Con cái cần quan tâm, lắng nghe và tạo thói quen chia sẻ để cha mẹ, ông bà mở lòng hỏi ý kiến, trao đổi với người thân trước khi quyết định những vấn đề liên quan đến tiền bạc, sức khỏe. Đó là ý kiến của các chuyên gia và những người con để giúp người già không cô đơn trong cuộc sống.

* Tiến sĩ LÊ THỊ LÂM (giảng viên khoa tâm lý - giáo dục - công tác xã hội Trường ĐH Sư phạm - ĐH Đà Nẵng):

Rào cản lớn nhất của người già là sự cô đơn

Người cao tuổi thường đặc biệt quan tâm đến sức khỏe, đồng thời có nhu cầu được quan tâm, kết nối và được lắng nghe. Trong khi đó các hình thức quảng cáo, tư vấn trên môi trường số ngày càng tinh vi, đánh trúng tâm lý muốn sống khỏe, sống vui và không trở thành gánh nặng cho con cháu.

Khi người cao tuổi bị thuyết phục mua thực phẩm chức năng, gói khám sức khỏe hay các kỳ nghỉ dưỡng qua mạng, không nên vội quy kết đó là sự thiếu hiểu biết hay nhẹ dạ cả tin. 

Cần tôn trọng "quyền tự chủ" của người cao tuổi. Điều tối kỵ nhất trong giao tiếp liên thế hệ là thái độ bề trên, kiểm soát hoặc phán xét. Những câu nói như: "Bố mẹ không rành công nghệ" hay "Đừng có tin mấy thứ trên mạng" sẽ ngay lập tức chạm tự ái, kích hoạt cơ chế tự vệ và dẫn đến sự phản kháng hoặc giấu giếm của các cụ.

Thay vào đó, con cháu nên tiếp cận bằng phương pháp "đồng hành và bình đẳng hóa rủi ro". Hãy khéo léo chia sẻ: "Môi trường mạng bây giờ tinh vi lắm, ngay cả tụi con làm việc trên mạng, tiếp xúc công nghệ mỗi ngày mà đôi khi còn bị lừa. Có mấy vụ này báo chí mới cảnh báo, con gửi bố mẹ đọc tham khảo". 

Khi các cụ chú ý vào dịch vụ nào đó, hãy gợi ý một cách mềm mại: "Bố/mẹ ơi, bố/mẹ gửi con xem cùng với để con tra cứu thêm xem công ty này có chương trình khuyến mãi nào tốt hơn cho mình không".

Bên cạnh đó, gia đình nên cùng nhau thiết lập các "nguyên tắc gia đình hạnh phúc" về cách ứng xử trên không gian mạng như: không chuyển tiền ngay sau lần tư vấn đầu tiên, không cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP hay thông tin tài khoản cho người lạ, đồng thời trao đổi với nhau trước các khoản chi tiêu lớn hoặc những hợp đồng dài hạn.

Gia đình cũng nên thường xuyên cập nhật cho cha mẹ những thủ đoạn lừa đảo mới thay vì chỉ cảnh báo chung chung. Việc hướng dẫn các kỹ năng số cơ bản như nhận diện tài khoản giả mạo, kiểm chứng thông tin cũng cần được thực hiện bằng sự kiên nhẫn và ngôn ngữ dễ hiểu.

Thay vì tìm cách tách người cao tuổi khỏi Internet, chúng ta cần giúp họ xây dựng một "hệ miễn dịch số" để tự bảo vệ mình. Nhưng trên hết, rào cản lớn nhất của người già không phải công nghệ mà là sự cô đơn. Sự quan tâm, kết nối và đồng hành thường xuyên của gia đình mới là lá chắn hiệu quả nhất trước những cạm bẫy trên không gian mạng.

Với các cụ thì lời khuyên là hãy chậm một nhịp trước thông tin, duy trì thói quen hoài nghi lành mạnh, tự đặt câu hỏi và tìm cách kiểm chứng từ các nguồn chính thống hoặc hỏi ý kiến con cháu trước khi quyết định. Đồng thời cần cảnh giác với những "món hời" và "phép màu". 

Hãy nhớ rằng không có một loại thần dược nào chữa bách bệnh và không có một gói đầu tư nào mang lại lợi nhuận cao mà không có rủi ro. Đặc biệt, tuyệt đối giữ bí mật thông tin cá nhân và tài khoản ngân hàng trên không gian số.

* Chị ĐOÀN THỊ THU HIỀN (Quảng Trị):

Tạo những câu chuyện chung, cả nhà cùng bàn

Để cha mẹ không bị cuốn theo những lời quảng cáo hay mời chào trên mạng, điều quan trọng nhất là tạo cho họ thói quen chia sẻ với gia đình. Ba tôi sống xa con cháu nên anh chị em trong nhà lập một nhóm chat riêng. 

Mỗi ngày mọi người đều hỏi thăm, cập nhật tình hình cho nhau. Thành ra khi thấy những sản phẩm tốt cho sức khỏe, chương trình du lịch hoặc một thông tin hay trên mạng, ba thường gửi vào nhóm để cả nhà cùng xem trước khi quyết định. 

