Trên thùng, một người khác ngồi vắt vẻo, không mũ bảo hiểm. Xe không đèn tín hiệu, mùi rác nồng nặc trên đường xe đông nghẹt.

Sợ xe rác tự chế

Hình ảnh đó không mới nhưng nó vẫn hiện diện trên đường ở TP.HCM. Không khó để bắt gặp những chiếc xe rác với thùng rác treo đầy bao tải, chất cao ngất, tràn ra hai bên, xe chạy chậm, chiếm phần lớn mặt đường và phía sau là dòng xe máy, ô tô phải né tránh, lách qua trong chật chội.

Không ít trường hợp còn khiến người đi đường lạnh gáy: ba, bốn người ngồi trên khung nối giữa xe máy và thùng rác; người đứng trên thùng; người lái chỉ dùng một tay điều khiển - đôi khi diễn ra giữa giờ cao điểm.

Tôi không nghĩ ai trong số họ muốn làm điều nguy hiểm. Họ đang mưu sinh nhưng cách mưu sinh ấy đang đặt chính họ và cả cộng đồng vào rủi ro và sự khó chịu. Mùi rác từ xe xộc ra xung quanh và lan xa, đôi khi nước từ xe rỉ xuống mặt đường. Gọi đó là những "quả bom rác" không phải quá cường điệu.

Một cú thắng gấp, một va quẹt nhỏ, một cú lật xe… hậu quả không chỉ là tai nạn giao thông. Đó còn là những mớ rác đổ xuống mặt đường, là mùi hôi phát tán, là nguy cơ ô nhiễm và rối rắm giao thông. Và đáng lo hơn là sự an toàn của những người trên những chiếc xe cũ kỹ, không đảm bảo tiêu chuẩn an toàn.

Với người tham gia giao thông, cảm giác "sợ" là có thật. Nhưng nếu chỉ dừng ở nỗi sợ của người đi đường, câu chuyện sẽ không đi đến đâu. Bởi phía sau những chiếc xe ấy là cả một hệ thống thu gom rác dân lập đã tồn tại nhiều năm với những bất cập chưa được giải quyết triệt để.

Nhiều xe thu gom rác hiện nay là xe ba gác, xe lôi tự chế, cũ kỹ, lạc hậu. Xe được "chắp vá" để đáp ứng nhu cầu chở nhiều rác nhất có thể trong một chuyến. Và khi lượng rác ngày càng tăng, chiếc xe nhỏ gánh lượng rác ngày càng phình to, cồng kềnh, nguy hiểm hơn.

Mưu sinh chuyên nghiệp hơn

Những người thu gom rác dân lập đang làm việc trong điều kiện thiếu trang bị, thiếu đào tạo, thu nhập không cao. Việc không đội mũ bảo hiểm, chở quá tải hay vi phạm Luật Giao thông không hẳn vì họ không biết mà vì áp lực công việc, vì thói quen và vì thiếu sự giám sát đủ mạnh.

Nếu nhìn thẳng, đây không chỉ là câu chuyện của ý thức. Để giải quyết tình trạng này cần chuẩn hóa phương tiện thu gom rác. Không thể để các loại xe tự chế không mui tiếp tục lưu thông trên đường đô thị đông đúc.

Cần có xe chuyên dụng loại nhỏ để thu gom rác trong hẻm, xe gọn hơn, kín hơn, đảm bảo an toàn kỹ thuật và vệ sinh môi trường. Có thể là xe điện mini, xe ép rác cỡ nhỏ hoặc các mô hình đã được nhiều đô thị áp dụng. Cần có chính sách hỗ trợ chuyển đổi: vay ưu đãi, trợ giá hoặc tổ chức lại theo mô hình hợp tác xã để đầu tư xe đồng bộ.

Đồng thời cần quy định rõ khung giờ và tuyến đường cho hoạt động thu gom. Không thể để xe rác chạy tự do giữa giờ cao điểm. Việc phân luồng - giống như cách tổ chức xe tải vào nội đô - hoàn toàn có thể áp dụng. Thu gom vào giờ thấp điểm, tránh các trục đường chính, giảm xung đột giao thông.

Khi việc thu gom rác được tổ chức bài bản, chuyên nghiệp hơn, hình ảnh những xe rác tự chế sẽ dần biến mất. Đó cũng là cách để nâng cao vị thế của người làm nghề môi trường - một công việc vốn rất đáng được tôn trọng.

TP.HCM đang hướng đến một đô thị văn minh, hiện đại. Nhưng hình ảnh những chiếc xe rác cồng kềnh, xuống cấp với người ngồi chênh vênh trên đó rất không nên. Tôi vẫn nhớ cảm giác giật mình buổi sáng hôm đó. Và tôi tin không ai muốn phải "né" những chiếc xe rác như né một nguy cơ.

Đội cảnh sát giao thông Hàng Xanh xử lý nhiều trường hợp sử dụng xe tự chế chở rác

Ngày 10-3, Đội cảnh sát giao thông Hàng Xanh tăng cường tuần tra, kiểm soát, xử lý nhiều trường hợp lái xe máy lôi tự chế không đảm bảo an toàn kỹ thuật để chở rác, gây mất trật tự an toàn giao thông.