Tuổi Trẻ giới thiệu một số ý kiến và kinh nghiệm của các nước trên thế giới.
* Ông Nguyễn Hoàng Tân (phường Thạnh Mỹ Tây, TP.HCM):
Nên công khai mức thưởng cho người cung cấp thông tin xả rác
Tôi thường xuyên bắt gặp cảnh nhiều người xả rác bừa bãi trên đường từ chai nhựa, bịch ni lông... dù xung quanh có thùng rác công cộng. Nhiều người đem chiếu, nệm, ghế cũ bỏ đầu đường để không phải đóng tiền thu gom đồ cồng kềnh cho xe rác.
Không chỉ mình tôi, cả hàng xóm hay bạn bè, người thân của tôi cũng thấy nhưng hễ ai lên tiếng nhắc nhở là bị mắng là "có bỏ rác qua nhà ông đâu, sao lo chuyện bao đồng...".
Thậm chí có người được nhắc còn quay lại gây chuyện, đòi đánh hay đe dọa người nhắc. Tôi cũng từng nghĩ đến việc chụp ảnh hay quay video để báo cơ quan chức năng nhưng còn ngại vì nhiều lý do.
Để người dân không thờ ơ với nạn bỏ rác bừa bãi, không đúng nơi quy định thì các cơ quan chức năng nên có những quy định khuyến khích như khen thưởng, ghi nhận hoặc thậm chí đăng thông tin công khai sẽ thưởng cho những trường hợp cung cấp thông tin, bằng chứng về hành vi xả rác không đúng nơi quy định.
Để việc khuyến khích có hiệu quả hơn, mức thưởng cho trường hợp báo tin bị xử lý có thể quy định rõ ràng, có thể tính theo tỉ lệ phần trăm số tiền sẽ xử phạt. UBND phường xã có thể công khai số điện thoại nhận phản ảnh, tài khoản Zalo có thể nhận hình ảnh, video.
Thậm chí có thể cắm bảng thông tin mức thưởng và số điện thoại nhận phản ảnh ngay những khu đất, con hẻm hay bị bỏ rác bậy. Bên cạnh đó, cơ quan chức năng cần bảo mật tên, địa chỉ người cung cấp thông tin để tránh bị làm phiền, gây khó dễ.
* Ông Nguyễn Hòa Lan (Phó chủ tịch UBND xã Bình Hưng, TP.HCM):
Đã khen thưởng người báo tin xả rác
Tháng 12-2025 các trưởng ấp 43 và ấp 47 phát hiện người ném rác xuống rạch Bén (khu vực cầu Ông Bé, thuộc ấp 43, xã Bình Hưng) và báo cho phòng kinh tế xã lập biên bản vi phạm hành chính đối với người vi phạm. Hai người này đã được UBND xã khen thưởng đột xuất.
Bất kỳ người dân nào cung cấp thông tin về trường hợp bỏ rác không đúng nơi quy định cũng sẽ được khen thưởng.
Nếu tin báo cụ thể như chụp được biển số xe, cung cấp hình ảnh, thông tin làm cơ sở xác minh, địa phương sẽ mời người vi phạm lên làm việc để xử lý. Người báo tin, cung cấp hình ảnh, video... sẽ được bảo mật thông tin tuyệt đối để tránh bị người vi phạm làm phiền, gây rắc rối. Khi tiếp nhận thông tin, địa phương chuyển nội dung vi phạm cho đơn vị chức năng để xử lý đối với người có hành vi đổ rác không đúng chỗ.
* Ông Võ Văn Tài (trưởng khoa tội phạm học và điều tra tội phạm, Phân hiệu Đại học Kiểm sát tại TP.HCM):
Bỏ rác ở đâu thì phải dọn sạch chỗ đó
Theo quy định hiện hành thì không có cơ sở để xử lý hình sự người bỏ rác không đúng chỗ. Mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi bỏ rác không đúng chỗ quá nhỏ so với những hành vi trong các tội phạm về môi trường trong Bộ luật Hình sự.
Theo tôi, nguyên nhân rác thải bị bỏ bừa bãi là việc xử phạt chưa nghiêm, không triệt để, mức phạt thì còn nhẹ. Để giảm việc bỏ rác không đúng nơi quy định thì các cơ quan chức năng phải phát hiện và xử phạt nghiêm minh.
Bên cạnh đó, cần sửa quy định, tăng mức phạt cao hơn để việc xử phạt gây thiệt hại về kinh tế cho người vi phạm hơn nhiều lần so với việc bỏ rác đúng chỗ.
Khi xử phạt cần áp dụng triệt để biện pháp khắc phục hậu quả là khôi phục, trả lại hiện trạng ban đầu theo quy định của Luật Xử phạt vi phạm hành chính. Tức buộc người xả rác phải dọn hết rác tại nơi mình vi phạm, không cần biết người này bỏ nhiều hay ít.
* Ông Nhữ Hồng Diên (phường Chợ Quán, TP.HCM):
Ý thức với rác thải nhìn từ Nhật Bản
Nhiều trường học ở Nhật Bản không thuê lao công mà học sinh phải tự quét lớp, lau hành lang, lau chùi nhà vệ sinh, phân loại rác và chịu trách nhiệm với không gian chung.
