Thực tế tại công trường nhà máy thủy điện tích năng Bác Ái thuộc xã Bác Ái Tây (Ninh Thuận cũ, nay là tỉnh Khánh Hòa), hoạt động thi công được diễn ra khẩn trương. Hai đường ống ngầm khổng lồ xuyên núi đã hiện rõ hình hài sau hơn một năm thi công. 

Ông Nguyễn Thanh Minh - Phó giám đốc Ban Quản lý dự án Điện 3, Phó giám đốc Ban điều hành dự án Nhà máy thủy điện tích năng Bác Ái - cho hay dự án được phân kỳ đầu tư làm hai giai đoạn, bao gồm: giai đoạn 1 thi công cụm công trình cửa xả đảm bảo tiến độ tích nước hồ chứa nước sông Cái vào đầu tháng 4-2021.

Giai đoạn 2 gồm các hạng mục tuyến năng lượng; các hầm ngách thi công hầm; đường thi công vận hành, san nền TPP 500kV được bắt đầu thi công vào ngày 22-2-2025, các công trình trên hồ, trạm phân phối 500kV, nhà làm việc...

Những pin nước khổng lồ làm xuyên núi

Đến nay dự án đã hoàn thành đào và gia cố hầm cáp điện - thoát gió; đắp nền trạm phân phối điện 500kV; đào và gia cố hố móng tháp van hạ lưu và đang triển khai thi công các hạng mục công trình chính với 5 mũi thi công đào và gia cố các hầm, hiện đã đạt khoảng 24,6% khối lượng thi công các hầm xuyên qua núi. 

Hệ thống đường thi công vận hành VH1, VH2, VH3A thi công đào, đắp đất đá nền đường đạt 98% khối lượng thiết kế, đang triển khai hoàn thiện móng mặt đường; hệ thống cấp nước, cấp điện thi công đạt 90% khối lượng thiết kế, đáp ứng yêu cầu thi công công trình Nhà máy thủy điện tích năng Bác Ái. 

Theo ông Minh, thủy điện tích năng Bác Ái có công suất 1.200MW - là nhà máy thủy điện tích năng lớn nhất Việt Nam và Đông Nam Á. Nhà máy có chức năng thu nhận nguồn điện dư từ các dự án năng lượng tái tạo, điện hạt nhân ở các khu vực lân cận để bơm nước từ hồ nhỏ ngược lên hồ chứa nước lớn qua hệ thống đường hầm dài 3,7km. 

Đây sẽ là các pin nước khổng lồ để thực hiện vai trò "tích năng" để khi nhu cầu tiêu thụ điện tăng vào giờ cao điểm, nguồn nước này sẽ được "xả" để phát điện. Với cơ chế vận hành như vậy, thủy điện tích năng Bác Ái giúp ổn định vận hành lưới điện khu vực và cả hệ thống điện quốc gia, góp phần điều tiết công suất và ổn định nguồn điện khu vực.

Dự kiến dự án sẽ đi vào vận hành, phát điện tổ máy số 1 vào tháng 12-2029 và hoàn thành toàn bộ công trình vào cuối năm 2030. Với tổng mức đầu tư 21.101 tỉ đồng, dự án có ba tổ máy, sử dụng hồ chứa nước sông Cái thuộc hệ thống thủy lợi Tân Mỹ. 

Với nhiệm vụ phát điện phủ đỉnh vào giờ cao điểm, dự án năng lượng sạch này có vai trò lớn trong việc tận dụng hiệu quả nguồn năng lượng tái tạo, điện hạt nhân tại Khánh Hòa và các khu vực lân cận, cung cấp điện cho hệ thống vào giờ cao điểm. 

Chia sẻ về những khó khăn, ông Minh cho hay do nhà máy nằm trong lòng núi sâu tới 450m, phải xem xét phương án thi công đào hầm cho phù hợp để thấp hơn mực ước khoảng 100m, nên có những khu vực có chiều sâu kỷ lục lên tới 500m, yêu cầu việc thi công phải có những phương pháp đặc biệt.

Giải quyết bài toán nhiên liệu để kịp tiến độ

Là nhà thầu thi công, trung tá Lê Đình Lam - Giám đốc Ban điều hành liên danh gói thầu 2XL-BA Nhà máy thủy điện tích năng Bác Ái - cho hay hệ thống đường hầm trong nhà máy không chỉ là đường ống dài 3,7km để dẫn nước lên hồ chứa lớn mà dài tới 17km. 

Trong đó, trung tâm nhà máy phải đặt ở cao độ thấp để tạo sự chênh lệch về độ cao với hệ thống hồ chứa nước, nên công tác đào hầm rất quan trọng để đảm bảo tiến độ và kỹ thuật. 

Với phương pháp truyền thống là khoan nổ mìn, nhờ đưa vào thiết bị hiện đại từ các nước G7, cùng hàng nghìn nhân công có kinh nghiệm, nên mỗi mũi khoan có thể lên tới 150-180m, thậm chí có mũi khoan kỷ lục lên tới gần 200m, so với trước đây chỉ khoảng hơn 100m. 

Tuy nhiên theo ông Lam, quá trình thi công gặp khó khăn nhất định về nhiên liệu và điều kiện địa hình. Để đảm bảo an toàn, an ninh hệ thống nhà máy, tránh ảnh hưởng đến diện tích rừng, hạn chế tác động đến rừng nên hầu hết công trình thi công trong lòng núi và lòng đất với yêu cầu phức tạp hơn. 

"Qua quá trình thi công cho thấy Việt Nam đã làm chủ công nghệ từ khoan nổ, đào hầm và biện pháp an toàn. Khi làm việc với chuyên gia nước ngoài, họ yêu cầu rất cao từ môi trường, an toàn, an ninh, xã hội… nhưng cơ bản đều đáp ứng và đến nay chúng tôi đang tự vận hành" - ông Lam chia sẻ.

Tính sinh kế lâu dài cho người dân vùng dự án thủy điện tích năng đầu tiên tại Việt Nam

Dự án Nhà máy thủy điện tích năng đầu tiên của Việt Nam đang được tỉnh Khánh Hòa và Tập đoàn Điện lực Việt Nam tập trung tháo gỡ những vướng mắc cuối cùng liên quan đến tái định cư và sinh kế người dân, nhằm bảo đảm tiến độ triển khai.