Tuổi Trẻ Online đặt vấn đề được nhiều người băn khoăn nêu trên trong cuộc trò chuyện với ông Huỳnh Hồ Đại Nghĩa - chuyên gia chính sách công tại Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM. Ông Nghĩa đã và đang tham gia vào các hoạt động tham vấn chính sách cho tỉnh Bình Thuận (cũ) và Lâm Đồng.

Không có nơi nào hoàn hảo tuyệt đối

* Thưa ông, Đà Lạt và Phan Thiết vốn là những đô thị "có thương hiệu" và là lựa chọn hàng đầu khi tính đến phương án xây dựng trung tâm hành chính - chính trị cho Lâm Đồng mới. Theo ông, vì sao tỉnh lại chọn xã Đức Trọng?

- Dưới góc nhìn của tôi, đây là một lựa chọn hợp lý xét theo logic không gian và quản trị phát triển. Cần hiểu đúng: đây không phải chuyện "hạ vai" Đà Lạt, càng không phải làm mờ Phan Thiết.

Chọn nơi đặt trung tâm hành chính của một tỉnh mới sau sáp nhập chưa bao giờ chỉ là việc tìm chỗ xây trụ sở. Đó là một quyết định tái cấu trúc ảnh hưởng đến cách bộ máy nhà nước vận hành, cách không gian phát triển được tổ chức, và cách một tỉnh tự sắp xếp tương lai trong vài chục năm tới.

Lâm Đồng hôm nay không còn là tỉnh cũ. Sau hợp nhất với Đắk Nông và Bình Thuận, không gian tỉnh Lâm Đồng đã thay đổi về chất: rộng hơn, đa dạng hơn, hội tụ nhiều vùng khác nhau về địa lý, kinh tế, văn hóa và hạ tầng. Trong cấu trúc đó, câu hỏi đặt ra là đâu là vị trí tối ưu để trung tâm hành chính điều phối được toàn tỉnh.

* Cụ thể, Đức Trọng có những ưu thế gì so với các phương án khác, thưa ông?

- Không có nơi nào hoàn hảo tuyệt đối, nhưng Đức Trọng có ưu thế về tính trung hòa tương đối. Đà Lạt nghiêng về cao nguyên trung tâm. Phan Thiết lệch hẳn về duyên hải. Gia Nghĩa kéo trọng tâm về phía tây. Đức Trọng nằm ở thế cân bằng hơn, giúp giảm cảm giác lệch tâm và mở cơ hội tiếp cận công vụ đều hơn cho các vùng.

Trung tâm hành chính đặt sai vị trí sẽ làm tăng chi phí đi lại, chi phí điều phối. Nó còn dễ tạo cảm giác thiên lệch không gian, khiến các vùng khác thấy mình bị quản lý từ xa thay vì được tích hợp trong một cấu trúc chung. Đức Trọng có lợi thế ở chỗ này.

* Còn về yếu tố hạ tầng thì sao?

- Một bộ máy nhà nước hiệu quả không thể đứng ngoài các trục giao thông và dòng chảy kinh tế. Trong quyết định phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch chung xã Đức Trọng - Lâm Đồng, tỉnh đã xác định mục tiêu phát triển khu vực này theo mô hình đô thị thông minh, xanh, bền vững; đi kèm là chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp chế biến, dịch vụ logistics, đô thị hành chính, thương mại quốc tế và hình thành trung tâm hành chính - chính trị tỉnh.

Quyết định phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch cũng nhấn mạnh vai trò của Đức Trọng như cửa ngõ giao thương quốc tế, gắn với Cảng hàng không quốc tế Liên Khương, cao tốc Bảo Lộc - Liên Khương, quốc lộ 20 và các chức năng trung tâm công nghiệp, logistics cấp vùng.

Như vậy, chọn Đức Trọng không phải chọn một khoảng đất trống để xây trụ sở. Đó là chọn một điểm đã có sẵn điều kiện để phát triển thành nơi điều phối hiện đại. Khác hẳn tư duy cũ vốn nhìn trung tâm hành chính chủ yếu qua yếu tố biểu tượng hoặc tính lịch sử.

Đà Lạt, Phan Thiết sẽ phát triển mạnh hơn

* Nhiều người lo Đà Lạt sẽ bị "hạ vai" khi không còn là trung tâm hành chính của tỉnh. Ông nghĩ sao?

- Một trung tâm hành chính mới không thể chọn chỉ để phục vụ nhu cầu trước mắt. Phải nhìn xa hơn chu kỳ 5 năm hay 10 năm, có khi là 50 năm, 100 năm. Ở khía cạnh này, Đà Lạt có điểm yếu rõ.

