Tập đoàn Nhật sắp mua 5% vốn MSR kinh doanh khoáng sản ra sao?

Tập đoàn Sojitz (Nhật Bản) vừa ký biên bản ghi nhớ với Masan Group (MSN) để mua 5% vốn Masan High-Tech Materials (MSR), chủ mỏ đa kim Núi Pháo và nhà máy tinh luyện vonfram ở Thái Nguyên.

Tập đoàn Sojitz rút dần khỏi than, tìm khoáng sản cho chip và pin

Bên cạnh khoản đầu tư, Sojitz sẽ ký các thỏa thuận dài hạn để phân phối vonfram và florit của MSR tại Nhật Bản, nhắm tới khách hàng trong các ngành bán dẫn, ô tô, hàng không vũ trụ và năng lượng.

Thương vụ MSR diễn ra chưa đầy một tháng sau khi Sojitz ký thỏa thuận bán toàn bộ phần sở hữu tại mỏ than Gregory Crinum ở bang Queensland (Úc), mỏ do tập đoàn nắm 100%.

Sojitz cho biết thương vụ nằm trong chủ trương thoái phần lớn mảng than luyện kim tại Úc, và tập đoàn cam kết thoái toàn bộ tài sản than luyện kim chậm nhất vào năm 2050.

Theo ông Katsunori Okada, Giám đốc vận hành khối Kim loại, Khoáng sản và Tái chế của Sojitz, lợi nhuận của khối lâu nay chủ yếu đến từ việc cung cấp than, quặng sắt và kim loại hiếm cho khách hàng Nhật Bản, cùng mảng kinh doanh thép.

Ông cho biết xe điện làm nhu cầu pin tăng, số hóa làm nhu cầu chip bán dẫn tăng, còn sản phẩm ngày càng đòi hỏi chất lượng cao hơn nên loại khoáng sản cần dùng cũng thay đổi. Vì vậy, khối đang dồn sức xây chuỗi cung ứng cho nhóm khoáng sản thiết yếu và cho thép xanh, đồng thời coi mảng than là nguồn tạo tiền mặt cho các khoản đầu tư mới.

Trong nhóm khoáng sản thiết yếu, Sojitz có quan hệ lâu năm và nắm cổ phần tại CBMM, nhà sản xuất niobi của Brazil. Niobi được pha vào thép, nhất là thép làm ô tô, để tăng độ bền và giảm trọng lượng. Sojitz đang tìm ứng dụng mới cho niobi, như loại pin lithium-ion sạc siêu nhanh mà tập đoàn phát triển cùng Toshiba và CBMM.

Tháng 7-2026, Sojitz và Tổ chức An ninh Kim loại và Năng lượng Nhật Bản (JOGMEC) ra quyết định đầu tư chính thức vào dự án sản xuất gali tại một nhà máy alumin, nguyên liệu làm nhôm, của Alcoa ở Tây Úc. Gali là nguyên liệu làm đèn LED và một số loại chất bán dẫn. Chính phủ Nhật Bản, Úc và Mỹ hợp tác trong dự án, còn Sojitz là bên bao tiêu, bán gali sang Nhật và các nước có nhu cầu.

Hơn nửa thế kỷ nhập đất hiếm cho Nhật

Mảng khoáng sản Sojitz làm lâu năm là đất hiếm. Nissho Iwai, tiền thân của Sojitz, bắt đầu kinh doanh đất hiếm từ thập niên 1960. Đất hiếm là nhóm 17 nguyên tố được pha vào kim loại khác để tăng lực từ và độ bền, dùng làm nam châm cho mô tơ xe điện, tua bin gió và robot công nghiệp.

Theo Sojitz, do không có cơ sở tinh luyện đất hiếm trong nước, Nhật Bản từ lâu phải nhập khẩu gần như toàn bộ lượng đất hiếm cần dùng. Riêng Sojitz đã nhập đất hiếm từ Trung Quốc gần 60 năm.

Năm 2010, Sojitz bắt đầu đàm phán với Lynas, công ty khai thác mỏ đất hiếm Mt Weld ở Tây Úc. Tháng 3-2011, được Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản hỗ trợ, Sojitz cùng JOGMEC cho Lynas vay và góp vốn tổng cộng 250 triệu USD.

Đổi lại, Sojitz được phân phối độc quyền đất hiếm của Lynas tại Nhật và được ưu tiên mua tối đa 9.000 tấn mỗi năm. Theo tính toán của Sojitz, lượng này bằng 30% nhu cầu đất hiếm của Nhật năm 2011.

Quặng khai thác ở Úc được làm giàu ngay tại mỏ rồi chuyển sang nhà máy của Lynas ở Malaysia để tách và tinh luyện. Sojitz ước tính chuỗi cung ứng này hiện đáp ứng 70% nhu cầu đất hiếm nhẹ neodim-praseodim của Nhật.

Từ đất hiếm nhẹ, Sojitz mở rộng sang đất hiếm nặng, nhóm khan hiếm hơn, dùng để tăng khả năng chịu nhiệt của nam châm. Tháng 3-2023, liên doanh của Sojitz và JOGMEC góp thêm 200 triệu đôla Úc vào Lynas, đổi lấy quyền đưa tối đa 65% sản lượng dysprosi và terbi của Lynas về Nhật.

Lô hàng đầu tiên về Nhật vào tháng 10-2025. Sojitz dự kiến nguồn này đáp ứng 30% nhu cầu dysprosi và terbi của Nhật.

Tháng 3-2026, liên doanh sửa hợp đồng dài hạn với Lynas, nâng phần sản lượng đất hiếm trung và nặng Lynas bán sang Nhật lên 75% và bổ sung samari cùng ba nguyên tố khác vào danh sách hàng được mua. Sojitz và Lynas cũng ký biên bản ghi nhớ để cùng thăm dò, phát triển mỏ đất hiếm mới trong và ngoài nước Úc.

Masan và Sojitz ký MOU, hướng tới đầu tư 5% cổ phần MSR

Tập đoàn Sojitz của Nhật Bản dự kiến mua 5% cổ phần Masan High-Tech Materials (MSR), đồng thời ký thỏa thuận phân phối sản phẩm vonfram và florit tại Nhật Bản.