Mục tiêu không phải để tiết kiệm chi phí mà để trẻ hiểu không gian công cộng cũng là trách nhiệm của chính mình.
Khi một đứa trẻ phải tự lau sàn lớp học mỗi ngày sẽ hình thành nên ý thức: xả rác đồng nghĩa với chính mình hoặc tập thể phải dọn, giữ sạch là bảo vệ công sức chung. Đó là quá trình huấn luyện hành vi chứ không chỉ giáo dục đạo đức bằng lời nói.
Song song đó, hệ thống xử lý rác tại Nhật được tổ chức cực kỳ nghiêm ngặt. Tại các địa phương như Nagasaki, người dân phải bỏ rác đúng ngày, đúng giờ, đúng loại túi, đúng điểm tập kết và phân loại rất chi tiết như: rác cháy được, rác không cháy được, nhựa tái chế, lon chai thủy tinh, pin, đồ điện tử...
Mỗi loại có lịch thu gom riêng, nếu bỏ sai có thể bị từ chối thu gom, túi rác bị dán cảnh báo hoặc bị cộng đồng nhắc nhở.
Ở nhiều nơi, túi đựng rác các hộ gia đình sử dụng phải là loại túi mua theo quy định riêng của địa phương để nhân viên có thể kiểm tra nhanh việc phân loại. Việc bỏ rác sai là hành vi gây phiền cho cộng đồng.
Thậm chí nếu tái phạm nhiều lần hoặc đổ rác sai khu vực, cảnh sát khu vực có thể đến tận nơi để nhắc nhở. Đối với hành vi đổ rác trái phép nghiêm trọng có thể bị phạt tù đến năm năm hoặc phạt tiền đến 10 triệu yen với cá nhân. Doanh nghiệp vi phạm có thể bị phạt tới 300 triệu yen.
Nhưng điều quan trọng nhất không nằm ở số tiền phạt mà ở việc xây dựng được một hệ thống khiến người dân phải chịu trách nhiệm với rác do mình tạo ra và xem việc giữ sạch không gian công cộng là một phần của văn hóa sống.
Các nước thưởng hậu hĩnh cho người tố giác xả rác bừa bãi
Từ Singapore, London, New York đến Kuala Lumpur, xả rác nơi công cộng không chỉ bị nhắc nhở, phạt vài chục "đô" mà còn phạt tù, lao động công ích. Nhiều quốc gia thưởng hậu hĩnh cho người tố giác.
Mức phạt cho hành vi xả rác tại các quốc gia châu Á vốn đã nổi tiếng nghiêm khắc nhưng con số thực tế vẫn khiến nhiều người giật mình. Theo trang Plasticbusters.org, Singapore phạt từ 300 - 1.000 SGD đối với người vi phạm lần đầu, tái phạm có thể bị phạt đến 2.000 SGD kèm án tù ba tháng.
Còn tại Malaysia, từ ngày 1-1-2026, người vi phạm xả rác nơi công cộng không chỉ bị phạt tiền từ 2.000 - 10.000 ringgit mà còn bị buộc mặc áo khoác xanh, lao động công ích tối đa 12 giờ cùng công nhân vệ sinh địa phương (The Star).
Năm 2023, chính quyền Hong Kong nâng mức phạt cố định lên 3.000 HKD cho hành vi xả rác nơi công cộng thì số vụ vi phạm tại đây đã giảm 24% vào năm 2024 (theo SCMP).
Ở bang Maryland (Mỹ), chỉ cần vứt một chiếc cốc cà phê xuống đường là đã đủ cấu thành tội hình sự với mức án tù lên đến 30 ngày, đổ rác thương mại với khối lượng trên 500 pound có thể bị phạt tù đến năm năm và nộp phạt 30.000 USD (Mdtriallawyer.com).
Website Chính phủ Anh (gov.uk) cho biết hôm 13-2-2026, cơ quan chức năng đã phạt ông Varun Datta (giám đốc Công ty môi giới rác thải Atkins Recycling Ltd) hơn 1,4 triệu bảng Anh vì ông này đã đổ trái phép 4.275 tấn rác tại 16 địa điểm trên khắp nước Anh, bao gồm cả một khu bảo tồn thiên nhiên.
Cùng với phạt nặng, nhiều địa phương cũng sử dụng công nghệ giám sát và thưởng tiền cho người tố giác hành vi xả rác nơi công cộng. Cách này đã biến mỗi công dân thành một "mắt thần" trên đường phố.
Sở Vệ sinh thành phố New York đã triển khai hơn 300 camera ẩn trên toàn thành phố. Người đổ rác trái phép từ xe sẽ bị phạt mức 4.000 USD và bị tịch thu phương tiện. Đặc biệt, bất kỳ ai nộp video tố giác dẫn đến xử phạt đều được nhận 50% số tiền phạt thu được (tối đa khoảng 2.000 USD).
Quyền ủy viên Sở Vệ sinh New York Javier Lojan cho biết trong năm 2025, số vụ xử phạt đổ rác trái phép tăng 21% so với năm trước (nyc.gov). Còn chính quyền ở Sacramento (bang California, Mỹ) treo mức thưởng từ 500 - 1.000 USD cho thông tin dẫn đến xử phạt hoặc bắt giữ người vi phạm.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận