Công trường phía đông đường vành đai 3 TP.HCM, khu vực 14,7km cầu cạn (TP Thủ Đức cũ) đang liên tục tăng tốc - Ảnh: CHÂU TUẤN
Trong bối cảnh đó đầu tư công không chỉ là công cụ kích cầu mà trở thành đòn bẩy tái cấu trúc không gian đô thị, mở ra cơ hội định hình mô hình siêu đô thị đa trung tâm theo định hướng giao thông công cộng (TOD), với hạ tầng chiến lược đóng vai trò dẫn dắt.
Hạ tầng chiến lược làm trục dẫn dắt
Ngay từ đầu năm 2026, TP.HCM đã đồng loạt động thổ, khởi công nhiều dự án nghìn tỉ đồng. Trong các dự án hạ tầng được triển khai theo hình thức đối tác công tư (PPP) có thể kể đến Khu liên hợp thể dục thể thao quốc gia Rạch Chiếc, cầu Phú Mỹ 2 và cầu Cần Giờ, với tổng mức đầu tư hơn 182.000 tỉ đồng.
Trong đó, dự án Khu liên hợp thể dục thể thao quốc gia Rạch Chiếc có quy mô gần 187ha, tổng vốn đầu tư hơn 145.600 tỉ đồng, được kỳ vọng giải quyết nhu cầu về hạ tầng thể thao, đóng vai trò là một cực phát triển đô thị mới ở phía đông TP.HCM, góp phần tái cấu trúc không gian phát triển và tạo dư địa tăng trưởng dài hạn.
Theo các chuyên gia, để duy trì mức tăng trưởng trên 10%, mỗi năm TP.HCM cần huy động bổ sung từ 8 - 12 tỉ USD vốn đầu tư trong khi nguồn lực từ ngân sách giai đoạn 2026 - 2030 chỉ có thể đáp ứng khoảng 30% nhu cầu, còn lại TP phải tìm lời giải từ khu vực tư nhân.
Tín hiệu tích cực là khu vực tư nhân đã tham gia sâu với các dự án hạ tầng và tái thiết đô thị quy mô lớn của TP. Chẳng hạn dự án hạ tầng và tái thiết đô thị theo mô hình TOD tại khu vực Hàng Xanh do Công ty CP Đầu tư hạ tầng kỹ thuật TP.HCM (CII) đề xuất, với tổng mức đầu tư dự kiến lên tới 18,6 tỉ USD (tương đương khoảng 487.000 tỉ đồng).
Dự án được kỳ vọng giải quyết ùn tắc giao thông tại một trong những nút giao trọng điểm của TP, hướng tới tái thiết toàn bộ không gian đô thị xung quanh, tối ưu hóa giá trị đất và tạo nguồn lực tái đầu tư cho hạ tầng. Đây được xem là mô hình thử nghiệm cho cách TP.HCM "biến hạ tầng thành tài sản tài chính" thay vì chỉ là chi phí đầu tư.
Ngoài ra, nhiều tập đoàn tư nhân lớn như Vingroup, Masterise, Becamex, Thaco, Sovico, Phát Đạt... cũng đang nghiên cứu và đề xuất đầu tư vào các dự án hạ tầng, từ đường bộ đến metro và đường sắt đô thị, thậm chí cả trường học. Theo các chuyên gia, điều này cho thấy khu vực tư nhân đang chuyển từ vai trò "ăn theo hạ tầng" sang trực tiếp tham gia kiến tạo hạ tầng.
Tái cấu trúc siêu đô thị TP.HCM bằng TOD
Trao đổi với Tuổi Trẻ, KTS Ngô Viết Nam Sơn cho rằng việc tổ chức giao thông công cộng cho siêu đô thị gần 15 triệu dân TP.HCM không còn là lựa chọn nữa mà là vấn đề sống còn nhằm giải quyết các vấn đề về môi trường, tiếng ồn, ô nhiễm không khí và đảm bảo kinh tế luân chuyển tốt.
