Đây là tin vui, là bước tiến lớn của ngành thủy sản Việt Nam khi lần đầu một doanh nghiệp tiên phong ứng dụng công nghệ, làm chủ quy trình để nâng giá trị sản phẩm theo tinh thần Nghị quyết số 19 của Trung ương.

Biến điều không tưởng thành có thật

Sau nhiều lần hẹn, phóng viên Tuổi Trẻ có mặt tại trang trại nuôi cá rô phi đơn tính của Công ty cổ phần Thủy sản sạch Việt Nam tại xã Liêu Tú, TP Cần Thơ.

Ông Võ Văn Phục - chủ tịch Hội đồng quản trị, tổng giám đốc Công ty cổ phần Thủy sản sạch Việt Nam - vừa cho cá ăn vừa cho hay công ty của ông có khoảng 300ha nuôi tôm để nhà máy chủ động nguyên liệu cũng như truy xuất nguồn gốc.

Cơ duyên người đàn ông này đến với con cá rô phi từ hai năm trước. Khi nhận ra nhiều nước có lợi thế nuôi thủy sản trên biển đang gặp khó vì những bất lợi do biến đổi khí hậu, ông Phục đã nhanh chóng nắm bắt cơ hội và tìm một hướng đi mới. 

Đó là đưa con cá rô phi đơn tính về nuôi trên cánh đồng tôm nước lợ vùng ven biển ở Cần Thơ. Ông dành riêng một khu vực rộng gần 40ha để nuôi loài cá này. "Cá rô phi nuôi vùng nước ngọt khá phổ biến. Còn nuôi vùng nước lợ ven biển thì ít. Lần đầu ăn thử cá nuôi vùng nước lợ, khách khen ngon. Thế là tôi mạnh dạn làm", ông Phục kể.

Ngoài thử nghiệm nuôi cá rô phi, ông Phục đầu tư hẳn một dây chuyền sản xuất trong nhà máy chế biến tôm có sẵn của mình tại khu công nghiệp An Nghiệp (xã An Ninh, TP Cần Thơ). Tháng 2 năm nay, công ty của ông Phục lần đầu xuất khẩu lô hàng phi lê cá rô phi đạt chuẩn xuất khẩu sang Nhật để làm sashimi. 

Khi thông tin này được công khai, nhiều người ngờ vực: làm gì có chuyện con cá rô phi bình dân lại được chế làm món sashimi và lại được vào thị trường Nhật.

Nhưng điều không thể đó lại là sự thật. Đây là tin vui, là bước tiến lớn của ngành thủy sản Việt Nam khi chính thức xuất khẩu thành công dòng sản phẩm mới giá trị theo tinh thần Nghị quyết số 19 của Trung ương sang thị trường Nhật Bản.

Từ đó đến nay, đều đặn tháng nào công ty của ông Phục cũng có sản phẩm phi lê cá rô phi lên tàu vượt biển vào Nhật để làm sashimi. "Nhu cầu rất lớn, khách đặt hàng nhiều nhưng chúng tôi không có đủ hàng giao. Khi có quyết tâm, chúng ta sẽ nỗ lực vượt qua để biến điều không tưởng thành sự thật. Chỉ một thay đổi, đã góp phần làm tăng giá trị của con cá rô phi", ông Phục thông tin.

Ông Phục cho hay để đưa phi lê cá rô phi đạt chuẩn vào chuỗi siêu thị, nhà hàng ở Nhật làm sashimi là cả một hành trình dài. "Phải trải qua 6 tháng gian nan, thử thách mới có được cái gật đầu của nhà nhập khẩu Nhật. Không chỉ đến tận ao xem quy trình nuôi, họ còn kiểm soát chất lượng cá rất kỹ. Mỗi ao trước khi thu hoạch, đều gửi cá của ao đó sang Nhật cho họ kiểm tra. Sau này tin tưởng rồi, mình tự kiểm, nhưng phải tự chịu trách nhiệm về kết quả đó", ông Phục trải lòng.

Theo ông Phục, hàng hóa vào Nhật đã khó. Riêng cá rô phi, nhất là sản phẩm dùng để làm sashimi, càng khó hơn, đòi hỏi tuân thủ nhiều quy trình rất khắt khe. Sau khi vừa kéo lên, cá rô phi nhanh chóng được chuyển vào thùng có trang bị sẵn hệ thống oxy để đảm bảo khi tới nhà máy, cá vẫn còn nhảy đành đạch.

