Trong điều kiện giao thông thuận lợi và hệ thống ship hàng nhanh chóng tỏa khắp hiện nay, người dân các TP lớn vẫn có thể ăn Tết với các món chân quê, kể cả những món ăn dân dã như mắm miệt Châu Đốc, rau rừng U Minh, cá khô Mộc Hóa, Hồng Ngự, ba khía Đất Mũi...

Ký ức hương vị quê nhà

Người viết bài này có anh bạn tên Hạnh đã xa quê hương hơn 10 năm để đi học và định cư tại Canada. Đây là lần đầu anh thu xếp về đón Tết ở Sài Gòn. Đêm 25 tháng chạp Hạnh mới về đến sân bay Tân Sơn Nhất nhưng cách đây cả tháng anh đã hào hứng chat chit lên thực đơn cả dãy món ăn Tết cho thỏa sự thương nhớ, thèm thuồng sau bao năm xa cách.

- "Chi ơi, tao muốn Tết được ăn vịt nấu chao nè, cá lóc đồng nướng chấm mắm me nè, canh chua lươn nấu cơm mẻ, bắp chuối, ngò gai, rau om nè, rồi lẩu mắm cá linh, cá trê vàng nướng chấm muối ớt nữa...

- Dễ ẹc, để tụi tui tính cho. Ông cứ mang cái bụng bự về đây chứa cho hết nghen".

Người viết bài này nghe Hạnh nhắn món ăn thòm thèm của quê hương mà cảm giác như nghe được cả tiếng anh ta nuốt nước miếng ở tít bên kia bán cầu.

Điều thú vị là xa quê hương đã lâu, Hạnh vẫn nhớ và kể tỉ mỉ từng món món ăn đầy ắp kỷ niệm mà mình muốn được ăn dù chỉ được vỏn vẹn 15 ngày nghỉ Tết ở quê cha đất mẹ. Là dân gốc Cái Bè, Tiền Giang (cũ) lên Sài Gòn học một thời gian rồi qua luôn Canada đã hơn 10 năm, Hạnh vẫn nhớ và thèm món cháo cá lóc nấu với rau đắng đất (loại lá nhỏ mỏng). 

Anh tâm sự hồi chưa đi định cư vẫn hay cùng gia đình ghé quán cháo cá Cây Sung ở TP Tân An, tỉnh Long An (cũ) để ăn cho đã thèm món dân dã mà ai quen miệng rồi thì "ghiền luôn". Thậm chí anh còn nhớ quán này hay đem cả nồi lên bàn nấu để khách được ăn cháo nóng. Người sành ăn thường kêu thêm đĩa rau đắng đất và cái đầu cá liền với bộ lòng để ăn cho "đã ghiền".

Hào hứng tâm sự những món ăn đầy ắp kỷ niệm quê hương muốn thưởng thức trong dịp Tết này, Hạnh kể ngày trước mỗi lần về quê vườn Cai Lậy luôn mê mẩn với vịt nấu chao. Loại vịt xiêm thả bầy ở vườn, nạc nhiều, ít mỡ nấu với chao đỏ ăn cùng rau muống nước và cải bẹ xanh thì "thôi rồi ngon nhức nách". Bà ngoại và các dì ở quê lần nào đón thằng cháu về chơi cũng đều chuẩn bị sẵn ba con vịt xiêm bự và cả thúng rau sống mới đủ cho miệng ăn thòm thèm của thằng cháu.

Hạnh nhớ mỗi lần về quê, anh còn được các dì đãi món cá nướng rơm hoặc lá dừa khô thơm phức. Đó là những con cá lóc hoặc cá trê vàng bự bằng cùm tay nướng chấm muối hột đâm với ớt xanh hoặc cuốn bánh tráng chấm mắm cá linh. 

Rau sống thì thập cẩm đầy cả mâm nhưng Hạnh mê nhất là cọng hẹ nước vừa mềm vừa dai, ngọt thanh thanh. Đó là một loại rong mọc dại dưới kênh rạch vùng Đồng Tháp Mười và trên đồng ruộng mùa nước nổi mà người ta hay... giành ăn với vịt. Hạnh hồi còn ở quê cũng từng lội ruộng nhổ loại hẹ nước này về chấm nước cá kho ăn bữa cơm tối quây quần ấm cúng bên gia đình.

Nhiều năm ở xứ tuyết Canada, Hạnh thừa mứa thịt thà đông lạnh nhưng vẫn thèm chảy nước miếng khi nhắc nhớ món ăn quê nhà, những thứ mà bên đó chỉ tìm thấy trong giấc mơ. Tâm sự như đùa nhưng thiệt bụng với các bạn sắp được hội ngộ sau bao năm xa cách, Hạnh nói: "Tết này tui phải ăn ít nhứt 30 món hồi còn cởi truồng tắm mưa, mỗi ngày hai món, phải đủ hết 15 ngày mới trở lại Canada".

Món dân dã mà đặc sản ngày Tết

Hiện nay nhiều sản vật tự nhiên của sông nước miền Tây đã suy giảm nhưng những người sành ăn và thạo mua vẫn không quá khó tìm để có món chân quê mà ngon miệng ngày Tết. Các loại cá đồng như cá lóc, cá trê, cá rô, cá chạch, cá chốt, cá linh... vẫn về nhiều mỗi mùa nước nổi và giá cũng hạ nhiều. 