Theo ông Sơn, một siêu đô thị thế hệ mới không thể chỉ dựa vào hạ tầng vật chất, mà phải đồng thời phát triển hạ tầng số, bao gồm dữ liệu lớn (Big Data), IoT và các hệ thống quản lý theo thời gian thực nhằm tối ưu hóa vận hành, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả quản trị.
Đây cũng chính là nền tảng để đầu tư công chuyển từ vai trò "mở đường" sang "dẫn dắt", tạo khung xương cho các mô hình phát triển mới như đô thị sân bay, khu thương mại tự do, hệ thống TOD hay các trung tâm logistics liên kết đa phương thức.
"Giá trị thực sự của TOD nằm ở việc hình thành các khu đô thị vệ tinh hiện đại gắn liền với hệ thống nhà ga metro và các đầu mối giao thông lớn. Thay vì các dự án địa ốc đơn thuần, các khu đô thị TOD sẽ trở thành những cực tăng trưởng mới, nơi tích hợp đầy đủ công ăn việc làm, hoạt động sản xuất và dịch vụ", ông Sơn nói. Ông cho rằng việc chuyển đổi từ cấu trúc đơn tâm sang đa trung tâm thông qua TOD sẽ giúp phân bổ lại nguồn lực và dân cư một cách hiệu quả, tạo ra những không gian kinh tế năng động hơn.
Việc hình thành các cộng đồng đô thị với bán kính "15 phút", nơi người dân có thể tiếp cận việc làm và dịch vụ thiết yếu ngay tại chỗ không chỉ giúp giảm áp lực giao thông mà còn gia tăng tính gắn kết xã hội.
"Việc triển khai TOD dọc theo 7 tuyến metro trong thập kỷ tới có thể mang lại cho ngân sách TP nguồn thu khổng lồ. Đó là nguồn lực tài chính quan trọng để TP tái đầu tư vào các hạ tầng chiến lược khác, tạo ra hiệu ứng lan tỏa cho toàn bộ nền kinh tế", ông Sơn khẳng định.
Tuy nhiên để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số, theo ông Sơn, TP.HCM cần một chiến dịch tổng lực. Thay vì chỉ nhìn nhận ở cấp độ vĩ mô, TP cần xem xét mỗi cấp hành chính, mỗi phường, xã như một "đơn vị kinh tế - xã hội" độc lập. "Việc tạo ra một môi trường "tranh đua" giữa các đơn vị này trong việc đạt chỉ tiêu tăng trưởng sẽ giúp khai thác tối đa tiềm năng bản địa, mở rộng dư địa phát triển ngay từ cấp cơ sở", ông Sơn nói.
Phải thay đổi mô hình tăng trưởng
TS Nguyễn Duy Quang, Trưởng ngành kinh tế số Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TP.HCM, cho rằng vai trò đầu tàu kinh tế của TP.HCM đang chịu sức ép lớn từ cả hạn chế nội tại và biến động bên ngoài. TP không còn nhiều dư địa tăng trưởng theo chiều rộng, buộc phải chuyển sang mô hình phát triển chiều sâu dựa trên đổi mới sáng tạo, năng suất, kinh tế số và kinh tế tri thức; nếu chậm chuyển đổi, nguy cơ suy giảm lợi thế dẫn dắt là rõ rệt.
Bên cạnh đó áp lực cạnh tranh gia tăng khi nhiều địa phương trong nước bứt phá nhờ cải cách và hạ tầng, trong khi các trung tâm khu vực thu hút mạnh dòng vốn chất lượng cao. Những ràng buộc về cơ chế, chính sách và phân quyền tiếp tục là điểm nghẽn khiến TP.HCM chưa phát huy hết tiềm năng.
"Việc trao quyền mạnh mẽ hơn cho TP.HCM, đi kèm cơ chế quản lý linh hoạt, "đo ni đóng giày" cho một đô thị đặc biệt, sẽ tạo điều kiện để TP chủ động hơn trong phân bổ nguồn lực, thu hút đầu tư, phát triển hạ tầng và thử nghiệm các mô hình kinh tế mới", ông Quang nói.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận