Để "giải phóng" toàn diện các nguồn lực, TP.HCM cần một bước chuyển dịch mang tính nền tảng: Thay thế cách tiếp cận hành chính khép kín bằng tư duy kinh tế đô thị tích hợp. Sự giao thoa giữa nghị quyết 09 của Bộ Chính trị và các cơ chế "cởi trói" từ Luật Đô thị đặc biệt chính là bệ phóng pháp lý chưa từng có.

Diện mạo đô thị bứt phá của TP.HCM cần được định hình mạch lạc dựa trên ba trục chiến lược tương hỗ chặt chẽ.

Gỡ khó về dân số

Một trong những kìm hãm lớn nhất sự phát triển của TP trong các kỳ quy hoạch trước là việc khống chế chỉ tiêu dân số theo kiểu phân bổ hành chính.

Còn nhớ khoảng năm 2017, con số thống kê hành chính khi đó chỉ hơn 8,5 triệu người nhưng dân số thực tế thường xuyên lưu trú, làm việc và học tập tại TP.HCM đã chạm ngưỡng 13 triệu người.

Khi dòng chảy kinh tế liên vùng đã xóa nhòa ranh giới hành chính, kết nối hữu cơ TP.HCM với các thủ phủ công nghiệp như Bình Dương, Vũng Tàu thành một siêu đô thị, việc dự báo dân số quanh mức cũ cho năm 2040 đẩy TP vào thế "mặc áo quá chật", hạ tầng quá tải.

TP.HCM cần đề xuất Bộ Xây dựng phê duyệt khung chiến lược phát triển và dung lượng đô thị vĩ mô với một mức trần dân số nền thực tế 18-20 triệu người cho năm 2040 (tầm nhìn năm 2060 đạt 22-25 triệu người).

Con số này được tính toán khoa học dựa trên sức tải tổng thể của hệ thống hạ tầng khung vĩ mô (từ năng lực vận tải hành khách của mạng lưới metro, đường vành đai đến ngưỡng an toàn nguồn nước trước biến đổi khí hậu).

Tăng diện tích đất cho tiện ích công cộng

Về mô hình đô thị siêu nén quanh lõi ga (Super-TOD), cần kích hoạt bước chuyển dịch sang không gian đa tầng trong bán kính 300-500m dọc trục metro số 1 hay bán đảo Thanh Đa. Bằng cách đẩy mật độ và hệ số sử dụng đất lên mức cực đại quanh lõi ga, luật hóa quyền sử dụng không gian ngầm độc lập để khơi thông kinh tế ngầm,

TP có thể tiếp nhận dung lượng dân số dôi dư dịch chuyển về từ các vùng khác. Ngược lại, mặt đất tại vùng lõi nén sẽ được giải phóng hoàn toàn để dành trọn cho quảng trường, công viên cây xanh và tiện ích công cộng.

Kiến tạo vành đai xanh, đoạn tuyệt với mặt bằng "da báo"

Đối lập với các lõi nén đô thị siêu cao tầng, tại khu vực ngoại thành và hành lang ven sông rạch (như xã Bình Mỹ, vùng ven Hiệp Bình), TP cần áp dụng tư duy dẫn dắt không gian thông qua các vành đai xanh.

Cơ chế mới cần cho phép khai thác kinh tế sinh thái, dịch vụ du lịch trải nghiệm hoặc logistics chặng cuối sử dụng vật liệu nhẹ với mật độ xây dựng cực thấp (chỉ từ 5-8%). Vành đai này vừa giữ vai trò là "lá phổi xanh" và không gian tự thấm hút nước (đô thị bọt biển) bảo vệ TP trước thiên tai, vừa tạo ra sinh kế bền vững cho người dân bản địa.

Để giải bài toán nghẽn mạch lớn nhất của các đồ án quy hoạch - công tác giải phóng mặt bằng, TP cần dũng cảm đoạn tuyệt với lối làm đường đến đâu giải tỏa đến đó, tạo ra những dải đô thị "da báo" nham nhở, siêu mỏng siêu méo. Nhà nước sẽ thu hồi và quy hoạch lại toàn bộ một phân khu.

Người dân chịu tác động sẽ được tái định cư tại chỗ trong các khu chung cư, nhà ở đồng bộ hạ tầng. Dù diện tích đất quy đổi nhận lại nhỏ hơn nhưng họ lại được sở hữu những bất động sản vuông vức, có giá trị thị trường tăng gấp nhiều lần, nằm trong một không gian sống văn minh, đạt chuẩn.

Đồng kiến tạo từ gốc cơ sở

Để các bản vẽ phân khu không bị chậm trễ do thiếu hụt ngân sách lập quy hoạch, TP cần ban hành cơ chế mở, cho phép các phường, xã trực tiếp tiếp nhận tài trợ sản phẩm là các đề án chiến lược, bản vẽ phân khu chất lượng cao do các tổ chức tư vấn kinh tế - quy hoạch có năng lực và uy tín thực hiện.

Tuy nhiên bài toán xã hội hóa này phải tuyệt đối tuân thủ hai điều kiện tiên quyết mang tính khoa học.

Thứ nhất, về tính đồng bộ: đề án cấp cơ sở bắt buộc phải khớp nối hoàn hảo, không được phá vỡ "khung chiến lược vĩ mô" của toàn TP.

Thứ hai, đồng kiến tạo từ gốc: bắt buộc phải có sự tham gia đóng góp ý kiến của người dân và cộng đồng doanh nghiệp liên quan ngay từ giai đoạn sơ khởi, tạo sự đồng thuận xã hội tuyệt đối và triệt tiêu nguy cơ khiếu kiện về sau.

Để ngăn chặn toàn diện rủi ro trục lợi, quy trình phản biện độc lập qua hội đồng liên ngành TP sẽ đóng vai trò là "bộ lọc sạch lợi ích nhóm".

Đề án nào vượt qua bộ lọc này sẽ được kích hoạt khai thác nguồn vốn, bảo đảm quy hoạch vừa phục vụ tối đa ích nước lợi dân vừa đạt chuẩn thị trường để hấp dẫn các nhà đầu tư sẵn sàng bấm nút đổ vốn ngay khi phê duyệt.

Quy hoạch TP.HCM tầm nhìn 100 năm: Định hình không gian sống cho nhiều thế hệ

Theo TS Phạm Viết Thuận, quy hoạch tổng thể tầm nhìn 100 năm là "hiến chương" phát triển đô thị, định hình không gian, hạ tầng và mô hình kinh tế cho các thế hệ tương lai.