Không phải vì ba không có tiền mà chỉ là ba muốn được chia sẻ thông tin, trao đổi hay tạo một câu chuyện chung để cả nhà cùng bàn luận.

Nhiều người thường nghĩ chỉ cần chu cấp đầy đủ là đã làm tròn trách nhiệm với ba mẹ. Nhưng người lớn tuổi còn cần được trò chuyện, được lắng nghe và được tham gia vào các hoạt động cùng con cháu. Khi có điều kiện, chị em tôi cố gắng đưa ba đi du lịch hoặc trải nghiệm những hoạt động mà ba quan tâm để ông có thêm thông tin thực tế thay vì chỉ tiếp nhận qua quảng cáo trên mạng.

Người lớn tuổi rất cần cảm giác được tôn trọng. Khi con cái cùng trao đổi, cùng tìm hiểu và để ba mẹ thấy rằng con cái luôn sẵn sàng hỗ trợ khi cần, họ sẽ chủ động hỏi ý kiến các con nhiều hơn trước khi quyết định những chuyện liên quan đến tiền bạc hay sức khỏe.

* Bà PHẠM THU HIỀN (Đống Đa, Hà Nội):

Sinh hoạt chung, gần gũi để bố mẹ dễ chia sẻ

Gia đình tôi có ông bà nội của các cháu, tôi làm kinh doanh nên thời gian rảnh không nhiều, chồng làm công chức ít nói và ít thể hiện tình cảm. 

Cách đây mấy năm, tôi quyết định thay đổi không khí gia đình. Tôi tìm tòi nấu những món ăn hơi cầu kỳ một chút vào cuối tuần để cả nhà cùng ăn và nói chuyện với nhau. 

Có hôm bố mẹ chồng lại chỉ tôi làm những món truyền thống của ông bà và dạy các cháu cách thưởng thức những món ăn.

Không khí gia đình vui vẻ, chồng tôi cũng cởi mở hơn và bố mẹ chồng cũng mở lòng chia sẻ tâm tư với vợ chồng tôi. Ngược lại, vợ chồng tôi cũng chia sẻ những quyết định về chuyện học hành của con, mua sắm hay thậm chí những chuyện ở cửa hàng với ông bà.

Vì vậy ông bà tin tưởng nên luôn trao đổi, hỏi ý kiến vợ chồng tôi trước khi quyết định những vấn đề liên quan đến tiền bạc, sức khỏe, đầu tư, du lịch. Vậy nên khi biết cụ quan tâm đến chuyện gì trên mạng, muốn mua thuốc gì hay đầu tư vào đâu thì vợ chồng tôi đều nghe và biết được để kịp thời tìm hiểu, trao đổi và "làm tư tưởng".

Ở tuổi xế chiều, người già phải đối mặt với nhiều mất mát: sức khỏe giảm sút, nghỉ hưu (mất công việc, vị thế xã hội), bạn bè đồng lứa thưa dần. Sự cô đơn và cảm giác "mình trở nên vô dụng" là nỗi sợ lớn nhất của họ. Lúc này sự kết nối của con cái, sự lắng nghe, thấu cảm là liều thuốc tinh thần vô giá. Giá trị của sự kết nối là giúp bố mẹ cảm thấy mình vẫn được yêu thương, tôn trọng và là một phần quan trọng của gia đình.

* Giảng viên PHAN THỊ HƯƠNG GIANG (Trường ĐH Kinh tế - Luật, ĐH Quốc gia TP.HCM):

Người cao tuổi được ưu tiên bảo vệ và hỗ trợ

Theo khoản 1 điều 8 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 thì người cao tuổi là nhóm người tiêu dùng dễ bị tổn thương. Khoản 2 và 3 điều này có quy định về việc bảo vệ nhóm người tiêu dùng dễ bị tổn thương.

Luật cũng chống mọi hành vi kỳ thị, phân biệt đối xử hoặc lợi dụng sự dễ bị tổn thương của người cao tuổi để xâm phạm quyền lợi của họ. Doanh nghiệp phải xây dựng, công khai quy trình, thủ tục hỗ trợ khiếu nại, giải quyết tranh chấp phù hợp với người cao tuổi và đào tạo nhân viên thực hiện các quy định này.

Các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội và tổ chức xã hội ưu tiên tiếp nhận, hỗ trợ, hướng dẫn người cao tuổi, đồng thời kiểm tra, giám sát và xử lý các vi phạm của tổ chức, cá nhân kinh doanh trong quá trình thực hiện trách nhiệm bảo vệ nhóm đối tượng này.

Các cá nhân vi phạm có thể bị phạt tiền đến 70 triệu đồng, tổ chức vi phạm bị phạt đến 140 triệu đồng (theo nghị định 98 năm 2020 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng).

Giăng bẫy người già mua hợp đồng kỳ nghỉ: Thứ mất hơn cả tiền bạc

Công an TP Hà Nội đã công bố thông tin gây chú ý dư luận: khởi tố 21 vụ án tại 23 công ty mua bán thẻ sở hữu kỳ nghỉ, khởi tố 187 bị can về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.