Chỉ trong vài ngày, Trung Đông chứng kiến hàng loạt cái "đầu tiên" đáng lo ngại: Iran phóng tên lửa tầm xa vào căn cứ Mỹ ở Jordan, tấn công Israel, và bị cáo buộc bắn hạ trực thăng Apache - phá vỡ trật tự mong manh kể từ thỏa thuận ngừng bắn hồi tháng 4.

Ngày 10-6, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố tấn công căn cứ không quân Mỹ tại Al-Azraq (Jordan, bao gồm cả nhà chứa tiêm kích F-35) cùng 21 mục tiêu khác tại vùng Vịnh.

Đây được xem là một trong những cuộc đối đầu quân sự căng thẳng nhất giữa Mỹ và Iran kể từ khi hai bên đạt thỏa thuận ngừng bắn hồi tháng 4. Nếu được xác nhận, theo báo The Guardian, đây cũng là lần đầu tiên Iran tấn công Jordan kể từ thời điểm đó.

Phản ứng tương xứng

Cuộc đối đầu trực diện nhất bùng phát sau khi Tổng thống Donald Trump cáo buộc Tehran bắn rơi trực thăng quân sự Apache của Lục quân Mỹ ở ngoài khơi bờ biển Oman ngày 8-6.

Một quan chức Mỹ giấu tên tiết lộ với Hãng tin Reuters rằng chiếc trực thăng bị drone của Iran tấn công, dù chưa rõ đây là hành động cố ý hay sự cố ngoài ý muốn.

Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ (CENTCOM) thận trọng hơn khi không xác nhận nguyên nhân và cho biết vụ việc vẫn đang được điều tra.

Trước đó nhiều tuần, ông Trump đã liên tục hạ thấp mức độ nghiêm trọng của các vụ vi phạm lệnh ngừng bắn từ phía Iran. Tuy nhiên, vụ trực thăng Apache buộc ông phải có lập trường cứng rắn hơn: "Mỹ cần phải đáp trả vụ tấn công này".

Quân đội Mỹ sau đó đã tiến hành các cuộc không kích kéo dài khoảng 4 giờ nhắm vào hệ thống phòng không, các trạm kiểm soát mặt đất và địa điểm radar giám sát của Iran gần eo biển Hormuz bằng đạn dược chính xác từ máy bay chiến đấu.

Gần 20 mục tiêu liên quan Iran đã bị tấn công trước khi CENTCOM thông báo hoạt động kết thúc trước 21h ngày 9-6 theo giờ miền Đông (8h sáng 10-6 giờ Việt Nam).

Iran lập tức trả đũa bằng loạt tên lửa tầm xa nhắm vào căn cứ Mỹ tại Jordan, cùng các cuộc tấn công vào Kuwait và Bahrain - nơi đặt trụ sở Hạm đội 5 của Hải quân Mỹ.

Đài CNN dẫn lời một quan chức Mỹ cho biết các cuộc tấn công của Washington nhằm gửi thông điệp cảnh báo tới Tehran và Washington tin rằng chúng sẽ không cản trở các cuộc đàm phán chấm dứt xung đột.

CENTCOM gọi đây là "phản ứng tương xứng trước hành động gây hấn vô cớ của Iran". Về phía Iran, Ngoại trưởng Abbas Araghchi cảnh báo trên nền tảng X rằng các lực lượng nước ngoài hoạt động gần Iran có thể gặp tai nạn hoặc bị kẹt trong làn đạn giao tranh: "Giải pháp tốt nhất để giảm thiểu rủi ro là họ nên rời đi".

Iran đã khác xưa

Nhìn rộng hơn, các nhà phân tích cho rằng chuỗi leo thang gần đây - từ cuộc tấn công tên lửa nhằm vào Israel để đáp trả các cuộc tấn công của Tel Aviv ở Lebanon, đến vụ tấn công Jordan - phản ánh một Tehran đang thay đổi căn bản.

Thay vì chủ yếu dựa vào chiến lược ủy nhiệm, các hoạt động bí mật và sự kiên nhẫn chiến lược, thế hệ lãnh đạo mới của Iran ngày càng sẵn sàng hành động trực tiếp và chấp nhận rủi ro lớn hơn.

Khi nhắm vào Israel, Tehran dường như muốn phát tín hiệu rằng "lằn ranh đỏ" của họ không còn chỉ dừng lại ở biên giới quốc gia.

"Đây là lần đầu tiên trong nhiều thập kỷ một cường quốc khu vực có phương tiện, năng lực và ý chí để sử dụng sức mạnh cứng chống lại các hoạt động quân sự của Israel nhằm vào một bên thứ ba" - ông Trita Parsi, Phó chủ tịch điều hành Viện Quincy về quản trị nhà nước có trách nhiệm (Mỹ), nhận định.

Ông Aaron David Miller, cựu nhà đàm phán hòa bình Trung Đông của Mỹ, đánh giá thẳng thắn: "Iran hiện đẩy cả Israel và Mỹ vào thế khó. Họ sẵn sàng chấp nhận rủi ro. Họ nghĩ rằng mình đang thắng. Họ không cho rằng lệnh ngừng bắn đang phục vụ lợi ích của họ".

Chuyên gia địa chính trị Israel Yonatan Adiri cũng nhận xét rằng các cuộc đối đầu gần đây đang định hình một thực tế mới ở Trung Đông và buộc Israel phải xem xét lại các giới hạn của chiến dịch quân sự. "Iran hiểu rằng họ cần va chạm với các bên khác, và một lần nữa xác định lại các giới hạn với các nước láng giềng, với Israel, và cả với Mỹ" - ông nói.

NÓNG: Mỹ tấn công mạnh nhiều mục tiêu ở Iran, đụng độ trên biển ở Hormuz

Nhiều tiếng nổ lớn được ghi nhận tại Iran sau khi Mỹ tuyên bố phát động tấn công tự vệ bổ sung vào nhiều mục tiêu của Iran. Hãng tin Mehr của Iran đưa tin về việc lực lượng Iran và Mỹ đã đụng độ ở eo biển Hormuz. Tuổi Trẻ Online tiếp tục cập nhật.