Nhiều người từng trải qua cảm giác mệt mỏi, kiệt sức sau khi tiếp xúc với một người thường xuyên chỉ trích, gây áp lực hoặc tạo ra xung đột. Một nghiên cứu mới cho thấy tác động của những mối quan hệ căng thẳng như vậy có thể không chỉ dừng lại ở tâm trạng mà còn liên quan đến sức khỏe ở cấp độ sinh học.

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học uy tín PNAS, phân tích dữ liệu của 4.598 người từ 50 - 80 tuổi tham gia nghiên cứu sức khỏe và hưu trí của Mỹ. Các nhà nghiên cứu đánh giá tuổi sinh học của những người tham gia dựa trên bốn chỉ số methyl hóa DNA, những thay đổi hóa học có thể được sử dụng để ước tính tốc độ lão hóa của cơ thể.

Nhóm nghiên cứu đồng thời xem xét tình trạng viêm thông qua hai dấu ấn sinh học là protein phản ứng C (CRP) và interleukin-6 (IL-6).

Mối quan hệ có căng thẳng làm tăng tốc độ lão hóa

Những người tham gia được hỏi về các mối quan hệ với những người mà họ cảm thấy thường xuyên đòi hỏi, chỉ trích, làm thất vọng hoặc khiến cuộc sống trở nên căng thẳng. Các mối quan hệ được phân thành bốn nhóm chính: vợ/chồng, con cái, những thành viên khác trong gia đình và bạn bè.

Kết quả cho thấy gần 30% số người tham gia cho biết họ có ít nhất một người thường xuyên gây căng thẳng trong cuộc sống. Mỗi mối quan hệ như vậy có liên quan đến tốc độ lão hóa sinh học cao hơn khoảng 1,5%, tương đương với tuổi sinh học cao hơn khoảng 9 tháng.

Cần hiểu đúng kết quả này: nghiên cứu chỉ phát hiện mối liên hệ, chứ chưa chứng minh rằng một người cụ thể hay một mối quan hệ độc hại trực tiếp khiến cơ thể già đi thêm 9 tháng.

Mối quan hệ gia đình có vấn đề cho thấy mối liên hệ rõ ràng nhất với lão hóa sinh học trên cả bốn chỉ số được nghiên cứu. Trong khi đó, mối quan hệ với bạn đời gây phiền nhiễu không cho thấy mối liên hệ đáng kể với tốc độ lão hóa.

Các nhà nghiên cứu cho rằng điều này có thể xuất phát từ đặc điểm của quan hệ vợ chồng: dù có xung đột, đây vẫn thường là mối quan hệ có cả yếu tố căng thẳng và hỗ trợ, vì vậy những tác động tích cực có thể phần nào bù đắp cho tác động tiêu cực.

Ngược lại, những mối quan hệ căng thẳng với cha mẹ, anh chị em hoặc con cái trưởng thành thường khó tránh khỏi hoàn toàn. Chính tính chất kéo dài và khó thoát khỏi của những xung đột gia đình có thể khiến tác động của chúng trở nên đáng chú ý hơn.

Căng thẳng kéo dài ảnh hưởng hệ thống điều hòa stress 

Cơ thể con người không tách biệt hoàn toàn sức khỏe thể chất khỏi trạng thái tâm lý. Khi thường xuyên phải đối mặt với xung đột, chỉ trích hoặc cảm giác bị đe dọa, hệ thống phản ứng với stress có thể liên tục được kích hoạt.

Một trong những hormone quan trọng trong phản ứng này là cortisol. Khi tình trạng căng thẳng kéo dài, hệ thống điều hòa stress có thể bị ảnh hưởng, đồng thời các quá trình viêm trong cơ thể cũng có thể thay đổi.

Trong nghiên cứu, những người báo cáo có nhiều mối quan hệ gây phiền nhiễu hơn cũng có xu hướng có CRP và IL-6 cao hơn. Đây là những dấu ấn liên quan đến tình trạng viêm và từng được nghiên cứu trong mối liên hệ với nhiều vấn đề sức khỏe cũng như quá trình lão hóa.

Về lâu dài, tình trạng viêm kéo dài có thể góp phần vào những thay đổi ở cấp độ tế bào. Đây là một trong những cơ chế được các nhà khoa học quan tâm khi nghiên cứu mối liên hệ giữa stress mạn tính, viêm và lão hóa sinh học.

Nghiên cứu cũng nhận thấy một số nhóm có xu hướng báo cáo nhiều mối quan hệ gây căng thẳng hơn, trong đó có phụ nữ, những người từng trải qua các trải nghiệm bất lợi thời thơ ấu, người hút thuốc hằng ngày và những người tự đánh giá sức khỏe của mình kém hơn.

Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng chưa thể kết luận quan hệ nhân quả. Có khả năng những người vốn có sức khỏe kém hoặc đang lão hóa nhanh hơn sẽ cảm nhận các mối quan hệ của mình tiêu cực hơn.

Điều đáng chú ý là mối liên hệ vẫn được ghi nhận sau khi các nhà nghiên cứu tính đến một số yếu tố như điều kiện kinh tế, xã hội, hành vi sức khỏe và tình trạng sức khỏe ban đầu.

Việc nhận diện những mối quan hệ thường xuyên khiến bản thân căng thẳng, thiết lập giới hạn phù hợp và dành nhiều thời gian hơn cho những mối quan hệ tích cực có thể là một phần của lối sống lành mạnh, bên cạnh ăn uống cân bằng, vận động và ngủ đủ giấc.

Quan trọng nhất, một cuộc tranh cãi đơn lẻ không đồng nghĩa với việc cơ thể đang "già đi". Điều đáng quan tâm là tình trạng căng thẳng có lặp đi lặp lại và kéo dài hay không.

Làm việc trong môi trường nhiều tiếng ồn khiến não nhanh lão hóa

Làm việc trong môi trường tiếng còi xe, tiếng động cơ hay âm thanh của những con đường đông đúc, xưởng máy... trong thời gian dài không chỉ ảnh hưởng đến thính giác mà còn có thể tác động đến sức khỏe não bộ, làm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức và đẩy nhanh quá trình lão hóa não.