Như mùa nước 2025 vừa rồi cá lóc tự nhiên cỡ nửa cổ tay lưới được bán tại ruộng chỉ 60.000-70.000 đồng, thương lái đưa về đến chợ TP còn sống bán cũng không quá 120.000 đồng. Còn cá linh, cá trê cũng chỉ giá đó...

Đến mùa nắng dịp cận Tết ruộng đồng cạn nước, nông dân cày bừa sạ lúa, lượng cá đồng giảm hẳn chỉ còn ở các sông rạch, ao đìa. Tuy nhiên người biết chọn vẫn có thể mua được cá đồng ngay ở các chợ phố dù ít ỏi và giá cả đã tăng. 

Ngay thời điểm cuối tháng 1 này ở chợ nhỏ gần Khu công nghiệp Tân Tạo, TP.HCM, người thích món sông nước vẫn có thể mua cá lóc, cá trê đồng với giá khoảng 140.000-160.000 đồng/kg tùy loại. Người bán khẳng định cá tự nhiên dưới chân rừng tràm hoặc dưới các ao đìa, kênh rạch bao ruộng. Ngoài ra cũng có cá đồng được thả nuôi trong các ruộng xen canh lúa, sen, cá.

Thời điểm sát Tết ai muốn món cá trê đồng kho tộ, cá lóc nấu canh chua để đỡ ngán thịt thà vẫn có thể tìm mua được ở các chợ hoặc những mối hàng giao tận nhà. Tuy nhiên lúc đó giá cả chắc chắn sẽ lên nữa. Người nào muốn tiết kiệm có thể mua ở thời điểm này trữ tủ lạnh. 

Thậm chí một số bà nội trợ sành ăn, thạo đi chợ đã mua trữ ngay dịp mùa nước nổi có cá về nhiều. Họ mua nhiều ký cá linh, cá lóc, cá trê, cá rô đồng về làm sạch rồi phân từng hộp cất tủ lạnh cấp đông. Đến khi muốn ăn món nào cứ lấy từng hộp ra chế biến.

Bà Nguyễn Thị Phương Nga - nội trợ ở phường An Lạc, TP.HCM - là dân gốc Đồng Tháp vui vẻ kể: "Hồi đầu tháng 12 nước nổi dần rút, cá đồng nhiều, tôi đã mua 20kg các loại cá linh, cá lóc, trê trữ tủ lạnh ăn dần. Món nghe quê mùa thiệt nhưng ngày Tết mà mời bạn bè lai rai bằng nồi lẩu mắm cá linh, đĩa cá trê vàng chiên giòn chấm mắm gừng thì ai cũng gật gù mê lắm". 

Bà Phương Nga cũng thừa nhận cá đồng trữ đông thì không so được với cá tươi sống làm ăn ngay nhưng nếu biết cách làm sạch, bỏ từng hộp rồi cấp đông ngay thì bảo đảm vẫn ngon hơn hẳn cá nuôi. "Đặc biệt là tôi mua ở thời điểm nhiều cá đồng thì giá cả chưa bằng một nửa giá mua lúc Tết", bà nội trợ bật mí chiêu có món ngon ngày Tết mà không phải chi nhiều tiền...

Cũng giống câu chuyện anh Việt kiều Hạnh, ẩm thực thân thương và ngon như thế nào còn tùy khẩu vị vùng miền. Anh Hạnh dân gốc Tiền Giang (cũ) nên thương nhớ các món ăn đậm hương vị sông nước miền Tây. Những người Bắc vào Sài Gòn sinh sống lại thèm vị miền ngoài, cũng như dân miền Trung lại mê các món biển. 

Nói không quá lời là Sài Gòn hiện nay món gì cũng có. Ai thích ăn món Bắc thì ghé chợ Phạm Văn Hai, Xóm Mới, Gò Vấp, ai thương nhớ hương vị biển cả miền Trung thì xin mời ghé chợ Bà Hoa, ai thích lai rai món miền Tây thì mua ở đâu cũng sẵn mà nhiều nhất là các chợ phía tây nam TP...

Tết này các bạn của Hạnh đã chuẩn bị cho người xa quê ăn "đã thèm" các món Nam Bộ nhưng vài người bạn có quê gốc Bắc cũng đã chuẩn bị nồi canh cua rau đay và đĩa thịt heo luộc, dưa muối, cà pháo chấm mắm tôm "chuẩn vị Bắc" cho anh ăn lạ miệng.

Và còn gì thân thương hơn ngày Tết ấm cúng bên gia đình, bạn bè cùng thưởng thức những món ăn ắp đầy ký ức...

Săn đặc sản ăn chơi ngày Tết - Kỳ 5: Ngày xuân chuộng hoa lạ lạ, bánh mứt lành lành

Cùng với lối sống xanh, sống lành, dịp Tết nhiều bạn trẻ chuộng thú chơi xuân nhẹ nhàng với các loại hoa thanh tao, bánh mứt ít ngọt.