Nghịch lý: Tập luyện càng nhiều, càng dễ bị... sâu răng

Nghịch lý này đang được giới khoa học thể thao quan tâm, nhất là ở các môn sức bền. Ngày càng có xu hướng những người tập luyện thể thao chăm chỉ, thậm chí là giới VĐV - lại mắc các bệnh liên quan răng miệng.

94% đánh răng hai lần mỗi ngày, gần một nửa vẫn sâu răng

Năm 2019, Trường University College London (UCL, Anh) công bố kết quả khám răng cho 352 vận động viên Olympic và chuyên nghiệp thuộc 11 môn thể thao, đồng thời khảo sát thói quen của 344 người.

Có tới 94% cho biết đánh răng ít nhất hai lần mỗi ngày, 44% thường xuyên dùng chỉ nha khoa, đều cao hơn tỉ lệ tương ứng ở người dân Anh trong dữ liệu đối chiếu. 

Tuy nhiên, kết quả khám ghi nhận 49,1% có răng sâu chưa được điều trị. Khoảng 32% cho biết vấn đề răng miệng từng ảnh hưởng tiêu cực đến tập luyện hoặc thành tích.

Đáng chú ý, 87% sử dụng nước uống thể thao, 70% dùng gel và 59% dùng thanh năng lượng. Đây là những sản phẩm quen thuộc với người chạy marathon, đạp xe đường dài.

Nghịch lý ấy không chỉ xuất hiện trong một cuộc khảo sát. Một phân tích tổng hợp đăng trên tạp chí Dentistry tháng 12-2025, dựa trên 10 nghiên cứu về vận động viên đỉnh cao, ước tính 44,4% mắc sâu răng, 36,5% có tình trạng mòn răng do axit và 41,4% bị viêm nướu.

Tháng 2-2026, nhóm nhà khoa học UCL gồm Ian Needleman, Julie Gallagher và Paul Ashley nhận định trên British Dental Journal rằng sâu răng có thể phổ biến hơn ở vận động viên đỉnh cao so với người cùng tuổi không phải vận động viên. Tuy nhiên, nghiên cứu đối chứng trực tiếp còn ít, phương pháp giữa các công trình chưa đồng nhất.

Khi thực phẩm tiếp sức trở thành rủi ro

Tiến sĩ Julie Gallagher, nhà nghiên cứu nha khoa thể thao tại UCL, cho biết nhiều vận động viên đánh răng chăm chỉ, khám nha sĩ, không hút thuốc và ăn uống lành mạnh. Tuy nhiên, họ thường xuyên sử dụng sản phẩm tiếp sức trong tập luyện, thi đấu.

Bà lý giải: "Đường trong các sản phẩm này làm tăng nguy cơ sâu răng, còn tính axit làm tăng nguy cơ mòn răng". Theo bà, điều đó có thể góp phần tạo ra nghịch lý nói trên.

Đây là hai tình trạng khác nhau. Sâu răng xảy ra khi vi khuẩn trong mảng bám chuyển hóa đường thành axit, làm mất khoáng chất của răng. Mòn răng do axit xảy ra khi axit từ thức ăn, đồ uống hoặc dịch dạ dày tác động trực tiếp lên răng, không cần vi khuẩn.

Với người chạy hoặc đạp xe nhiều giờ, vấn đề không chỉ là lượng đường mà còn là tần suất tiếp xúc. Cứ sau một quãng vận động, họ lại hút gel, nhấp nước uống thể thao, khiến răng nhiều lần tiếp xúc với đường và axit. Gel dạng dính còn có thể bám trên răng.

Tập nặng còn có thể khiến miệng khô vì thở bằng miệng và giảm tiết nước bọt. Trong khi đó, nước bọt giúp làm sạch, pha loãng và trung hòa axit.

Nghiên cứu tại Đại học Heidelberg (Đức) trên 35 vận động viên ba môn phối hợp và 35 người không tập luyện ghi nhận nhóm vận động viên bị mòn răng nhiều hơn; lượng nước bọt ở một nhóm vận động viên cũng giảm khi gắng sức tăng. 

Không nên bỏ gel năng lượng vì sợ sâu răng

Các chuyên gia nhấn mạnh chưa có cơ sở kết luận tập thể thao trực tiếp gây sâu răng, hay người chạy bộ phong trào đều mắc bệnh nhiều hơn người thường. 

Thói quen ăn uống, cách vệ sinh răng, khả năng tiếp cận nha sĩ và đặc điểm từng nhóm vận động viên đều có thể ảnh hưởng kết quả.

Một tổng quan năm 2026 trên 10 nghiên cứu với 5.805 người cho thấy bằng chứng liên hệ giữa nước uống thể thao và mòn răng chưa nhất quán, trong khi liên hệ với nước tăng lực rõ hơn. Vì vậy, việc quy mọi trường hợp sâu răng ở người chạy bộ cho gel hoặc nước tiếp sức là không chính xác.

Quan trọng hơn, carbohydrate vẫn cần thiết trong các buổi vận động sức bền kéo dài. Thay vì bỏ tiếp năng lượng, Viện Thể thao Úc khuyến cáo chỉ dùng gel, nước uống thể thao khi thực sự cần; tránh ngậm, súc chúng trong miệng và uống thêm nước lọc sau khi sử dụng để giảm thời gian răng tiếp xúc với đường, axit.

Người tập nên đánh răng hai lần mỗi ngày bằng kem chứa fluoride, làm sạch kẽ răng, khám nha khoa định kỳ. Sau khi dùng sản phẩm có tính axit, nên chờ ít nhất 30 phút rồi mới chải răng.

Thông điệp cuối cùng không phải tập thể thao có hại cho răng, mà là một cơ thể có sức bền tốt chưa chắc đã sở hữu hàm răng khỏe. Muốn sống lành mạnh, người tập cần chăm sóc cả những bộ phận tưởng chừng không liên quan đến thành tích.

Runner Malaysia tử vong ở giải chạy, ca thứ 8 trong 1 tháng

Một người đàn ông 42 tuổi tử vong khi tham gia giải chạy Garmin Run tại Malaysia sáng 1-11. Đây là trường hợp thứ tám được báo chí ghi nhận tại các giải chạy toàn cầu kể từ đầu tháng 10.