Báo cáo Lương và Thị trường Lao động năm 2026 do Navigos Group thực hiện, dựa trên phản hồi của 250 doanh nghiệp và 1.600 người lao động, cho thấy thị trường lao động Việt Nam đang bước sang một giai đoạn mới: không còn tăng trưởng nóng về số lượng, mà tập trung tái cấu trúc chất lượng nguồn nhân lực.

Từ "ổn định việc làm" sang "ổn định năng lực"

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê được dẫn trong báo cáo, đến năm 2025 Việt Nam có khoảng 53,5 triệu người trong độ tuổi lao động, trong đó gần 33 triệu người làm việc trong khu vực phi chính thức, chiếm hơn 63%. Tỉ trọng lao động phi chính thức lớn khiến bài toán chuẩn hóa kỹ năng và dịch chuyển việc làm trở nên cấp thiết khi tự động hóa ngày càng lan rộng.

Khảo sát cho thấy tư duy nghề nghiệp của người lao động đang thay đổi rõ rệt. Mục tiêu hàng đầu không còn là "giữ một công việc ổn định", mà là nâng cao năng lực để đảm bảo thu nhập và cơ hội dài hạn. Trong các ưu tiên, tăng thu nhập được 54,5% người tham gia lựa chọn, tiếp theo là thăng tiến (44,2%) và phát triển kỹ năng chuyên môn (38,73%).

Đáng chú ý, 35,57% người lao động định hướng theo mô hình đa công việc. Xu hướng này phản ánh sự linh hoạt hóa nghề nghiệp, đa dạng hóa nguồn thu và tận dụng nền tảng số để mở rộng cơ hội, thay vì phụ thuộc vào một vị trí cố định.

Song song với đó, mức độ sẵn sàng học tập lại rất cao. Có tới 89,45% người lao động cho biết sẵn sàng học thêm kỹ năng mới, cho thấy nhận thức ngày càng rõ ràng rằng vòng đời kỹ năng đang rút ngắn nhanh, và việc cập nhật liên tục là điều kiện để duy trì vị thế trên thị trường lao động.

Ở phía doanh nghiệp, ba nhóm năng lực được đánh giá cao trong 3-5 năm tới là: hiểu và ứng dụng công nghệ (76,8%), khả năng thích ứng - linh hoạt (38,8%) và năng lực phân tích, giải quyết vấn đề (26%). Công nghệ không còn là kỹ năng riêng của khối kỹ thuật, mà trở thành yêu cầu nền cho nhiều vị trí từ kinh doanh, tài chính đến nhân sự và vận hành.

AI literacy - "chuẩn năng lực mới" của thị trường lao động

Việt Nam đang nằm trong nhóm quốc gia có tốc độ tiếp cận AI nhanh. Theo khảo sát của Microsoft năm 2024, 88% lao động tri thức tại Việt Nam đã sử dụng AI tạo sinh trong công việc, cao hơn mức trung bình toàn cầu là 75%. AI được ứng dụng nhiều trong marketing, bán hàng, phát triển sản phẩm và công nghệ thông tin.

Tuy nhiên phần lớn người lao động mới chỉ dừng ở mức sử dụng AI như công cụ hỗ trợ cơ bản. Việc thiếu kỹ năng sử dụng AI nâng cao, thiết kế quy trình làm việc cùng AI, phân tích dữ liệu sâu và kiểm soát đầu ra đang tạo ra khoảng cách giữa "đã dùng" và "dùng hiệu quả".

Khoảng cách này khiến nhu cầu xây dựng AI literacy - hiểu cách AI hoạt động, đặt câu hỏi đúng, đánh giá kết quả và phối hợp với AI - trở nên cấp thiết. Trong 3-5 năm tới, AI được dự báo sẽ không còn là lợi thế riêng của một nhóm chuyên gia, mà trở thành "kỹ năng đọc viết mới" của lực lượng lao động, tương tự tin học văn phòng hay ngoại ngữ ở các giai đoạn trước.

Lợi thế cạnh tranh vì thế không nằm ở việc "có dùng AI hay không", mà ở mức độ người lao động biết sử dụng AI như một công cụ tư duy, ra quyết định và tạo giá trị.

Về nhu cầu việc làm, doanh nghiệp dự báo tăng tuyển ở các vị trí gắn với công nghệ và ngành công nghiệp mới như AI - máy học, dữ liệu lớn, an ninh mạng. Song song, các nghề chăm sóc con người như tư vấn tâm lý, sức khỏe tinh thần và điều dưỡng cũng được dự báo tăng trong bối cảnh áp lực tinh thần gia tăng và dân số già hóa. Ngược lại, các công việc lặp lại, thủ công hoặc bán thủ công được dự báo thu hẹp dần.

Có kỹ năng AI, tăng lợi thế cạnh tranh

Xu hướng các công ty trên thế giới đều có kế hoạch bắt đầu hoặc đẩy mạnh việc triển khai trí tuệ nhân tạo (AI), hoặc bạn trở nên thành thạo AI hoặc bạn sẽ rất dễ bị bỏ lại phía sau.