Thuốc mới giá cao: Làm sao để người bệnh được tiếp cận?

Ngày 12-11, Trường Đại học Dược Hà Nội phối hợp với Hội Dược Bệnh viện Hà Nội tổ chức hội nghị khoa học quốc tế "Thúc đẩy tiếp cận bền vững với các giải pháp điều trị tiên tiến", với sự tham gia của các chuyên gia trong nước và quốc tế.

Đánh giá hiệu quả, chi phí trước khi đưa thuốc vào danh mục BHYT

Tại hội nghị, ThS Vũ Nữ Anh, Phó vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế (Bộ Y tế), cho biết năm 2025, tổng chi phí thuốc bảo hiểm y tế (BHYT), gồm cả phần đồng chi trả của người bệnh, đạt gần 56.000 tỉ đồng, tăng so với mức hơn 50.784 tỉ đồng năm 2024.

Tỉ trọng chi phí thuốc trong tổng chi khám chữa bệnh BHYT đã giảm từ 34,27% năm 2017 xuống 29,18% năm 2025, nhưng vẫn chiếm phần đáng kể trong chi của quỹ.

Trong bối cảnh ngày càng có nhiều thuốc mới, phương pháp điều trị tiên tiến với chi phí cao, việc lựa chọn thuốc vào danh mục BHYT cần dựa trên bằng chứng khoa học, đồng thời tính đến tác động ngân sách và khả năng chi trả.

Theo bà Nữ Anh, Việt Nam đang từng bước ứng dụng đánh giá công nghệ y tế (HTA) vào xây dựng chính sách BHYT, từ lựa chọn danh mục thuốc, thiết bị y tế, dịch vụ kỹ thuật đến xây dựng chính sách thanh toán.

Hiện nay, thuốc mới muốn được đưa vào danh mục BHYT phải có báo cáo đánh giá tác động ngân sách tại Việt Nam và bằng chứng khoa học về chi phí - hiệu quả tại Việt Nam hoặc tổng quan hệ thống về chi phí - hiệu quả. Trong đó, bằng chứng tại Việt Nam được ưu tiên.

Kết quả đánh giá cũng là căn cứ điều chỉnh tỉ lệ và điều kiện thanh toán đối với thuốc đã có trong danh mục. Thuốc có chi phí điều trị lớn, tác động ngân sách cao hoặc yêu cầu điều kiện sử dụng chặt chẽ có thể được áp dụng tỉ lệ, điều kiện thanh toán phù hợp.

Ngược lại, thuốc có hiệu quả vượt trội, là lựa chọn điều trị đầu tay hoặc được khuyến cáo trong hướng dẫn chuyên môn có thể được xem xét tăng tỉ lệ, mở rộng điều kiện thanh toán.

Đàm phán giá, hỗ trợ bệnh nhân

Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Nguyễn Thị Thu Cúc, Khoa Quản lý và Kinh tế Dược, Trường Đại học Dược Hà Nội, cho rằng không nên đồng nhất đánh giá chi phí - hiệu quả với việc chọn thuốc rẻ để tiết kiệm tiền.

"Đánh giá kinh tế y tế là sử dụng hiệu quả nguồn lực có hạn để mang lại nhiều lợi ích nhất cho người bệnh", TS Cúc nhấn mạnh.

Theo bà, thuốc có giá thấp hơn chưa chắc tiết kiệm nếu hiệu quả điều trị kém, khiến bệnh tiến triển hoặc người bệnh phải sử dụng thêm nhiều dịch vụ y tế.

Ngược lại, thuốc có chi phí ban đầu cao hơn nhưng giúp cải thiện sức khỏe, kéo dài thời gian sống, giảm biến chứng và chi phí phát sinh về sau có thể mang lại hiệu quả kinh tế tốt hơn.

Vì vậy, khi lựa chọn thuốc cần đánh giá đồng thời hiệu quả điều trị, chất lượng cuộc sống, chi phí trước mắt và những khoản có thể phát sinh trong tương lai.

Để tăng khả năng tiếp cận thuốc, TS Cúc cho rằng cần đẩy mạnh đàm phán giá giữa nhà sản xuất và cơ quan chi trả. Kinh nghiệm tại Anh, Úc, Thái Lan cho thấy các bên có thể thỏa thuận mức giá thấp hơn giá công khai, qua đó giảm gánh nặng cho quỹ BHYT và người bệnh.

Bên cạnh đó, có thể nghiên cứu phát triển quỹ hỗ trợ bệnh nhân ung thư và các chương trình hỗ trợ thuốc do doanh nghiệp dược triển khai như kinh nghiệm của Thái Lan.

Cùng quan điểm, TS Kiều Thị Tuyết Mai, Trường Đại học Dược Hà Nội, cho rằng việc đưa thuốc mới vào danh mục BHYT cần đánh giá cụ thể mức độ cải thiện hiệu quả điều trị, thời gian sống thêm, chất lượng cuộc sống và phần chi phí tăng thêm so với phương pháp hiện có.

Nếu chi phí thuốc vẫn vượt khả năng chi trả, cần xác định nhóm bệnh nhân có thể hưởng lợi nhiều nhất để xây dựng chính sách ưu tiên tiếp cận.

Ngoài giải pháp về thuốc và chính sách thanh toán, các chuyên gia cũng nhấn mạnh vai trò của phòng bệnh, sàng lọc và phát hiện bệnh sớm để nâng cao hiệu quả điều trị.

Bộ trưởng Bộ Y tế thông tin về lộ trình tăng mức đóng - hưởng bảo hiểm y tế

Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo nghị định, trong đó có nội dung đề xuất điều chỉnh mức đóng bảo hiểm y tế theo lộ trình mở rộng quyền lợi, mức hưởng của người tham gia bảo hiểm y tế.