Nhưng nếu đó là cô gái Quảng Nam, cô sẽ phản ứng rất thô bạo: “Chớ ông làm cái chi rứa? Ông bỏ tay tui ra chưa?”. Gặp trường hợp như vậy xin bạn đừng quê độ, đừng sốc. Người Quảng Nam luôn trả lời bằng một câu hỏi mà. Xin hãy cứ bình tĩnh và tiến tới. Cho đến khi cô gái Quảng Nam nói với bạn: “Chu, cái ông ni dễ thương kinh” thì có nghĩa là bạn đã thành công.

Phóng to

Chị Hoa và đông đảo người dân tập hợp trước cây xăng mà họ cho là gian lận - Ảnh: QUỐC NAM

Kỳ 1: “Chó chi cắn dê?” Kỳ 2: Những “chiêu thức” cãi

Đặc biệt, người Quảng Nam thường trả lời câu hỏi của bạn bằng một câu hỏi ngược lại. Thí dụ bạn hỏi: “Đi một mình đến đây à?”, người ta sẽ trả lời: “Một mình chớ mấy mình?” hoặc nghiêm trọng hơn: “Thấy một mình răng còn hỏi lui hỏi tới?”.

Ở chừng mực nào đó, người hay cãi giúp đối tượng có cơ hội tự nhìn lại mình. Tôi có một ông bạn có con thi đại học 14 năm trước đây. Môn toán của cháu không biết làm sao chỉ đạt điểm 2. Anh mang hồ sơ khiếu nại đến cho tôi coi và thuyết pháp đến... vài giờ rồi mới đi cãi.

Tôi nghĩ bụng chắc anh chẳng làm ra cái cơm cháo gì. Ấy vậy mà anh cãi hay đến nỗi người ta phải phúc khảo lại điểm toán cho thằng bé. Điểm phúc khảo đạt 8 điểm. Nó đậu hoành tráng. Tiếc là anh bận làm kinh tế, không viết lại quyển Nghệ thuật cãi điểm thi cho... đời sau học tập. Tôi nghĩ các vị giám khảo phải cảm ơn anh bạn tôi.

Nếu hiểu cãi như một cách phản biện để tìm ra cái đúng thì việc cãi của người Quảng Nam thật sự rất hay. Người Quảng Nam biết cãi là ở một chừng mực nào đó thể hiện được dũng khí của mình. Ít nhất trước một sự kiện, tình huống nào đó của cuộc đời, người biết cãi cũng thể hiện được một thái độ sống.

Khi người ta lên tiếng cãi là người ta không vô cảm, không hờ hững với đời. Nếu ta đi trên đường đời mà việc gì cũng tai ngơ mắt lấp, không nghe, không thấy, không biết và không có ý kiến thì sống làm gì? Cãi là một cách chứng minh quyền bình đẳng. Anh ỷ anh ăn miếng ngon, mặc áo veste, ở nhà lầu, đi xe đời mới mà nói bậy là tôi được quyền cãi chứ!

Tuy nhiên cũng có khía cạnh khác trong cái cãi này, chẳng ai ghi lại thành nhật ký nhưng người Quảng Nam nhớ rất dai, đặc biệt là những chuyện làm họ bực mình. Thế là họ đợi có dịp gặp nhau để... cãi. Dịp tốt nhất để cãi là đám giỗ. Trời ơi, những chuyện thời "cố lũy cố lai" nào đó được dịp tuôn ra khiến chủ nhà mời đám giỗ lo cuống quýt, sợ khách... ra quyền cước.

Viễn tổ của tộc Vũ Văn chúng tôi vốn người Thanh Hóa, vào Quảng Nam khai khẩn vùng đất hạ du sông Thu, lập làng từ trên năm thế kỷ trước. Làng ấy bây giờ là xã Duy Vinh, huyện Duy Xuyên.

Theo các bậc trưởng thượng kể lại, năm Thành Thái thứ 13 (1902), hai tộc Vũ Văn và Nguyễn Tấn tranh nhau cái tiền hiền. Ban đầu họ cãi nhau bằng miệng, sau đó dùng tới gậy gộc, giáo mác. Phụ nữ lo tiếp cơm nước, đàn ông lo đánh nhau chỉ để giữ tấm bia tiền hiền đầu làng. May mắn sau đó có sắc phong của vua Thành Thái về công nhận Vũ Đức tộc đứng vai tiền hiền.

