Sau thông tin hành khách nước ngoài kiện Asiana Airlines yêu cầu bồi thường 100 triệu USD vì bị từ chối nhập cảnh Việt Nam do không có thị thực, nhiều người cho rằng câu chuyện hy hữu trên hoàn toàn có thể xảy ra lần nữa khi có sai sót trong quy trình kiểm tra giấy tờ du lịch cả từ phía hãng bay và hành khách.

Tuổi Trẻ đã có cuộc trò chuyện với TS Nguyễn Thị Hải Hằng, nguyên Giám đốc Học viện Hàng không Việt Nam, Trưởng ban Trainair Plus-ICAO, trước dịp nghỉ lễ. 

Kiểm tra thị thực là trách nhiệm của ai?

Theo quy định quốc tế trong lĩnh vực vận tải hàng không (ICAO, IATA), khi làm thủ tục check-in cho hành khách trên các chuyến bay quốc tế, hãng vận chuyển phải kiểm tra đồng thời quốc tịch, hộ chiếu, thị thực (visa) và hành trình quá cảnh.

Tuy nhiên, các quy định này cũng chỉ rõ đây là việc hãng hàng không kiểm tra điều kiện đủ để ra quyết định chấp nhận vận chuyển hành khách hay không, còn quyền quyết định cuối cùng cho phép nhập cảnh thuộc cơ quan xuất nhập cảnh của quốc gia đến.

Việc hành khách được hãng cho lên tàu bay không đồng nghĩa với việc chắc chắn hành khách này được nhập cảnh vì kiểm tra của hãng không thay thế kiểm soát biên giới tại nơi đến.

Hành khách luôn là người có nghĩa vụ chuẩn bị đầy đủ các giấy tờ tùy thân hợp lệ của bản thân mình. Hãng hàng không cũng phải có trách nhiệm kiểm tra nghiệp vụ điều kiện giấy tờ trước khi chấp nhận vận chuyển, còn quyết định cuối cùng cho phép nhập cảnh hoàn toàn thuộc về cơ quan xuất nhập cảnh. 

Sự việc vừa rồi xảy ra với một hành khách Mỹ bị từ chối nhập cảnh do không có thị thực vào Việt Nam và hành khách này đang khởi kiện hãng hàng không đã chấp nhận vận chuyển cô đến Việt Nam là một trường hợp khá hy hữu, nhưng hoàn toàn có thể xảy ra. Khả năng rất cao là đã có một lỗ hổng trong quy trình kiểm tra giấy tờ du lịch (travel documents).

Các tình huống đã xảy ra có thể là:

- Nhân viên làm thủ tục hành khách xác định sai điều kiện nhập cảnh, chẳng hạn như nhầm rằng quốc tịch đó được Việt Nam miễn thị thực, hoặc nhầm thời hạn/phạm vi được miễn thị thực hoặc nhầm lẫn giữa các loại giấy tờ dẫn đến hiểu sai là đủ điều kiện nhập cảnh vào Việt Nam.

- Nhân viên nhập thông tin đầu vào hệ thống làm thủ tục bị sai, ví dụ như quốc tịch, loại hộ chiếu, điểm đến cuối cùng hoặc tình trạng cư trú… Khi thông tin đầu vào sai thì kết quả kiểm tra tự động trên hệ thống cũng có thể sai. Hoặc hệ thống đã đưa ra cảnh báo nhưng nhân viên làm thủ tục đã chỉnh lại bằng thủ công hoặc xử lý ngoại lệ không đúng thẩm quyền.

- Hoặc hành khách được check-in through tại một sân bay trung chuyển, đặc biệt trong quá trình bay interline/codeshare với hãng khác, khiến trách nhiệm kiểm tra giữa hãng khai thác và nhân viên dịch vụ mặt đất không được thực hiện đầy đủ.

- Hoặc hành khách đã thực hiện việc check-in trực tuyến và khâu kiểm tra giấy tờ trực tiếp tại quầy hoặc tại cửa ra tàu bay không được thực hiện đầy đủ.

