Phá rừng từ gần 1.000 năm trước, con người vô tình tạo ra sóng thần cao 50m

Nghiên cứu đăng trên tạp chí Nature Communications, đã kết hợp dữ liệu từ lõi trầm tích, khảo sát địa chấn, hồ sơ khảo cổ, một bản thảo thời Trung cổ và các quan sát hiện đại để tái dựng hai thảm họa, theo trang ScienceAlert ngày 4-11.

Hồ Iseo nằm ở phía nam dãy Alps của Ý, thường xuyên tiếp nhận nước và trầm tích từ tuyết tan qua sông Oglio.

Trước thời Trung cổ, rừng bao phủ khu vực đồng bằng cửa sông Oglio. Rễ cây và hệ thống nấm giúp giữ đất, hạn chế lượng trầm tích trôi xuống hồ, đồng thời duy trì địa hình đáy hồ thoai thoải.

Tuy nhiên, sau khi Đế chế La Mã suy tàn, con người ngày càng mở rộng hoạt động chăn nuôi, khai thác mỏ và phá rừng. Dân số gia tăng khiến lượng trầm tích đổ xuống hồ mỗi năm tăng gấp ba lần.

Trầm tích tích tụ lâu dài làm các sườn dốc ngầm ở phía bắc hồ ngày càng cao và mất ổn định.

Thảm họa đầu tiên xảy ra năm 1117 khi trận động đất Verona làm rung chuyển khu vực, khiến các sườn trầm tích ngầm sụp đổ, tạo ra những đợt sóng thần khổng lồ.

Mô hình máy tính của nhóm nghiên cứu cho thấy sóng ở phía bắc hồ có thể cao hơn 50m, tràn sâu tới 2,7km vào đất liền chỉ trong chưa đầy một phút.

Một bản thảo thế kỷ 12 hiện được lưu giữ tại Thư viện Vatican cũng mô tả nước hồ tràn bờ, cuốn phăng nhiều ngôi làng, lâu đài và pháo đài, khiến rất ít cư dân sống sót.

Hơn một thế kỷ sau, trận động đất Brescia năm 1222 tiếp tục gây sạt lở dưới lòng hồ, tạo ra sóng thần cao khoảng 13m và tràn sâu tới 1km vào đất liền.

Các nhà khoa học cảnh báo ngày nay hồ Iseo có mật độ xây dựng ven bờ thuộc hàng cao nhất trong các hồ vùng Alps của Ý. Nếu thảm họa tương tự xảy ra, thiệt hại có thể rất nghiêm trọng.

Nhóm nghiên cứu cho rằng tình trạng xói mòn do con người đang gia tăng trên toàn cầu, khiến nhiều đồng bằng cửa sông và lòng hồ tích tụ trầm tích quá mức, làm tăng nguy cơ sạt lở dưới nước và sóng thần trong tương lai.

Siêu sóng thần cao gần 500 mét suýt gây thảm họa ở Alaska

Một vụ lở đất do băng tan tạo ra trận sóng thần cao thứ hai từng được ghi nhận, làm dấy lên cảnh báo mới về hiểm họa khí hậu tại các vịnh hẹp vùng cực.