Mọi chuyện tạm yên nhưng các cụ vẫn ấm ức, dặn trai gái hai tộc không được lấy nhau. Chuyện xảy ra năm 1902 mà tới năm 1959, trưởng tộc còn dặn dò con cháu. Rứa mới kinh!

__________________

Chủ tịch Quốc hội hỏi ông Mai Thúc Lân: “Hồi nãy kêu phát biểu sao không chịu phát biểu?”. Ông Lân trả lời: “Phải để các tỉnh nói trước, sau đó Quảng Nam cãi thì nó mới ra luật được. Tôi nói rứa đúng không?”.

Kỳ cuối: Cãi vì... dân sinh

=====================================================================

Bạn đọc cãi

* Cãi tức là phản biện là thể hiện trách nhiệm của mình trong đời sống. Tôi hoàn toàn đồng ý với ông Vũ Đức Sao Biển về điều này.

* Dạo trên mạng về chủ đề "Quảng Nam hay cãi", tôi gặp trích dẫn này: "... Trong Đại Nam nhất thống chí triều Duy Tân lại nhận định về con người Quảng Nam có ghi “…sĩ phu có khí tiết cứng cỏi bạo nói nhưng vì thổ lực không hậu mà thế nước chảy gấp nên tính người hay nóng nảy, ít trầm tính, duy có người nào có học vấn uyên thâm mới không bị phong khí ràng buộc”. Trích dẫn này có thật không? Nếu có, nhà báo Vũ Đức Sao Biển có thể bàn luận thêm về nhận xét của "Đại Nam nhất thống chí triều Duy Tân" Chân thành cảm ơn

* Tôi là một người con của xứ Quảng Nam. Đọc bài viết của nhạc sĩ, nhà báo Vũ Đức Sao Biển, tôi thấy ông đã nói rất chân thực về tính cách của người Quảng Nam cũng như lý giải rất đúng, rất hay về sự hình thành tính cách đó của người dân xứ Quảng.

Quả thật ở người Quảng Nam luôn có cá tính mạnh mẽ, thích công bằng. Khi gặp chuyện bất bình người Quảng Nam thường phải ứng rất mạnh. Phản ứng đầu tiên và dễ nhận thấy nhất đó là cãi. Người Quảng Nam cãi là để tranh luận, để bảo vệ cho lẽ phải, cãi đến cùng. Một khi không thể bảo vệ lẽ phải, chân lý bằng ngôn từ, người Quảng Nam sẵn sàng "chung hết cuộc đời mình" - như cách nói của nhà báo Sao Biển - để bảo vệ chân lý đó.

Có thể cá tính đó đôi khi đem lại nhiều điều thiệt song người Quảng Nam vẫn không ngừng đấu tranh cho lẽ phải mà không cần phân thiệt hơn.

Đọc xong bài báo tôi cảm thấy càng yêu thương quê mình hơn, một vùng quê tuy nghèo, cuộc sống còn đầy những khó khăn, gian khổ song người dân nơi đây luôn yêu chân lý, trọng đạo nghĩa và sẵn sàng đấu tranh để bảo vệ chân lý đó, dù chỉ bằng một hình thức đơn giản nhất: Cãi.

* Thật ra, tính cãi chưa hẳn là một “đặc sản” của người dân xứ Quảng mà theo tôi, nó tồn tại như một thuộc tính của nhiều dân tộc trên đất nước mình. Nhưng sở dĩ “Quảng Nam hay cãi” có thể trở thành một “thương hiệu” là do... cái “duyên” cãi của người Quảng.

Người Quảng Nam phải vật lộn rất vất vả tìm đường mưu sinh nên với bất cứ chuyện chi cũng săm soi kỹ càng và nghe ngóng cẩn thận. Bởi họ không cho phép mình thử nghiệm để có trải nghiệm hoặc “tới đâu tới” như dân xứ khác. Đã vậy, từ bao đời khúc ruột miền Trung không xa mà cũng không gần mặt trời nên nhiều quan lại cũng “làng nhàng chi phụ mẫu” khiến dân tình “ngứa mắt” mà... la làng.

Người xứ Quảng thấy việc bất bằng là... ra miệng. Cái cãi của người Quảng nó duyên, vững lý nên ít khi người bị cãi... cãi cho lại! Tính cách này, theo tôi, nên giữ gìn và truyền như truyền máu cho người nắm trọng trách “quan nha” để phản biện cấp trên và lắng nghe cấp dưới. Đừng để nó đậm trong dân mà lạt trong “quan” thì kẹt.

