"Đại Việt GPT" và "Khát vọng Cửu Long" là hai dự án khởi nghiệp của sinh viên Đại học Đà Nẵng. Dù chọn hướng đi khác nhau song cùng tận dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) để sáng tạo, có chung mong muốn không để lịch sử, di sản đứng ngoài đời sống người trẻ.

Với các bạn, lịch sử không phải là những bài học khô khan, văn hóa cũng không chỉ là ký ức cần bảo tồn mà trở thành trải nghiệm, đối thoại và câu chuyện có thể được kể lại theo nhiều cách.

Đối thoại cùng lịch sử, đừng học thuộc

"Vì sao lịch sử lại khó tiếp cận với học sinh?", câu hỏi tưởng chừng đã quá quen thuộc trở thành điểm khởi đầu cho dự án "Đại Việt GPT" của nhóm sinh viên Trường đại học Bách khoa Đà Nẵng bắt đầu hiện thực ý tưởng của mình.

Phạm Quang Nhựt, trưởng nhóm dự án, cho rằng cách học lịch sử hiện nay ở nhiều nơi vẫn thiên về đọc chép, ghi nhớ mốc sự kiện mà thiếu tương tác và cảm xúc. Trong khi đó về bản chất, lịch sử là những câu chuyện rất người, có lựa chọn, có hy sinh, có khát vọng và thể hiện rõ tinh thần dân tộc. 

Từ suy nghĩ đó, "Đại Việt GPT" đã ra đời như một thử nghiệm táo bạo để người học có thể trực tiếp "trò chuyện" với các nhân vật lịch sử Việt Nam thông qua nền tảng AI.

Thay cho đọc về chiến thắng Bạch Đằng trong sách giáo khoa, học sinh có thể nghe anh hùng Trần Hưng Đạo kể lại bối cảnh trận đánh năm 1288. Thay vì học thuộc lòng những đều về đại thắng mùa xuân Kỷ Dậu 1789, người học có thể đối thoại với vua Quang Trung về quyết định hành quân thần tốc ra Bắc.

Theo Nhựt, thách thức lớn khi ứng dụng AI vào lịch sử là phải đảm bảo độ chính xác. Nhóm "Đại Việt GPT" ý thức rõ rằng nếu chỉ chạy theo yếu tố hấp dẫn, lịch sử rất dễ bị đơn giản hóa hoặc sai lệch. "Điều nhóm hướng tới không phải là sự thay thế sách giáo khoa mà là muốn tạo thêm một cánh cửa khác để người học bước vào lịch sử bằng sự tò mò và cảm xúc", Nhựt nói.

Vì vậy nền tảng này được xây dựng dựa trên sự kết hợp của nhiều lớp công nghệ. Knowledge graph giúp hệ thống hóa dữ liệu lịch sử, RAG bảo đảm mọi thông tin được truy xuất đều có căn cứ, mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) giúp cuộc đối thoại tự nhiên nhưng không vượt khỏi dữ kiện lịch sử đã được kiểm chứng. 

Đặc biệt công nghệ talking head AI cho phép tái hiện khuôn mặt, giọng nói nhân vật lịch sử dưới dạng mô phỏng 3D, tạo cảm giác gần gũi mà vẫn giữ thần thái của nhân vật.

Đánh thức hát bội bằng ngôn ngữ đồ chơi sưu tập

"Khát vọng Cửu Long" chọn con đường khác: đưa di sản sân khấu truyền thống vào đời sống người trẻ thông qua sản phẩm văn hóa sáng tạo.

Xuất phát từ trăn trở khi thấy nghệ thuật hát bội ngày càng vắng bóng khán giả, nhất là khán giả trẻ, nhóm sinh viên khoa sử - địa - chính trị Trường đại học Sư phạm Đà Nẵng đã thiết kế các mô hình nhân vật hát bội dựa trên các tích tuồng cổ, đóng gói dưới dạng blind box.

Blind box tức là khi người mua không biết trước mình nhận được nhân vật nào nên sẽ tạo cảm giác bất ngờ, kích thích sưu tập. Nhưng điểm cốt lõi không nằm ở hình thức mà ở câu chuyện đi kèm mỗi nhân vật. Mỗi nhân vật trong "Khát vọng Cửu Long" được lấy cảm hứng từ tuồng cổ Nam Bộ mang tính cách, số phận và thông điệp đạo đức riêng.

Nhân vật có thể là chính diện hay phản diện nhưng đều phản ánh quan niệm sống, tinh thần nghĩa hiệp, công bằng của người xưa. Nhật Long, đồng sáng lập dự án, chia sẻ: "Chúng tôi muốn người trẻ tiếp cận hát bội không bằng bài giảng hay lý thuyết mà bằng sự tò mò, thích thú bắt đầu với món đồ cầm trên tay".

Nhóm dự kiến mỗi sản phẩm sẽ đi kèm thẻ câu chuyện và mã QR giúp người sở hữu tìm hiểu sâu hơn về tích tuồng, bối cảnh ra đời và ý nghĩa văn hóa. "Chúng tôi không muốn người trẻ chỉ thấy đẹp mà còn hiểu vì sao nhân vật ấy tồn tại trong lịch sử sân khấu Việt", Long nói.

Sinh viên sáng chế lõi lọc bụi mịn từ nhựa tái sinh

Từ bài toán ô nhiễm rác thải nhựa và bụi mịn ngày càng nghiêm trọng, nhóm sinh viên Trường đại học Tôn Đức Thắng (TDTU) đã nghiên cứu và phát triển lõi lọc bụi mịn làm từ nhựa tái sinh.