của mỗi nước tạo thêm cơ hội vươn lên cho nhau, mang lại lợi ích thiết thực cho nhân dân và đóng góp cho hòa bình, ổn định, thịnh vượng của khu vực.

Tôi mong muốn chuyến thăm lần này góp phần xác định những bước đi cụ thể để thực hiện mục tiêu đó. Sự ủng hộ và đồng hành của Quốc hội Nhật Bản có ý nghĩa quan trọng đối với chặng đường hợp tác lâu dài mà hai nước cùng hướng tới.

Nhân chuyến thăm Nhật Bản lần này, tôi và Thủ tướng Takaichi Sanae sẽ cùng nhau đưa ra Tuyên bố chung về Tầm nhìn quan hệ Việt Nam - Nhật Bản: đối tác đồng hành, đồng kiến tạo, cùng có lợi vì tăng trưởng chất lượng cao, tự chủ chiến lược và tự cường với định hướng phát triển quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Nhật Bản lên tầm cao mới.

Thưa Quý vị,

Thế giới đang trải qua những thay đổi mang tính thời đại. Cạnh tranh chiến lược, xung đột và những gián đoạn kinh tế đặt ra yêu cầu cấp thiết về giữ gìn hòa bình và củng cố lòng tin. Biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng và tốc độ phát triển công nghệ đòi hỏi mỗi quốc gia vừa phải tăng cường năng lực tự chủ, vừa phải hợp tác hiệu quả hơn với các đối tác.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, đa phương hóa, đa dạng hóa; là bạn, là đối tác tin cậy và thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế; giải quyết mọi tranh chấp, bất đồng bằng biện pháp hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế; tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và sự lựa chọn con đường phát triển của mỗi dân tộc.

Sau 40 năm Đổi mới, Việt Nam nhận thức rõ rằng thành tựu đã đạt được phải trở thành nền tảng cho một bước phát triển mới có chất lượng cao hơn. Mục tiêu của chúng tôi là đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Hiện thực hóa mục tiêu đó đòi hỏi nâng cao năng suất, đổi mới thể chế, phát triển con người và bảo vệ môi trường.

Chúng tôi xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực quan trọng của giai đoạn phát triển mới. Tự chủ phải được xây dựng bằng năng lực nội sinh vững mạnh, đi cùng hội nhập quốc tế sâu rộng và những quan hệ hợp tác tin cậy. Trong tiến trình ấy, Nhật Bản có vị trí rất quan trọng.

Với tinh thần đó, tôi xin chia sẻ một số định hướng cho chặng đường phía trước của quan hệ hai nước.

Thứ nhất, cùng tạo dựng năng lực phát triển mới trên nền tảng tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Thành công của hợp tác trong giai đoạn tới cần được thể hiện rõ hơn ở năng lực nghiên cứu, thiết kế, quản trị và thương mại hóa sản phẩm. Việt Nam mong muốn cùng Nhật Bản phát triển những mối liên kết bền vững giữa các nhà lãnh đạo, giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp; để ý tưởng có thể được thử nghiệm, hoàn thiện và đưa vào cuộc sống.

Trên cơ sở các ưu tiên đã thống nhất, hai bên cần tập trung triển khai, như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ số, công nghệ vũ trụ, công nghệ biển và đại dương và các giải pháp phục vụ chuyển đổi xanh. Mỗi chương trình cần gắn nghiên cứu với đào tạo, gắn nhu cầu doanh nghiệp với bài toán thực tiễn.

Trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, hai bên cần thúc đẩy các ứng dụng phục vụ y tế, giáo dục, sản xuất và quản lý thiên tai, đi cùng với bảo vệ dữ liệu, an toàn và tạo điều kiện để người dân tiếp cận công nghệ

Đối với công nghiệp bán dẫn, đào tạo nhân lực và kết nối doanh nghiệp cần được triển khai đồng bộ. Ưu tiên của chúng ta là mở rộng cơ hội để kỹ sư, nhà nghiên cứu hai nước cùng làm việc, cùng giải quyết các vấn đề kỹ thuật và từng bước tham gia sâu hơn vào các khâu tạo giá trị.