Như vậy, nếu mọi quy trình được tuân thủ nghiêm túc thì về nghiệp vụ, hành khách lẽ ra phải được phát hiện và dừng lại không được phép thực hiện chuyến bay.

Hành khách có thể khởi kiện trong trường hợp này không?

Về nguyên tắc, hành khách có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện hãng hàng không nếu có bằng chứng cho thấy hãng đã tắc trách, đã sai trong quá trình kiểm tra và chính sai sót đó gây ra thiệt hại cho cá nhân hành khách.

Tuy nhiên, việc hãng chấp nhận vận chuyển khách tự nó chưa đủ để xác lập trách nhiệm bồi thường. Nếu hành khách vốn không có thị thực bắt buộc phải có thì lỗi của chính hành khách vẫn là yếu tố rất quan trọng và có thể làm giảm, thậm chí loại trừ trách nhiệm bồi thường.

Trong một vụ việc cụ thể, cần truy vết lại toàn bộ quá trình làm thủ tục của hành khách và kiểm tra lại hệ thống làm thủ tục tại cảng hàng không xuất phát/trung chuyển, giấy tờ hành khách đã xuất trình, các trao đổi với nhân viên check-in và điều kiện vận chuyển của hãng trước khi có kết luận của cơ quan chức năng bên nào phải chịu trách nhiệm tới mức độ nào.

Cần làm gì nếu bị từ chối nhập cảnh?

Trước hết, để tránh rơi vào tình trạng bị từ chối nhập cảnh vì thiếu giấy tờ, hành khách khi bay quốc tế cần phải hiểu rõ quy định về xuất nhập cảnh để thực hiện tốt ngay từ khâu chuẩn bị, tránh những rắc rối có thể xảy ra.

Không nên chủ quan, chờ đến quầy check-in để hãng hàng không kiểm tra hộ mình. Quy định nhập cảnh, quá cảnh tại các quốc gia khác nhau và thay đổi khá thường xuyên. 

Theo đó, hành khách không nên chỉ kiểm tra xem mình có visa hay chưa mà phải kiểm tra xem visa đó có đúng người, đúng hộ chiếu, đúng thời gian, đúng số lần nhập cảnh và có phù hợp với toàn bộ hành trình, kể cả điểm quá cảnh hay không.

Nếu phát hiện visa hết hạn hoặc sai thông tin, tốt nhất không nên ra sân bay để thực hiện chuyến bay với hy vọng là nhân viên hãng hàng không sẽ giải quyết cho đi, mà phải liên hệ ngay với cơ quan cấp visa và hãng hàng không để xử lý trước chuyến bay.

Trong trường hợp đã đến nước bạn và bị từ chối nhập cảnh, hành khách nên tuân thủ cơ quan xuất nhập cảnh tại nước sở tại, yêu cầu làm rõ và nếu có thể, xin được cấp văn bản lý do từ chối, đồng thời liên hệ hãng hàng không để xử lý hành trình trở về và cơ quan đại diện Việt Nam tại nước sở tại nếu cần hỗ trợ.

Quan trọng nhất là hành khách cần giữ lại toàn bộ giấy tờ, thẻ lên tàu bay, các trao đổi với đại diện hãng hàng không và hóa đơn phát sinh. Những tài liệu này sẽ rất quan trọng nếu sau đó cần khiếu nại hoặc xác định trách nhiệm giữa hàng khách, hãng hàng không và các bên liên quan. 

Hành khách kiện Asiana Airlines đòi 100 triệu USD sau khi bị Việt Nam từ chối nhập cảnh

Một hành khách đã nộp đơn kiện Asiana Airlines tại Mỹ khi cho rằng việc cô bị từ chối nhập cảnh Việt Nam do thiếu thị thực là trách nhiệm của hãng. Cô còn yêu cầu được bồi thường 100 triệu USD.