Ngày 18-3, Bộ Tài chính Việt Nam và Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) tổ chức Hội thảo cấp cao về ODA thế hệ mới, tập trung vào khoản vay chương trình cho chuyển đổi xanh hướng tới mục tiêu tăng trưởng xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu của Việt Nam.

Nhu cầu tài chính cho tăng trưởng xanh tại Việt nam rất lớn

Theo chia sẻ tại hội thảo tổ chức ở Hà Nội, khoản vay ODA mới này trị giá 50 tỉ yen (khoảng 8.350 tỉ đồng, tức 320 triệu USD).

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết công hàm trao đổi về khoản vay đã được hai Chính phủ Việt Nam và Nhật Bản phê duyệt, dự kiến ký kết trong tháng 3-2026.

Khoản vay được kỳ vọng giúp Việt Nam thực hiện các mục tiêu chuyển đổi xanh, phát triển bền vững và hiện thực hóa các cam kết quốc tế, trong đó có mục tiêu giảm phát thải ròng về 0 vào năm 2050.

Phát biểu tại hội thảo, ông Trần Quốc Phương cho biết Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng lớn từ biến đổi khí hậu và nước biển dâng.

Trước thực tế đó, Thủ tướng đã ban hành Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Ông cũng nhấn mạnh nhu cầu nguồn lực tài chính cho mục tiêu này trong giai đoạn tới là rất lớn.

Theo đánh giá của các chuyên gia, nhu cầu tài chính cho các biện pháp giảm phát thải theo cam kết môi trường của Việt Nam đến năm 2030 vào khoảng 68,75 tỉ USD.

Trong đó, nguồn thực hiện đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) dự kiến hơn 24,7 tỉ USD (chiếm 36%), phần còn lại khoảng 44 tỉ USD (chiếm 64%) trông chờ vào hỗ trợ quốc tế.

Để có thể đảm bảo được nguồn lực trên, Việt Nam mong muốn các đối tác nước ngoài, trong đó có Nhật Bản tiếp tục đồng hành, hợp tác và hỗ trợ Việt Nam cả về tài chính, công nghệ và nguồn nhân lực trong lĩnh vực này.

"Nhật Bản là quốc gia có nhiều kinh nghiệm thành công trong chuyển đổi xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu. Tôi tin tưởng rằng việc triển khai thành công khoản vay hỗ trợ ngân sách này sẽ tiếp tục mở ra nhiều cơ hội hợp tác mới giữa hai bên", Thứ trưởng Trần Quốc Phương bày tỏ.

Dự kiến giải ngân trong năm 2026

Nhật Bản là nhà cung cấp vốn vay bằng đồng yen lớn nhất cho Việt Nam. Tính đến hết năm tài khóa 2024, tổng giá trị vay đạt khoảng 2.550 tỉ yen (tương đương hơn 23 tỉ USD), chiếm hơn 26% tổng vốn ký kết vay nước ngoài của Chính phủ.

Phát biểu tại hội thảo, Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki khẳng định khoản vay 50 tỉ yen thể hiện cam kết của Chính phủ Nhật Bản trong việc hỗ trợ mạnh mẽ nỗ lực của Việt Nam hướng tới tăng trưởng xanh, thực hiện NDC, cũng như ứng phó với các thảm họa liên quan đến biến đổi khí hậu và phòng chống thiên tai.

"Trên hết, chương trình này đại diện cho một khuôn khổ tiềm năng cho việc cung cấp ODA thế hệ mới cho Việt Nam", ông Ito Naoki nhấn mạnh.

Ông Kobayashi Yosuke, Trưởng Văn phòng JICA tại Việt Nam, khẳng định khoản vay mới dự kiến được giải ngân ngay trong năm 2026.

Tính từ khi có yêu cầu chính thức đến khi hai Chính phủ đạt thỏa thuận ban đầu chỉ mất 8 tháng - minh chứng cho tốc độ đáp ứng nhanh chóng trước nhu cầu thực tế.

Điều này khác biệt rõ rệt so với các khoản vay ODA cho cơ sở hạ tầng, vốn thường mất nhiều năm từ bước đề xuất đến khi đạt thỏa thuận. Tiến độ giải ngân cũng nhanh hơn đáng kể, do không bị phụ thuộc vào tiến độ xây dựng như ODA hạ tầng thông thường.

Ông Kobayashi Yosuke khẳng định mấu chốt của chương trình cho vay này nằm ở tính toàn diện và chiến lược - cụ thể là kết nối các công ty Nhật Bản sở hữu khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo với Chính phủ Việt Nam và các tổ chức liên quan.

Nói cách khác, khoản ODA thế hệ mới này sẽ mở ra một "thị trường" quy mô 50 tỉ yen, kết hợp ưu đãi tài chính và đầu tư từ phía Việt Nam với nguồn lực khoa học - công nghệ từ Nhật Bản.

Chính phủ Việt Nam và các tổ chức liên quan có thể dùng khoản vay và nguồn vốn phát sinh để triển khai các dự án kinh doanh cụ thể với doanh nghiệp Nhật Bản, giúp việc thực thi chính sách hiệu quả và chắc chắn hơn.

Quá trình này cũng bao gồm chuyển giao công nghệ từ doanh nghiệp Nhật Bản sang doanh nghiệp Việt Nam, góp phần thúc đẩy sự phát triển của cả khu vực tư nhân lẫn doanh nghiệp nhà nước - một trọng tâm cải cách của Chính phủ Việt Nam.

Cũng trong khuôn khổ hội thảo, ông Dương Hùng Cường, Phó cục trưởng Cục Quản lý nợ và đối ngoại (Bộ Tài chính), trình bày khung ma trận chính sách của khoản vay 50 tỉ yen, gồm 25 hành động chính sách do các cơ quan hai Chính phủ Việt Nam - Nhật Bản thống nhất xây dựng.

11 công ty Nhật Bản cũng có tham luận về các dự án đang và dự kiến triển khai tại Việt Nam liên quan đến tăng trưởng xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Chẳng hạn, Idemitsu Việt Nam giới thiệu dự án giảm CO₂ thông qua tối ưu hóa phân bón bằng dữ liệu vệ tinh; Tromso trình bày dự án sản xuất than sinh học từ phế phẩm nông - lâm nghiệp và ứng dụng vào đất nông nghiệp để hấp thụ carbon, giảm phát thải khí nhà kính.

JICA mong giúp Việt Nam giải quyết ngập úng, xử lý nước thải đô thị

Đại diện JICA tại Việt Nam nhắc đến Nhà máy xử lý nước thải Yên Xá và tình trạng ngập úng sau bão tại Hà Nội, khẳng định luôn sẵn sàng hỗ trợ vấn đề này.