Trường đại học Việt - Nhật và các cơ sở đào tạo, nghiên cứu của hai nước có thể đóng góp tích cực vào tiến trình này. Chúng tôi khuyến khích các chương trình trao đổi sinh viên, giảng viên, nhà khoa học; tăng cơ hội thực tập và nghiên cứu tại doanh nghiệp; tạo điều kiện để tri thức được chuyển thành năng lực sản xuất và dịch vụ.

Tôi cũng mong muốn doanh nghiệp nhỏ và vừa có thêm cơ hội tham gia. Khi doanh nghiệp Việt Nam nâng cao được chất lượng, quản trị và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn, doanh nghiệp Nhật Bản sẽ có thêm những đối tác đáng tin cậy. Hai bên có thể cùng hỗ trợ kết nối nhà cung cấp, đào tạo quản lý và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, qua đó làm sâu sắc hơn sự gắn kết giữa hai nền kinh tế.

Thứ hai, tăng cường khả năng chống chịu, thích ứng và thúc đẩy tăng trưởng xanh, bền vững.

Sự ổn định của chuỗi cung ứng, nguồn năng lượng và hệ thống logistics có ý nghĩa trực tiếp đối với hoạt động của doanh nghiệp và đời sống người dân. Việt Nam mong muốn cùng Nhật Bản xây dựng các chuỗi cung ứng đa dạng, minh bạch, có khả năng thích ứng, trên tinh thần hợp tác rộng mở và tuân thủ các cam kết quốc tế.

Trong lĩnh vực năng lượng, hai bên cần kết hợp yêu cầu bảo đảm nguồn cung với chuyển đổi xanh, phù hợp điều kiện và lộ trình của mỗi nước. Hợp tác cần hướng vào sử dụng năng lượng hiệu quả, phát triển năng lượng tái tạo, hệ thống truyền tải, lưu trữ và các công nghệ giảm phát thải có tính khả thi về kinh tế.

Đối với khoáng sản quan trọng, trên nền tảng hợp tác đã được xây dựng, Việt Nam mong muốn cùng Nhật Bản thúc đẩy những dự án khả thi, gắn phát triển tài nguyên với chế biến sâu, nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, tái chế và đào tạo nhân lực. Hợp tác cần đi đôi với bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên và hài hòa lợi ích; giúp Việt Nam nâng cao năng lực công nghiệp và giá trị gia tăng trong nước, đồng thời đóng góp vào những chuỗi cung ứng ổn định, minh bạch và bền vững của khu vực.

Việt Nam mong muốn tiếp tục phát huy hiệu quả nguồn vốn ODA của Nhật Bản, kết hợp với các nguồn lực khác để phát triển hạ tầng và nâng cao chất lượng dịch vụ công. Chúng tôi coi trọng hiệu quả sử dụng vốn, tiến độ thực hiện, tính minh bạch và khả năng vận hành lâu dài. Mỗi công trình cần được đánh giá bằng đóng góp thực tế đối với phát triển và đời sống người dân.

Ở cấp độ khu vực, Việt Nam mong muốn phối hợp với Nhật Bản bảo vệ hệ thống thương mại đa phương dựa trên luật lệ, phát huy hiệu quả CPTPP và tăng cường liên kết kinh tế. Hướng tới Năm APEC 2027 tại Việt Nam, chúng tôi mong nhận được sự hợp tác của Nhật Bản để thúc đẩy những sáng kiến thực chất về tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và sự tham gia của doanh nghiệp, người dân vào các cơ hội phát triển.

Thứ ba, cùng đóng góp cho môi trường hòa bình, ổn định và hợp tác tại khu vực.

Việt Nam trân trọng việc Thủ tướng Takaichi Sanae công bố những định hướng cập nhật của Tầm nhìn Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở tại Hà Nội vào tháng 5 năm nay. Chúng tôi ủng hộ Tầm nhìn này trên cơ sở kết nối với Tầm nhìn ASEAN về Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, tuân thủ luật pháp quốc tế và góp phần gìn giữ hòa bình, thúc đẩy hợp tác, phát triển ở khu vực.

Với Việt Nam, độc lập, tự chủ gắn liền với chủ động, tích cực hội nhập quốc tế. Mục tiêu phát triển đến năm 2045 đòi hỏi chúng tôi vừa nâng cao nội lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa mở rộng hợp tác để tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị quốc tế. Vì vậy, chúng tôi đánh giá cao việc Nhật Bản coi trọng sức chống chịu và khả năng mỗi quốc gia tự quyết định tương lai của mình. Những định hướng ấy mở thêm cơ hội để hai nước cùng nâng cao năng lực tự chủ, tạo động lực tăng trưởng và thích ứng trước các biến động.

