Hằng ngày khi chiều xuống, công việc đồng áng tạm gác lại, những phụ nữ lớn tuổi ở thôn Kiến Khương, xã Mỏ Cày, tỉnh Quảng Ngãi lại ngồi bên nhau, người tháo chỉ, người đan võng. Đôi tay thoăn thoắt luồn từng sợi chỉ, tiếng trò chuyện, tiếng cười nói râm ran khiến khoảng sân nhỏ trở nên vui hơn sau một ngày làm đồng.

Đan võng thủ công từ sợi cây thơm đến sợi ni lông

Theo những người lớn tuổi ở Kiến Khương, nghề đan võng đã có từ khoảng 80 - 100 năm trước. Ngày ấy, để có nguyên liệu, người dân phải lên rừng tìm cây thơm, mang về phơi khô rồi đánh, kéo thành sợi. Xơ dừa khô cũng được tận dụng để làm võng.

Sau này, sợi ni lông dần thay thế nguyên liệu truyền thống. Công việc nhẹ hơn, nguyên liệu dễ tìm hơn, nhưng cách đan thủ công gần như vẫn được giữ nguyên.

Một chiếc võng phải trải qua nhiều công đoạn như quấn chỉ, đan, thắt đầu, đánh bìa rồi hoàn thiện. Không cần đến máy móc hiện đại, người làm nghề chủ yếu dựa vào đôi tay và sự kiên nhẫn. Đan nhanh nhưng phải đều, từng mối chỉ phải chắc, từng đường đan phải đẹp.

Bà Nguyễn Thị Nguyệt, 76 tuổi, đã có nhiều năm gắn bó với nghề. Với bà, đan võng không chỉ là một công việc kiếm thêm thu nhập mà còn là giữ nghề được cha ông truyền lại.

Ngồi giữa những người cùng làm nghề, bà Nguyệt vừa đan vừa trò chuyện. Mỗi ngày, bà có thể hoàn thành vài chiếc võng. Tiền công tùy kích thước, khoảng 8.000 - 16.000 đồng mỗi chiếc. Làm đều, người thợ có thể kiếm thêm 30.000 - 50.000 đồng mỗi ngày.

Bà Đoàn Thị Tám, 60 tuổi, cũng gắn bó với nghề đan võng từ khi còn nhỏ. Bà bảo nghề này không giúp bà con làm giàu, nhưng lại phù hợp với những người lớn tuổi, không còn làm được những công việc nặng nhọc.

"Muốn đan được chiếc võng đẹp phải qua nhiều công đoạn, từ quấn chỉ, đan, thắt đầu đến đánh bìa. Nghề truyền thống của bà con vẫn được duy trì, chúng tôi cố gắng không bỏ nghề", bà Tám nói.

Nghề phụ nhưng không dễ bỏ

Để có một chiếc võng hoàn chỉnh, công đoạn đan chỉ là một phần. Trước đó những sợi chỉ cũng phải được xe, quấn cẩn thận. Tại Kiến Khương hiện còn 7 hộ gia đình chuyên xe chỉ, cung cấp nguyên liệu cho người đan võng.

Ông Bùi Phận đã hơn 30 năm gắn bó với công việc này. Những năm đầu, ông xe chỉ hoàn toàn bằng tay. Khoảng 15 năm nay, ông sử dụng máy móc để hỗ trợ nên công việc đỡ vất vả hơn.

Mỗi kilogam chỉ xe thành phẩm được trả công khoảng 14.000 đồng. Khoản tiền không lớn, nhưng với vợ chồng ông Phận, đó là nguồn thu nhập phù hợp khi tuổi đã cao, không còn thuận tiện làm đồng.

Ở Kiến Khương, những người làm nghề thường tranh thủ thời gian sau mùa vụ, những ngày mưa gió hoặc lúc rảnh rỗi để đan võng. Công việc cứ thế diễn ra, đều đặn qua từng ngày.

Theo ông Nguyễn Minh Dương - Trưởng thôn Kiến Khương, nghề đan võng đã được người dân nơi này duy trì hơn 80 năm. Hiện cả thôn có hơn 130 hộ tham gia đan võng, kể cả 7 hộ chuyên xe chỉ.

"Bà con tranh thủ thời gian ngoài việc đồng áng, những ngày mưa gió hoặc lúc nông nhàn để làm võng. Bình quân mỗi hộ có thể có thêm khoảng 1 - 1,5 triệu đồng mỗi tháng", ông Dương nói.

Trước đây, võng Kiến Khương được đưa đi tiêu thụ tại Campuchia, Lào và bán cho những người bán hàng rong trong khu vực. Giá bán 50.000 - 100.000 đồng mỗi chiếc, tùy kích thước.

Theo ông Dương, địa phương mong muốn tạo điều kiện để người dân tiếp tục duy trì nghề đan võng truyền thống, vừa có thêm sinh kế lúc nông nhàn, vừa giữ được nghề đã gắn với làng quê qua nhiều thế hệ.

Cuộc sống mưu sinh, những người trẻ rời ruộng đồng để tìm công việc có thu nhập cao hơn. Thế nhưng trong những căn nhà, góc sân của thôn vẫn có những người phụ nữ lớn tuổi ngồi kiên nhẫn đan võng.

Một chiếc võng hoàn thành, thêm vài chục ngàn đồng vào khoản chi tiêu trong ngày. Nhỏ thôi, nhưng với những người như bà Nguyệt, bà Tám hay ông Phận, nghề còn mang một ý nghĩa khác. Đó là cách họ giữ lại một nghề đã đi cùng làng quê gần một thế kỷ, để những sợi chỉ ni lông hôm nay vẫn nối được với ký ức của những chiếc võng xơ từ ngày xưa.

Nghề đan võng và nghề dựng nhà tre, dừa được đưa vào danh mục di sản

Ngày 22-2, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quảng Nam cho biết bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa quyết định đưa thêm hai nghề thủ công nổi tiếng tại Hội An vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.