* Bác Vũ Đức Sao Biển là dân Quảng nên biết rất rõ về chuyện “thiệt chiến” này. Tuy nhiên, ngày nay tôi thấy có nhiều người dân Quảng “cãi” rất ác liệt dù không phải lúc nào họ cũng đúng. Khi đó trở thành “cãi cố” và nó mang đến hình ảnh không đẹp trong mắt người xứ khác.

* Đọc bài viết của nhà báo Vũ Đức Sao Biển tôi thấy rất chân thật, xúc động và không kém phần thú vị, sảng khoái. Tôi sinh ra ở miền Đông Nam bộ nhưng gốc ở Quảng Nam, chắc là có ảnh hưởng ít nhiều văn hóa của vùng đất miền Trung này bao gồm cả việc hay.. cãi.

Trong cuộc sống có lắm chuyện bất bình, nếu như ai cũng có thái độ dửng dưng thờ ơ đối với những vịêc làm sai trái thì liệu có xây dựng được một xã hội công bằng? Nhưng như bản thân tôi đây, đã tốt nghiệp đại học, xem, đọc nhiều sách báo và va chạm cuộc sống cũng nhiều đôi khi cũng bối rối với cách hành xử của mình rằng, liệu mình "cãi" như vậy có lợi gì không? hay chỉ nhận được sự thịêt thòi, những nhìn nhận là một người lý sự?

Vậy phải chăng rất rất cần một sự đồng cảm, ủng hộ của mọi người, cần một nền giáo dục mà ở đó dạy cho con cháu nhiều hơn nữa về Thái Độ Sống Phản Biện, Biết Tranh Cãi, để góp phần làm cho xã hội vừa giàu mạnh vừa công bằng và nhân văn.

* Nhà báo Vũ Đức Sao Biển có sự lý giải rất hay về tính hay cãi của người Quảng Nam: “Nếu hiểu cãi như một cách phản biện để tìm ra cái đúng thì việc cãi của người Quảng Nam thật sự rất hay. Người Quảng Nam biết cãi là ở một chừng mực nào đó thể hiện được dũng khí của mình. Ít nhất trước một sự kiện, tình huống nào đó của cuộc đời, người biết cãi cũng thể hiện được một thái độ sống. Khi người ta lên tiếng cãi là người ta không vô cảm, không hờ hững với đời. Nếu ta đi trên đường đời mà việc gì cũng tai ngơ mắt lấp, không nghe, không thấy, không biết và không có ý kiến thì sống làm gì? Cãi là một cách chứng minh quyền bình đẳng”.

Để minh chứng cho quan điểm của mình nhà báo Vũ Đức Sao Biển đưa ra nhiều dẫn chứng hấp dẫn về tính hay cãi của người Quảng Nam, trong đó có vụ cãi được người ta nể như ông Lê Trí Tập, nguyên chủ tịch tỉnh Quảng Nam, trong cơn lũ lịch sử tháng 12.1999 đã “cãi lệnh trên” quyết không phá đập Phú Ninh, và ông đã đúng khi bảo vệ được đập Phú Ninh, bảo vệ tính mạng hàng ngàn người dân. Theo đó, cãi là một phẩm chất tốt, thể hiện dũng khí của người cũng cảm, cương trực.

Thế nhưng rất ít người phát huy điều đó, vì trong thực tế hay cãi chỉ tổ thiệt thân. Trong các cơ quan, đoàn thể, người hay cãi bị cho là “gàn”, “lắm chuyện”, và thường không được thủ trưởng, thậm chí là cả đồng nghiệp thích nên hay bị “đè”, thua thiệt về quyền lợi. Tâm lý chung là không có thủ trưởng nào thích người hay cãi. Thế cho nên, chẳng ai dại gì mà cãi để thiệt thân!

Tại các cơ quan, hầu hết mọi nhân viên đều thuộc nằm lòng điều luật bất thành văn “Sếp luôn luôn đúng”. Như vậy mới yên thân và có cơ hội thăng tiến trong sự nghiệp. Xưa nay, rất hiếm chuyện người hay cãi mà được thủ trưởng ưu ái và cất nhắc cả. Thế thì hay cãi để làm gì?

---------------

Còn bạn, bạn cãi sao về câu chuyện này? Hãy chia sẻ với bạn đọc Tuổi Trẻ Online qua địa chỉ email tto@tuoitre.com.vn hoặc trong phần Ý kiến bạn đọc dưới đây. Cảm ơn.