Sự kết nối đó cần gắn với tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN. Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 hướng tới một ASEAN tự cường, sáng tạo, năng động và lấy người dân làm trung tâm. Việt Nam mong muốn cùng Nhật Bản góp phần thực hiện tầm nhìn này, trên cơ sở củng cố đoàn kết, phát huy vai trò trung tâm của ASEAN và tăng cường liên kết nội khối. Một ASEAN gắn kết và vững mạnh sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của mỗi nước thành viên, đồng thời mở thêm cơ hội hợp tác lâu dài với Nhật Bản.

ASEAN và Nhật Bản đã khẳng định những nguyên tắc nền tảng chung về sự rộng mở, minh bạch, bao trùm và tôn trọng luật pháp quốc tế. Chúng tôi mong muốn cụ thể hóa những nguyên tắc ấy bằng các chương trình đáp ứng ưu tiên của các nước ASEAN, phát huy hiệu quả các cơ chế do ASEAN dẫn dắt.

Trước hết, hai nước cần cùng góp phần giữ gìn môi trường hòa bình, an ninh và an toàn trên biển. Các tuyến hàng hải thông suốt là điều kiện thiết yếu đối với giao thương và sinh kế của người dân trong khu vực. Việt Nam mong muốn tăng cường hợp tác với Nhật Bản về nâng cao năng lực thực thi pháp luật trên biển, tìm kiếm cứu nạn và bảo vệ môi trường biển; cùng thúc đẩy giải quyết bất đồng bằng biện pháp hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982.

Tại tiểu vùng Mekong, chúng tôi mong muốn cùng các nước trong khu vực và Nhật Bản thúc đẩy những chương trình gắn kết phát triển hạ tầng với quản lý bền vững nguồn nước và nâng cao năng lực ứng phó thiên tai. Những dự án được triển khai xuất phát từ nhu cầu thực tế của các nước tham gia, bảo vệ sinh kế người dân và góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển trong ASEAN.

Với tinh thần đó, Việt Nam sẵn sàng cùng Nhật Bản chủ động đề xuất và triển khai những hoạt động hợp tác đáp ứng các ưu tiên chung của khu vực. Chúng tôi mong muốn mỗi bước tiến trong quan hệ Việt Nam - Nhật Bản vừa tạo thêm cơ hội phát triển cho hai dân tộc, vừa góp phần củng cố một khu vực hòa bình, rộng mở, nơi mọi quốc gia đều được tôn trọng và cùng hưởng lợi từ hợp tác.

Chúng tôi mong muốn cùng các quốc gia trên thế giới đảm bảo một Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương hòa bình, ổn định, hợp tác, an ninh, công bằng, tự do hàng hải và là không gian sinh tồn và phát triển của nhân loại.

Thứ tư, đặt con người ở vị trí trung tâm và làm sâu sắc hơn sự gắn kết giữa hai xã hội.

Gần 700.000 người Việt Nam tại Nhật Bản là một phần quan trọng của quan hệ hai nước. Tôi mong muốn cộng đồng tiếp tục tuân thủ pháp luật, tôn trọng văn hóa sở tại, nỗ lực học tập, làm việc và đóng góp cho xã hội Nhật Bản. Tôi cũng trân trọng đề nghị các cơ quan, địa phương và doanh nghiệp Nhật Bản tiếp tục quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi để cộng đồng hội nhập và phát triển.

Hợp tác lao động cần hướng tới chất lượng, kỹ năng và sự phát triển lâu dài của người lao động. Hai bên cần tiếp tục phối hợp để thông tin tuyển dụng minh bạch, chi phí hợp lý, quyền và lợi ích hợp pháp được bảo vệ, tranh chấp được giải quyết kịp thời.

Về phía mình, Việt Nam sẽ nâng cao chất lượng đào tạo và quản lý hoạt động phái cử, phối hợp xử lý những hành vi vi phạm, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động và doanh nghiệp. Chúng tôi cũng sẽ tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi để cộng đồng người Nhật Bản tại Việt Nam yên tâm sinh sống, làm việc, đầu tư và gắn bó với đất nước chúng tôi.

