Vạn sắc hư vô hiện là dự án bán tốt nhất năm của Nhà xuất bản Văn Nghệ Thượng Hải. Tác phẩm đã đi qua Thượng Hải, Vô Tích, Tô Châu, Hàng Châu, Hải Khẩu, Hạ Môn và Quảng Châu, với hàng loạt buổi giao lưu cùng độc giả, nhà văn và học giả Trung Quốc.

Những cuộc gặp ấy đem đến cho Ngân Vi nhiều cách đọc khác nhau. Có những phản hồi quen thuộc, nhưng cũng có những câu hỏi khiến cô "vô cùng hứng khởi lẫn trầm mặc" - cô chia sẻ với Tuổi Trẻ.

Khó nhất của Vạn sắc hư vô khi dịch là phần văn hóa

Nhà văn Ngân Vi chưa bao giờ viết Vạn sắc hư vô cho một nhóm độc giả cụ thể: "Tôi viết tiểu thuyết là vì tôi thấy câu chuyện mà tôi nghĩ là quan trọng cần được kể ra - một hiện thực hay một diện mạo khác của hiện thực được hình thành từ ngôn từ".

Bởi vậy khi tác phẩm được chuyển sang tiếng Trung, điều quan trọng là giữ được tiết tấu của ngôn từ ở bản gốc. Với cô, ngôn từ không đơn thuần là cách kể chuyện mà còn chứa đựng tư tưởng của người viết.

Theo nhà văn, cuốn sách nhận được nhiều phản hồi tích cực về văn phong. Nhưng cũng chính ngôn từ tạo ra một thử thách khác: những điều nằm ngoài câu chữ: "Tôi nghĩ sự diễn dịch khó nhất nằm sau văn bản, đó chính là văn hóa".

Một câu văn ngắn đôi khi đủ để độc giả Việt Nam hiểu cả quá khứ, hiện tại và nhiều khả thể khác của một tình huống. Đó là sự ngầm hiểu hình thành từ cùng một nền văn hóa, nhưng không dễ dàng được chuyển sang một ngôn ngữ khác.

Với Vạn sắc hư vô, nhà văn Nguyễn Khắc Ngân Vi tham gia trực tiếp vào quá trình hiệu đính, đặc biệt là phần chú thích. Những khái niệm liên quan đến lịch sử, địa lý và tâm lý người Việt Nam được đặt lại trong một ngữ cảnh mà độc giả Trung Quốc có thể tiếp cận.

Không chỉ "dịch cho có thêm hương thêm hoa"

Hành trình của Vạn sắc hư vô tại Trung Quốc còn cho thấy cách một tác phẩm có thể được đưa vào đời sống văn học, thay vì chỉ xuất hiện trên kệ sách.

Ngoài Nhà xuất bản Văn Nghệ Thượng Hải, cuốn sách nhận được tài trợ từ Quỹ Hỗ trợ phát triển văn hóa Thượng Hải. Hội Nhà văn Thượng Hải mời Ngân Vi trở thành một trong 10 khách mời chính của Hội chợ Sách quốc tế năm nay.

"Tôi kể ra như vậy không phải để liệt kê thành tựu, mà muốn nói rằng cách ngành xuất bản Trung Quốc vận hành vậy đó, là sự phối hợp chặt chẽ giữa các thiết chế văn hóa, có cùng những mục tiêu".

Điều đáng chú ý, theo Ngân Vi, là phía Trung Quốc không muốn Vạn sắc hư vô chỉ là một cuốn sách dịch "cho có thêm hương thêm hoa". Tác phẩm được đặt vào những cuộc đối thoại giữa tác giả với độc giả Trung Quốc, giữa tác giả với các nhà văn và học giả tại đây.

Nhưng những cuộc gặp trực tiếp lại cho thấy một lớp tiếp nhận khác. Nhiều độc giả quan tâm đến mối liên hệ giữa cơ thể và chính trị trong tác phẩm. Một bộ phận lớn độc giả nhìn thấy được nhiều thứ hơn là tính dục ở cơ thể những người phụ nữ trong Vạn sắc hư vô.

"Văn học Việt Nam có nhiều tác phẩm hay"

Từ hành trình của Vạn sắc hư vô, câu chuyện đưa văn học Việt Nam ra thế giới cũng trở lại trong suy nghĩ của nhà văn Nguyễn Khắc Ngân Vi.

Cô đồng tình rằng chất lượng văn chương cần đi cùng dịch giả, nhà xuất bản và chiến lược quảng bá. Nhưng những yếu tố ấy, theo cô, sẽ dễ dàng tìm thấy nếu một tác phẩm thực sự có chất lượng và được một nhà xuất bản lớn yêu thích, đánh giá cao.

Vạn sắc hư vô là một trường hợp như vậy. Nhà xuất bản Văn Nghệ Thượng Hải biết đến Ngân Vi thông qua Chương trình viết văn ở Thượng Hải hai năm trước. Ban đầu, họ tìm đến một nhà văn Nhật Bản, nhưng sau khi nghe Ngân Vi nói về văn chương của mình, sự quan tâm đã chuyển hướng sang cô.

Trong bảy thành phố đi qua, khá nhiều độc giả nói với Ngân Vi rằng đây là lần đầu họ tiếp xúc với văn học Việt Nam. Phía Nhà xuất bản Văn Nghệ Thượng Hải cũng khẳng định Vạn sắc hư vô là tiểu thuyết Việt Nam đầu tiên của thế kỷ 21 mở cửa thị trường Trung Quốc, đưa độc giả đến với một không khí Việt Nam đương đại.

Với Nguyễn Khắc Ngân Vi, "văn học Việt Nam có nhiều tác phẩm hay, chỉ là cần một chiến lược rõ ràng và một sự giới thiệu chân thành".

Tiểu thuyết gia gốc Trung thắng Pulitzer với hồi ký bi kịch mất hai con trai

Lý Dực Vân (Yiyun Li) - nhà văn gốc Trung Quốc nổi tiếng tại Mỹ - vừa giành giải Pulitzer 2026 với cuốn hồi ký 'Things in nature merely grow', tác phẩm viết về nỗi đau mất cả hai người con trai vì tự tử.