Từ kinh nghiệm của mình, ông Phục bật mí nuôi cá rô phi "nói dễ nhưng không dễ". Theo ông, dễ là khi nuôi thả lang, thời gian ngắn. Nhưng khi nuôi quy mô công nghiệp, mức độ khó tăng dần. Nếu nuôi 4 - 5 tháng thu hoạch, cá cân nặng khoảng 0,7 - 1,2kg/con, đòi hỏi người nuôi phải kiểm soát tốt nguồn nước. Nhưng khi thời gian nuôi kéo dài 8 - 9 tháng, cá đạt trọng lượng từ 1,7kg trở lên để chế biến xuất khẩu đi Nhật, phức tạp hơn nhiều, phát sinh rủi ro.

"Quan trọng nhất là phải kiểm soát được chất lượng nước. Nếu nguồn nước nuôi không tốt, cá dễ bị dính mùi hôi bùn. Cá phi thường có mùi tanh. Để thịt cá đạt chất lượng, quy trình nuôi phải chuẩn, khắc phục được những hạn chế này", ông Phục giải thích.

Ông Phục "bật mí" hiện chuỗi  nhà hàng lớn nhất Việt Nam và một hệ thống khách sạn 5 sao đang xúc tiến mua cá sashimi của công ty. "Tôi rất vui được khách hàng tín nhiệm, xem đây là sứ mệnh phụng sự khách hàng. Tôi mong muốn món sashimi này trở thành món quốc dân vì đạt cả 3 tiêu chí: ngon, bổ, rẻ", ông Phục kỳ vọng.

Ứng dụng công nghệ để kiểm soát chất lượng, tăng giá trị sản phẩm

Sau nhiều năm nghiên cứu, thử nghiệm, hiện công ty của ông Phục hoàn toàn chủ động việc sản xuất vi sinh để xử lý nguồn nước trong ao nuôi. Không chỉ vậy, ông còn đang thử nghiệm nhiều mô hình nuôi cá rô phi để xuất khẩu vào thị trường khó tính, tăng giá trị sản phẩm làm ra.

Nổi bật là ông đang thử nghiệm mô hình lắp thiết bị giám sát, theo dõi và cho cá ăn bằng hệ thống tự động. Toàn bộ ao nuôi cá rô phi của trang trại ông Phục đều được phủ bạt đáy, có hệ thống tạo oxy rất quy chuẩn. Thời gian đầu, ông thả mật độ 15 con/m2, sau khi cá đạt trọng lượng 400 - 500gram/con thì nuôi thưa, mật độ chỉ còn 2 con/m2.

Ông Phục chia sẻ việc ứng dụng công nghệ vào nuôi cá, không chỉ tiết kiệm chi phí vận hành, thuê lao động mà giúp kiểm soát chất lượng, tăng giá trị sản phẩm. "Nhiều người nói nuôi cá rô phi cần gì ứng dụng công nghệ. Không, rất quan trọng và cần thiết. Từng bước tôi sẽ triển khai thành một quy trình kiểm soát khép kín", ông Phục nói.

Không dừng ở đó, ông Phục còn thử nghiệm mô hình nuôi cá rô phi trong ao bạt nổi, xây dựng từ mặt đất trở lên. Ngoài ra, ông còn thử nghiệm mô hình nuôi một vụ tôm, thả một vụ cá rô phi để cá xử lý môi trường.

Nhưng có lẽ, độc lạ nhất là ông đang thử nghiệm mô hình nuôi cá rô phi cho ăn trái cây, mà ông Phục nói vui là "ăn chay". Ông dành 5ha đất để trồng nhiều loại trái cây làm thức ăn cho cá. Trong thời gian cây chưa cho trái, ông mua trái cây ở các cơ sở uy tín, có kiểm soát chặt chẽ dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Ông Phục cho biết mô hình cá "ăn chay" nhằm để có sản phẩm ngon, chất lượng cao dành cho phân khúc thị trường cao cấp.

Theo ông Phục, hiện nhiều nông dân chưa mặn mà nuôi cá rô phi vì giá thức ăn hiện nay còn khá cao, chiếm đến khoảng 30% giá thành. Công ty của ông Phục đã và đang xây dựng chuỗi khép kín từ khâu nuôi, chế biến và xuất khẩu. 

"Hai tháng nữa nhà máy chế biến thức ăn cá rô phi tại trang trại sẽ chính thức đi hoạt động. Việc tự sản xuất thức ăn cho cá, giúp doanh nghiệp giảm chi phí đầu vào và còn có lợi cho nền kinh tế nhờ tận dụng nguyên liệu tại chỗ như cám, bột gia súc, gia cầm, mì lát", ông Phục giãi bày.

Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ sẽ tài trợ phát triển chuỗi cá rô phi Việt Nam

Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đang xây dựng dự thảo Dự án phát triển chuỗi giá trị nuôi trồng thủy sản Hoa Kỳ - Việt Nam (FAST-V) với tổng vốn dự kiến hơn 15,6 triệu USD từ nguồn tài trợ của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) và vốn đối ứng Việt Nam.