Tôi mong mỗi người Việt Nam học tập, làm việc tại Nhật Bản đều có cơ hội trưởng thành về chuyên môn, ngôn ngữ, tác phong và kỷ luật lao động; khi trở về có thể phát huy kinh nghiệm, duy trì kết nối và tham gia vào những dự án hợp tác mới. Chúng tôi cũng mong ngày càng nhiều sinh viên, chuyên gia và người trẻ Nhật Bản đến Việt Nam học tập, nghiên cứu, làm việc và khởi nghiệp.

Các địa phương, tổ chức hữu nghị và cộng đồng doanh nghiệp có vai trò rất quan trọng. Những thỏa thuận đã ký cần tiếp tục được cụ thể hóa thành hoạt động đều đặn, gắn với nhu cầu của cộng đồng. Khi người dân được tham gia và nhìn thấy lợi ích, tình hữu nghị sẽ được bồi đắp từ đời sống hằng ngày.

Thứ năm, đưa các định hướng chung thành kết quả cụ thể, với sự đồng hành của Quốc hội hai nước.

Tôi trân trọng đề nghị Quốc hội hai nước tiếp tục ủng hộ những định hướng hợp tác đã nêu, thông qua hoạt động lập pháp, giám sát và trao đổi chính sách. Sự đồng hành lâu dài của Quý vị có ý nghĩa thiết thực đối với các chương trình khoa học, công nghệ và đào tạo nhân lực, cũng như việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp và người lao động.

Tôi mong muốn mở rộng trao đổi giữa các cơ quan của Quốc hội, các nhóm nghị sĩ hữu nghị, nghị sĩ trẻ và nữ nghị sĩ; chia sẻ kinh nghiệm về những vấn đề mới của phát triển, từ kinh tế số đến chuyển đổi xanh và chính sách xã hội. Qua đối thoại nghị viện, những khó khăn phát sinh trong thực hiện các thỏa thuận song phương cần được phản ánh, kiến nghị xử lý kịp thời theo thẩm quyền.

Để hợp tác đi vào chiều sâu, những thỏa thuận đã đạt được cần được thực hiện nhất quán. Việt Nam sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng quản trị, cải cách thủ tục hành chính, phát triển hạ tầng và nguồn nhân lực. Chúng tôi coi trọng việc bảo đảm môi trường đầu tư minh bạch, ổn định, có khả năng dự báo, cùng việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư.

Chúng tôi lắng nghe những khó khăn của doanh nghiệp và mong muốn giải quyết vướng mắc trên tinh thần trách nhiệm, phù hợp pháp luật và hài hòa lợi ích. Sự phối hợp giữa các cơ quan trung ương và địa phương cần hiệu quả hơn; những vấn đề đã được thống nhất cần được theo dõi đến khi có kết quả. Niềm tin của nhà đầu tư được củng cố qua chính chất lượng thực thi.

Tôi đề nghị các cơ quan hữu quan hai nước thường xuyên rà soát việc thực hiện các thỏa thuận, ưu tiên những chương trình có nguồn lực phù hợp và khả năng triển khai, kịp thời tháo gỡ khó khăn.

Thưa các vị nghị sĩ,

Tôi tin tưởng rằng với sự đồng hành của Quốc hội, Chính phủ và Nhân dân hai nước, Việt Nam và Nhật Bản sẽ tiếp tục vun đắp quan hệ hữu nghị bằng những kết quả hợp tác cụ thể. Chúng ta cùng hướng tới một tương lai trong đó sự phát triển của Việt Nam mở thêm cơ hội cho Nhật Bản và sự phát triển của Nhật Bản tiếp tục góp phần vào thành công của Việt Nam. Thành quả hợp tác sẽ được thể hiện trong cuộc sống tốt đẹp hơn của người dân và những đóng góp chung cho hòa bình, thịnh vượng tại châu Á và trên thế giới.

Xin chúc các vị nghị sĩ sức khỏe và thành công trong trọng trách của mình.

Chúc tình hữu nghị và quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Nhật Bản ngày càng phát triển tốt đẹp.

Xin trân trọng cảm ơn!

Những 'điểm gặp gỡ' quan trọng trong quan hệ Việt - Nhật

Chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm được kỳ vọng là bước ngoặt tăng độ dày và chiều sâu của hợp tác Việt Nam - Nhật Bản.