Khi nhiệt độ môi trường giảm sâu, cơ thể có xu hướng co mạch ngoại vi để giữ ấm. Quá trình này khiến lòng mạch thu hẹp lại, làm huyết áp tăng lên một cách tự nhiên. 

Với người trẻ, hệ tim mạch còn khả năng thích nghi tốt nên sự thay đổi này thường không gây hậu quả rõ rệt. Tuy nhiên, ở người cao tuổi, thành mạch đã xơ cứng theo thời gian, khả năng điều hòa kém hơn, khiến huyết áp dễ tăng đột ngột khi trời lạnh.

Ngoài hiện tượng co mạch, thời tiết giá rét còn làm máu trở nên cô đặc hơn do mất nước nhẹ và giảm tuần hoàn ngoại biên. Dòng máu chảy chậm kết hợp với thành mạch xơ vữa làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, yếu tố trực tiếp dẫn đến đột quỵ não và nhồi máu cơ tim.

Một yếu tố khác là sự thay đổi sinh hoạt trong những ngày rét đậm. Người cao tuổi thường ngại vận động, ít ra ngoài để "giữ ấm", hoặc ngủ trong phòng kín thiếu thông thoáng. Những thói quen này đều có thể khiến huyết áp khó kiểm soát hơn so với ngày thường.

Thực tế lâm sàng cho thấy nhiều ca đột quỵ xảy ra vào rạng sáng hoặc sáng sớm, thời điểm nhiệt độ thấp nhất trong ngày. Khi vừa thức dậy, huyết áp có xu hướng tăng nhanh, nếu kết hợp với thời tiết lạnh sâu có thể tạo thành "cú sốc kép" đối với hệ tim mạch của người cao tuổi.

Đáng lo ngại là đột quỵ ở người già thường diễn tiến âm thầm. Nhiều trường hợp chỉ có biểu hiện thoáng qua như tê nhẹ tay chân, chóng mặt, nói chậm, mệt bất thường nhưng bị bỏ qua vì cho rằng do lạnh hoặc do tuổi tác. Việc chậm trễ cấp cứu có thể khiến tổn thương não trở nên không hồi phục.

Theo các bác sĩ tim mạch, việc phòng ngừa đột quỵ trong mùa rét không chỉ dựa vào thuốc mà cần kết hợp điều chỉnh sinh hoạt hằng ngày một cách khoa học. Trước hết, người cao tuổi cần giữ ấm đầy đủ, đặc biệt là vùng cổ, ngực, bàn tay và bàn chân, những vị trí dễ làm mất nhiệt nhanh. Khi ra ngoài vào sáng sớm hoặc ban đêm, nên mặc nhiều lớp áo mỏng thay vì một lớp dày để giữ nhiệt ổn định.

Không nên tắm quá sớm vào buổi sáng hoặc tắm nước lạnh khi thời tiết xuống thấp. Việc thay đổi nhiệt độ đột ngột có thể gây co mạch mạnh, làm huyết áp tăng nhanh. Tốt nhất nên tắm vào thời điểm ấm nhất trong ngày và sử dụng nước ấm vừa phải.

Việc theo dõi huyết áp đều đặn trong những ngày rét là đặc biệt quan trọng. Người đã được chẩn đoán tăng huyết áp cần đo huyết áp ít nhất một đến hai lần mỗi ngày, nhất là vào buổi sáng. Nếu chỉ số tăng cao bất thường, cần trao đổi sớm với bác sĩ thay vì tự ý tăng hoặc giảm liều thuốc.

Chế độ ăn uống cũng đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát huyết áp. Trong mùa lạnh, nhiều người có xu hướng ăn mặn hơn, dùng nhiều đồ muối, đồ kho đậm hoặc thực phẩm chế biến sẵn. Tuy nhiên, lượng muối cao có thể khiến huyết áp tăng mạnh. Người cao tuổi nên duy trì khẩu phần nhạt vừa, tăng cường rau xanh, trái cây, uống đủ nước ngay cả khi không cảm thấy khát.

Vận động nhẹ nhàng hằng ngày giúp cải thiện tuần hoàn máu và ổn định huyết áp. Các hình thức vận động phù hợp như đi bộ trong nhà, tập dưỡng sinh, yoga nhẹ hoặc các bài tập giãn cơ có thể thực hiện ngay cả khi trời lạnh. Tránh nằm hoặc ngồi một chỗ quá lâu.

Gia đình cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm dấu hiệu đột quỵ. Khi người cao tuổi có biểu hiện méo miệng, nói khó, yếu liệt tay chân, chóng mặt dữ dội hoặc mất ý thức, cần gọi cấp cứu ngay lập tức. Việc đưa người bệnh đến cơ sở y tế trong "giờ vàng" có thể quyết định khả năng phục hồi sau tai biến.

Trong những ngày rét đậm rét hại, việc quan tâm đến sức khỏe người cao tuổi không chỉ là giữ ấm mà còn là theo dõi sát các thay đổi bất thường của cơ thể. Sự chủ động nhỏ mỗi ngày có thể giúp ngăn chặn những biến cố lớn, bảo vệ sức khỏe và sự an toàn cho người thân trong gia đình.

Vì sao thời tiết sáng lạnh, trưa nắng dễ làm tăng nguy cơ đột quỵ?

Những ngày gần đây, miền Bắc xuất hiện kiểu thời tiết sáng sớm lạnh, trưa và đầu giờ chiều lại nắng ấm. Sự chênh lệch nhiệt độ lớn trong cùng một ngày không chỉ gây khó chịu mà còn tiềm ẩn nguy cơ với sức khỏe, đặc biệt tim mạch và hô hấp.