Phạt tiền nhân viên đi trễ là trái luật, vì sao có doanh nghiệp vẫn làm?

Bộ luật Lao động 2019 quy định một trong những hành vi bị nghiêm cấm trong xử lý kỷ luật lao động là "Phạt tiền, cắt lương thay việc xử lý kỷ luật lao động".

Doanh nghiệp vi phạm có thể bị xử phạt từ 40-80 triệu đồng theo quy định tại Nghị định 283 năm 2026.

Đây rõ ràng không phải là một khoản tiền nhỏ. Thế nhưng, trên thực tế, không ít doanh nghiệp vẫn áp dụng hình thức phạt tiền đối với người lao động khi vi phạm nội quy, từ chuyện đi trễ, về sớm đến những vi phạm khác.

Mức phạt thường là 20.000 đồng, 50.000 đồng, thậm chí 100.000 đồng hoặc cao hơn cho mỗi lần vi phạm.

Tôi từng chứng kiến một tình huống khá hy hữu.

Một doanh nghiệp công khai treo cả quy chế phạt tiền người lao động ngay trên bảng thông báo nội bộ. Có lẽ mục đích của việc này là để nhắc nhở, răn đe nhân viên, khiến mọi người không dám vi phạm nội quy.

Trớ trêu thay, bảng thông báo ấy lại được đặt ngay lối đi. Và đúng ngày hôm đó đoàn công tác của cơ quan chức năng đến làm việc tại doanh nghiệp.

Đúng là "lạy ông tôi ở bụi này"!

Không rõ sau đó doanh nghiệp bị xử lý như thế nào, nhưng ít nhất bảng quy chế phạt tiền đã khiến doanh nghiệp nhận được một lời nhắc nhở ngược từ chính cơ quan chức năng.

Điều đáng nói là theo những gì tôi quan sát và được biết, tình trạng phạt tiền người lao động khi vi phạm nội quy vẫn tiếp diễn ở không ít doanh nghiệp.

Vậy tại sao một hành vi đã bị pháp luật nghiêm cấm, thậm chí có chế tài xử phạt rõ ràng, vẫn tồn tại phổ biến trong thực tế?

Về phía người lao động: Tại sao nhiều người biết việc công ty phạt tiền là trái luật nhưng vẫn chấp nhận nộp? 

Vì số tiền không lớn, vì ngại va chạm, vì sợ ảnh hưởng đến công việc hay đơn giản là vì không biết phải phản ứng thế nào?

Về phía doanh nghiệp: Tại sao biết quy định pháp luật nhưng vẫn duy trì hình thức phạt tiền? 

Vì cho rằng đây là cách quản lý nhân sự hiệu quả khi đánh thẳng vào túi tiền của nhân viên, vì ngại xây dựng quy trình xử lý kỷ luật đúng luật hay vì tin rằng sẽ không bị phát hiện, xử lý?

Phải chăng vấn đề không chỉ nằm ở ý thức tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp, mà còn ở tâm lý chấp nhận của người lao động và khoảng cách giữa quy định pháp luật với thực tiễn thực thi?

Tôi rất muốn lắng nghe góc nhìn của tất cả anh chị, đặc biệt là những anh chị đang làm công tác nhân sự, pháp chế và quản lý doanh nghiệp.

Theo anh chị, điều gì khiến tình trạng phạt tiền người lao động dù trái luật vẫn tồn tại trong nhiều doanh nghiệp?

Gọi điện thoại nói oang oang nơi công cộng mà tỉnh bơ như không có ai

Có người ở chỗ công cộng nói điện thoại ồn ào khiến người bên cạnh bất giác nghĩ 'đâu phải ai cũng có nhu cầu nghe chuyện riêng tư thiên hạ, thế mà cứ bị 'ép' phải nghe suốt cả buổi'.