Nhân chuyện "trăm năm trong cõi người ta", một bộ phim tài liệu về tờ báo lừng lẫy cũng ra đời trong năm nay, cùng nhìn lại lịch sử dài của một tờ báo.

Từ bãi vàng đến đô thị

Harold Ross sinh ra trong một gia đình thợ mỏ miền Colorado trong thập niên cuối cùng của thế kỷ 19. Ở tuổi 25 ông làm việc cho rất nhiều tờ báo. Và ở tuổi 33 ông cùng vợ mình là bà Jane Grant thành lập The New Yorker.

Trên bìa số đầu tiên của tờ báo (1925) là bức biếm họa vẽ một quý ông có vẻ kiêu kỳ, đội chiếc mũ cao trong bộ trang phục sang trọng như quý tộc. Đây không chỉ là một nhân vật trên bức minh họa thông thường, nhân vật này còn có một cái tên: Eustace Tilley.

Kể từ đây, hình ảnh Eustace Tilley không chỉ là "gương mặt đại diện" cho The New Yorker mà trở thành một nhân vật đi vào văn hóa đại chúng. Tạo hình và thần thái của nhân vật này ấn tượng đến nỗi về sau trong các số kỷ niệm, Eustace Tilley thường tái xuất trên trang bìa The New Yorker với nhiều biến tấu khác nhau.

Từ khi thành lập, báo đã trải qua nhiều đời tổng biên tập, trong số đó không ít vị có tầm nhìn khác biệt. Với những phong cách điều hành khác nhau, các tổng biên tập này đã lèo lái The New Yorker qua từng giai đoạn của lịch sử, trước những đổi thay của thời đại.

Làm sao để The New Yorker vẫn là The New Yorker nhưng đồng thời làm gì để không dần biến tờ tạp chí thành một ông Eustace Tilley già cả, ưa cằn nhằn, ngại thay đổi?

Trong phim tài liệu The New Yorker at 100, tuy không đề cập trực tiếp nhưng các nhà làm phim lẫn các nhân vật khách mời đã đưa ra những quan điểm cá nhân để trả lời câu hỏi đó.

Điều quan trọng là The New Yorker không uốn éo mình để cố thích nghi, nó vẫn là một tờ tạp chí, phục vụ bạn đọc và cần nói thêm "bạn đọc" ở đây nghĩa là nhấn mạnh vào việc "đọc". Cho nên khi Tina Brown, vị nữ tổng biên tập đầu tiên của The New Yorker, đề xuất phát triển tờ báo theo hướng "đa phương tiện" hơn, bà đã không nhận được sự đồng tình. Bà chọn rời đi dù đã có quãng thời gian làm việc không ngắn (1992-1998).

Sự "đổ vỡ" đường đột giữa Tina Brown và The New Yorker đã dẫn đến việc David Remnick, người làm việc ở tờ báo từ năm 1992, lên làm tổng biên tập The New Yorker và "nhiệm kỳ" của ông kéo dài đến tận hôm nay.

Ông là nhân vật quan trọng xuất hiện trong The New Yorker at 100. Những chia sẻ chân thành của ông về nghề, về tòa soạn cũng như chuyện cá nhân đã giúp kéo những người làm một tờ báo bị không ít lời ra tiếng vào là theo "chủ nghĩa tinh hoa" bước khỏi cái "tháp ngà" tưởng tượng của công chúng, trở nên gần gũi hơn, chân thành hơn. Họ cơ bản cũng giống như bao người lao động khác trong thị trường lao động nghiệt ngã này.

Không chỉ là giấy mực

Giới văn chương chữ nghĩa nhiều khi chẳng quen với cái tên The New Yorker bằng dân thiết kế. Vì ngày nay có một bộ chữ được sử dụng trong thiết kế đặt tên theo The New Yorker.

Không chỉ có mỗi nhân vật Eustace Tilley để nhận diện thương hiệu, The New Yorker tập trung vào hình thức, trình bày, phông chữ có độ nhận diện cao, cách viết, thậm chí là cách dùng… dấu phẩy.

Những điều này giúp dấu ấn The New Yorker trong văn hóa đại chúng Mỹ sâu đậm. Phim The New Yorker at 100 đã điểm qua những lần tờ báo xuất hiện trên phim ảnh, truyền hình, trong các câu đùa, trong phim hoạt hình… Nhân kỷ niệm trăm năm, tờ báo đã có hoạt động chiếu lại các bộ phim có liên quan đến The New Yorker.

Bên cạnh việc trình chiếu các bộ phim là triển lãm bìa tạp chí. Có thể nói The New Yorker là một trong những ấn bản có bìa đẹp và được đầu tư nhất, có thể tồn tại độc lập như một tác phẩm nghệ thuật. Những bìa báo mang phong cách biếm họa, truyện tranh đã diễn tả tinh thần, phong cách độc đáo của tờ báo.

Và cũng không quên những bài viết, thứ đã giúp The New Yorker duy trì phong độ trong suốt trăm năm. Những phóng sự gai góc, những bút ký chiến tranh trực tiếp từ hiện trường, những truyện ngắn xuất sắc của nhiều nhà văn danh tiếng từ khắp nơi trên thế giới.

Từ Vladimir Nabokov (cộng tác với tờ báo từ năm 1942 đến tận lúc mất năm 1976) tới Murakami Haruki thời danh. Mỗi năm tòa soạn nhận được hàng chục ngàn truyện ngắn và chỉ đăng được một phần rất ít trong số đó.

Đó là những bài báo mang tính bước ngoặt như "Hiroshima" của John Hersey đăng trên The New Yorker từ năm 1946, đã thay đổi quan niệm của người Mỹ về chiến tranh. Đó là "Mùa xuân vắng lặng" của Rachel Carson. Đó là "Máu lạnh" của Truman Capote.

Các nhà làm phim dành không ít thời lượng để phỏng vấn những văn nghệ sĩ nổi tiếng, những độc giả của tờ The New Yorker. Ta có Jesse Eisenberg từng có bài viết đăng trên tờ này. Anh là diễn viên quen mặt với khán giả qua các phim The Social Network, Now you see me, Zombieland. Ta có Chimamanda Ngozi Adichie, tác giả của tiểu thuyết Nửa mặt trời vàng, có bài viết trong ấn bản kỷ niệm trăm năm của The New Yorker.

Hơn một tiếng rưỡi là nỗ lực lớn để khái quát lịch sử, vai trò của một tờ báo có tuổi đời trăm năm. Nhưng trong một tiếng rưỡi đó, khán giả đã có một hình dung nhất định về điều đã làm nên một tờ báo tuyệt vời, không chỉ nhờ giấy và mực.

Xuất hiện trên bìa báo Time, ông Elon Musk gây bão khi chiếm 'ghế nóng' của ông Trump

Bìa tạp chí Time đăng hình tỉ phú Elon Musk ngồi sau bàn tổng thống Mỹ đang thu hút sự chú ý và tranh luận, về vị thế quyền lực của ông trên chính trường Mỹ.