Thông thường, vệ tinh quan sát Trái đất sẽ chụp hàng loạt ảnh, truyền dữ liệu về các trung tâm điều khiển rồi mới được xử lý bằng thuật toán AI hoặc con người. 

Các nhà nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm sức đẩy phản lực (JPL) của NASA phối hợp với Công ty Loft Orbital để phát triển hệ thống NAVI-Orbital và thử nghiệm trên vệ tinh YAM-9, theo trang ScienceAlert ngày 1-7.

Điểm đặc biệt của hệ thống là tích hợp mô hình ngôn ngữ - thị giác (VLM) AI Gemma 3 của Google DeepMind ngay trên vệ tinh, có khả năng đồng thời xử lý văn bản và hình ảnh nhưng đủ nhỏ để hoạt động trên phần cứng có tài nguyên hạn chế ngoài không gian.

Người vận hành chỉ cần đưa ra yêu cầu bằng ngôn ngữ tự nhiên, tương tự khi trò chuyện với ChatGPT hay Gemini.

Ví dụ, họ có thể yêu cầu vệ tinh "tìm tất cả các đầu mối đường sắt trong quốc gia này" hoặc "phát hiện những khu vực có dấu hiệu cháy rừng". AI sẽ tự phân tích hình ảnh, xác định đối tượng cần tìm và chỉ gửi kết quả quan trọng về Trái đất.

Vệ tinh cũng được thiết kế để có thể đảm nhận nhiều nhiệm vụ khác nhau chỉ bằng cách thay đổi câu lệnh, thay vì phải cập nhật lại toàn bộ phần mềm như trước.

Trong các thử nghiệm trên mặt đất với gần 8.000 bức ảnh, AI đạt độ chính xác khoảng 88,2% khi phân loại các khu dân cư, bãi biển, vùng nông nghiệp hay khu vực đồi núi.

Hệ thống cũng đã thực hiện thành công hai lần quan sát trực tiếp trên quỹ đạo và sẽ tiếp tục được thử nghiệm trong thời gian tới.

Các nhà nghiên cứu cho rằng nếu triển khai khoảng 100 vệ tinh tương tự, có thể hình thành một mạng lưới giám sát toàn cầu gần như theo thời gian thực.

Công nghệ này hứa hẹn hỗ trợ phát hiện nhanh cháy rừng, lũ lụt, tràn dầu, theo dõi hoạt động tại cảng biển hoặc khu vực biên giới mà không cần truyền toàn bộ dữ liệu hình ảnh về Trái đất.

Xa hơn, AI dạng này còn có thể được tích hợp trên các tàu thăm dò Mặt trăng hoặc sao Hỏa, đóng vai trò như một trợ lý thông minh giúp phi hành gia tương tác bằng giọng nói và đưa ra quyết định ngay tại hiện trường.

Tổ chức nghiên cứu Mỹ: Trung Quốc vượt Mỹ về GPS, trinh sát và chống vệ tinh

Trung Quốc đang thu hẹp khoảng cách với Mỹ trong lĩnh vực công nghệ không gian và có thể vươn lên dẫn đầu nếu Washington không hành động kịp thời, một tổ chức nghiên cứu Mỹ cảnh báo.