Đô thị này quý giá, nhưng cũng vì thế quá nhạy cảm. Đà Lạt bị ràng buộc bởi địa hình, quỹ đất, cảnh quan, bảo tồn, môi trường sinh thái, áp lực du lịch và mật độ phát triển. Nếu tiếp tục để Đà Lạt gánh vai trò trung tâm hành chính của một tỉnh lớn hơn rất nhiều so với trước, sớm muộn cũng sẽ xảy ra xung đột chức năng.

Một đô thị khó có thể vừa là di sản, vừa du lịch khí hậu, vừa không gian sáng tạo, vừa trung tâm dịch vụ tri thức, lại vừa phải gánh thêm toàn bộ áp lực hành chính - công vụ của một tỉnh quy mô lớn.

Chọn Đức Trọng còn mở ra một lợi ích khác: giải phóng Đà Lạt để Đà Lạt mạnh hơn. Đây không phải hạ vai Đà Lạt, mà trả Đà Lạt về đúng vai trò mạnh nhất của nó. Khi không còn ôm trọn gánh nặng hành chính, Đà Lạt sẽ dễ thở hơn. Bớt áp lực dồn lên đất đai, giao thông, xây dựng và dịch vụ công vụ.

Quan trọng hơn, Đà Lạt có thêm thời gian và không gian để giữ những thế mạnh không nơi nào trong tỉnh thay thế được: trung tâm di sản, văn hóa, du lịch cao cấp, giáo dục - nghiên cứu, sáng tạo và biểu tượng nhận diện mềm của toàn tỉnh. Muốn Đà Lạt khỏe hơn, không nên bắt Đà Lạt làm quá nhiều việc.

* Còn Phan Thiết, liệu đô thị biển nổi tiếng này có mất vai trò khi không được chọn làm trung tâm hành chính?

- Trong một tỉnh đa không gian như Lâm Đồng mới, điều quan trọng là mỗi cực phát triển được đặt đúng vai trò của mình. Phan Thiết có vai trò riêng rất rõ: đô thị biển, kinh tế biển, du lịch, năng lượng tái tạo, logistics ven biển, thương mại hướng biển và kết nối quốc tế. Vai trò đó không thể thay thế chỉ bằng việc đặt trụ sở hành chính ở đâu.

Nếu Đức Trọng là trung tâm điều phối hành chính - logistics - cửa ngõ giao thông, Phan Thiết phải là cực biển, dịch vụ, năng lượng… của toàn tỉnh. Mô hình tỉnh Lâm Đồng hiện đại được thiết lập theo logic đa cực có phân vai. Trong mô hình đó, Đức Trọng, Đà Lạt và Phan Thiết không cạnh tranh vai trò - mà bổ sung vai trò cho nhau.

* Thưa ông, rất nhiều người lo lắng rằng, sau khi chọn Đức Trọng để triển khai quy hoạch trung tâm hành chính sẽ xuất hiện những xáo trộn lớn?

- Chọn Đức Trọng là hợp lý. Nhưng nếu làm theo kiểu nóng vội - chỉ chuyển trụ sở mà không chuẩn bị đồng bộ hạ tầng xã hội, nhà ở cán bộ, nhà ở công vụ, giao thông, giáo dục, y tế, dịch vụ đô thị, dữ liệu quản trị và cơ chế phối hợp giữa các cực của tỉnh - thì một quyết định đúng vẫn có thể gây xáo trộn lớn.

Bởi vậy, đây phải được xem là một quá trình chuyển đổi có lộ trình, có đánh giá tác động và có giải thích chính sách đầy đủ cho công chúng. Công chúng cần hiểu rằng đây không phải câu chuyện "dời tỉnh lỵ" theo nghĩa cũ, mà là câu chuyện sắp xếp lại không gian điều phối phát triển của tỉnh mới.

Đức Trọng phù hợp vì vị trí trung hòa hơn, kết nối hạ tầng mạnh hơn, gần sân bay quốc tế, có dư địa phát triển đô thị hành chính lớn hơn. Đà Lạt nhờ vậy nhẹ gánh để mạnh hơn đúng bản sắc của mình. Phan Thiết được đặt đúng vào vai trò chiến lược riêng - cực biển và kinh tế hướng ngoại.

Gỡ ‘nút thắt’ cho dự án năng lượng vướng quy hoạch khoáng sản tại Lâm Đồng

Làm việc với Phó thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình, tỉnh Lâm Đồng đề xuất cơ chế đặc thù để tháo gỡ 19 dự án điện gió, điện mặt trời mắc kẹt vì quy hoạch khoáng sản 866.